Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Minder vlees eten? Zo kunt u dat worstje op de barbecue weerstaan

Home

Mark van Vugt

Mark van Vugt © Trouw
Hoofdzaak

Ik kan vrijwel niets bedenken dat lekkerder ruikt dan een stukje vlees op de barbecue en waarschijnlijk ben ik niet de enige. 

Vlees is een belangrijk ingrediënt van de maaltijd in de meeste culturen in de wereld. Nederlanders eten gemiddeld 38 kilo vlees per jaar - waaronder 6,5 miljoen varkens, 165 miljoen vleeskuikens en 141 duizend kalveren.

Lees verder na de advertentie

Vlees speelt een bijzondere rol in de menselijke evolutie. De groei van het menselijk brein is mede te danken aan de consumptie van dierlijk vlees dat rijk is aan calorieën, mineralen en vitaminen. Maar het is een illusie om te denken dat vlees noodzakelijk was voor de overleving van de vroege mens - voedselarcheologe Christina Warinner noemt dit de vleesmythe.

Vlees nam waarschijnlijk maximaal 25 tot 30 procent van het oerdieet in beslag. Het grootse deel van het menu van onze voorouders bestond uit noten, zaden en vruchten. Vlees was een statusproduct en werd rijkelijk gedeeld in de vroegere jager-verzamelaars samenlevingen. In de evolutiebiologie heet vlees een kostbaar signaal, omdat je daarmee kon laten zien dat je een goede jager was en dat gaf veel aanzien in de groep.

Helaas is er nu een vlees-mismatch: we eten veel te veel vlees en dat heeft grote consequenties voor onze planeet. De mondiale vleesproductie is niet alleen verantwoordelijk voor ongeveer 15 procent van de uitstoot van schadelijke stoffen in de atmosfeer, het vreet ook energie, gulpt zoet water, zorgt voor vervuiling en ontbossing. Voldoende reden om onze vleesconsumptie eens goed tegen het licht te houden en te onderzoeken hoe we dat gedrag zouden kunnen veranderen.

In recent onderzoek gaven we deelnemers drie verschillende boodschappen over vlees via het lezen van een krantenartikel en het bekijken van foto's. In de eerste wezen we op de gezondheidseffecten op lange termijn van vlees eten zoals darmkanker, in de tweede benadrukten we de consequenties voor het milieu, en in de derde wezen we op de vieze, onnatuurlijke dingen die in vlees kunnen zitten zoals de toevoeging van roze slijm om bacteriën in het vlees te doden. Alleen de laatste boodschap bleek de behoefte aan vlees te verminderen en ging gepaard met een reactie van walging.

Vlees­lief­heb­bers zijn gevoelig voor onmiddellijke zintuiglijke ervaringen

In een vervolgstudie voegden we informatie toe over hoe onze vleesconsumptie het dierenwelzijn aantast. Dat bleek net zoveel effect te hebben als de 'vlees-is-vies' boodschap. Deze laatste leidde ook tot een sterkere voorkeur om groenten en fruit te eten en was dus effectiever.

Walging

Onze conclusie is dat vleesliefhebbers gevoelig zijn voor onmiddellijke zintuiglijke ervaringen. Wil je hen op andere gedachten brengen dan moet je gevoelens van walging zien op te wekken, bijvoorbeeld over het aangedane dierenleed. Dat zegt iets over hoe ons brein werkt als het gaat om gedragsverandering ten aanzien van milieu en gezondheid. Je kunt mensen proberen te overtuigen met allerlei informatie over hoe de planeet te lijden heeft van onze acties. Maar mondiale milieuproblematiek interesseert ons oerbrein geen moer. Onze beslissingen zijn allereerst gericht op eigen belang: Waarom zou ik me dat lekkere stukje vlees onthouden, terwijl ze in de VS drie keer zoveel vlees consumeren?

Bovendien overheerst ons korte-termijndenken: Ja, als ik nú ziek word van het eten van vlees dan doe ik er iets aan, maar of ik op termijn misschien darmkanker krijg zal me nu worst wezen. Verder kijken we hoe onze beslissingen onze status verhogen: in veel arme culturen heeft vlees een belangrijke status en als landen opklimmen in welvaart, gaat de vleesconsumptie omhoog. Ten slotte reageert ons brein op onmiddellijke emoties als angst, gevaar of walging.

Willen we het vleesgedrag van mensen veranderen dan moeten we rekening houden met onze oerinstincten. Dat stukje gebraden vlees op de barbecue zouden we een hinderlijke geur kunnen meegeven, net zoals aan gas een penetrante geur is toegevoegd om ons te waarschuwen voor gevaar. Een foto op de vleesverpakking over hoe dit stukje vlees is geprepareerd kan ook helpen. Mocht iemand geïnteresseerd zijn om ons vervolgonderzoek naar vleesgedrag te subsidiëren, dan houden we ons warm aanbevolen! Hoogste tijd om de vleesmythe te doorprikken. 

Mark van Vugt, hoogleraar evolutionaire psychologie aan de VU, schrijft een column over opvallende aspecten van menselijk gedrag. Lees hier eerdere columns.

Deel dit artikel

Vlees­lief­heb­bers zijn gevoelig voor onmiddellijke zintuiglijke ervaringen