Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Miljarden weg aan mislukte projecten

Home

Romana Abels

Hulpdiensten kregen een communicatiesysteem ¿ C2000 ¿ dat vaak uit de lucht ging. © anp

Het is moeilijk te zeggen, maar het is heel goed mogelijk dat het geld dat de overheid kwijt is aan mislukte informatiseringsprojecten elk jaar opnieuw in de miljarden loopt. De één schat de schade op ruim 1 miljard, de ander houdt het op 5. Pure geld-over-de-balksmijterij, veroorzaakt door onwetendheid, onkunde, te hoge verwachtingen, mismanagement. Maar vooral omdat bij de overheid niemand ooit op tijd 'Ho, stop!' zegt.

Gisteren hield VVD-Kamerlid Ton Elias dat Camiel Eurlings voor, de oud-minister die nu de KLM leidt. "In het bedrijfsleven", vermoedt Elias, "trekt men veel sneller de stekker uit een project. Daar wordt niet zo lang doorgemodderd of informatie bij verantwoordelijken weggehouden."

Elias is voorzitter van een parlementaire onderzoekscommissie. Hij en een groep mede-Kamerleden onderzoeken hoe het kan dat er steeds opnieuw zo veel misgaat als de overheid opdracht geeft tot grote automatiseringsprojecten.

De voorbeelden zijn legio: het UWV liet voor bijna 100 miljoen een onwerkbaar systeem bouwen waarmee kinderbijslag en AOW-uitkeringen betaald moesten worden. Hulpdiensten als politie, brandweer en ambulancediensten kregen een communicatiesysteem - C2000 - dat op cruciale momenten uit de lucht ging. De nieuwe systemen van de gemeentelijke basisadministratie laten eindeloos op zich wachten. En de bouw van een tunnel onder de A73 kreeg te maken met enorme vertraging en kostenoverschrijdingen doordat systemen niet werkten zoals beloofd.

Omineus beeld
Pas dit najaar zal de commissie verslag uitbrengen. Gisteren werd Camiel Eurlings, die als minister verantwoordelijk was voor de bouw van de A73, als laatste gehoord. De commissie komt pas over enkele maanden met conclusies, maar op basis van de gesprekken van de afgelopen maanden rijst al wel een omineus beeld op: dat van een overheid die stelselmatig te grote, te ambitieuze projecten onderneemt zonder te weten wat reëel is.

Stukje bij beetje werd de afgelopen weken duidelijk dat de overheid grote, steeds veranderende opdrachten geeft, bedrijven die zonder morren uitvoeren en dat de eindverantwoordelijken pas veel te laat ontdekken dat hetgeen ze hebben besteld niet naar wens werkt. Want als eenmaal een opdracht is verstrekt, zakt bij verantwoordelijke ministers en hoge ambtenaren de belangstelling weg. Lagere ambtenaren kunnen het verder opknappen. En die blijven aanrommelen tot het op een gegeven moment echt niet meer gaat.

Als het niet zo ernstig was, was het lachwekkend. Zo heeft de onderzoekscommissie een schema, waarop staat waar zich mensen in de Rijksoverheid bezighouden met het aansturen van ICT-projecten. Soms lieten ze het zien, de afgelopen weken. Het is een ingewikkelde grafiek met tientallen blokjes en pijlen.

De blokjes zijn ambtenaren of groepen ambtenaren. Stuurgroep Iccio, stuurgroep grote ICT-projecten, CTO-raad. Afkortingen die daadkracht en overleg impliceren. Maar het tegengestelde is waar. Niemand heeft er echt volledig zicht op. Neem het gesprek dat commissielid Paul van Meenen voerde met minister Blok, systeemverantwoordelijk voor ICT bij de overheid.

Lees verder na de advertentie
Als het niet zo ernstig was, was het lachwekkend

Veel problemen waren er bij de invoering van de OV-chipkaart. © anp
Ook bij het elektronisch patiëntendossier ging er het nodige mis. © anp

Van Meenen: "In één van de stukken vonden wij een verwijzing naar de stuurgroep grote ICT-projecten. Die hebben wij verder niet rechtstreeks kunnen aantreffen. Bestaat die stuurgroep?"

Minister Blok: "Zou kunnen. Ik heb ze nog niet ontmoet."

Van Meenen, even later: "Onder uw verantwoordelijkheid is de CTO-raad opgericht. Waarom?"

Blok: "Ik weet niet dat die bestaat."

De verantwoordelijkheid voor informatiseringsprojecten, concludeert van Meenen, 'zakt weg in de organisatie'.

Knel
Diederik Padt, commercieel directeur bij Hewlett Packard, schetste datzelfde beeld al een paar weken eerder. De Kamer of de minister wil iets. Dan wordt er een opdracht verstrekt zonder kennis van informatietechnologie. De ambtenaren moeten zich over de finesses buigen. Padt: "De ambtenaren komen daar knel te zitten tussen de opdracht en mogelijkheden."

Het leidt er weleens toe, beaamde Padt, dat de industrie willens en wetens een 'auto zonder stuur' aflevert. Het bedrijf dat een systeem maakt, weet dat-ie niet kan rijden, maar heeft wel voldaan aan de vraag. "Als de overheid blijft volharden dat zij een auto zonder stuur wil, dan leveren wij die. We weten dan dat de vraag om het stuur later toch wel komt."

Ze komen er nog mee weg ook. Juridisch hebben bedrijven in ieder geval weinig van de overheid te duchten. Het komt zelden voor dat een automatiseerder een claim aan zijn broek krijgt omdat zijn systeem niet deugt. Ook dat bleek de afgelopen weken.

Ruud Leether, bedrijfsjuridisch adviseur van het ministerie van veiligheid en justitie, heeft volgens eigen zeggen vijf keer voorgesteld een bedrijf juridisch aan te pakken. Het gebeurde niet. Waarom dat zo is, blijft een mysterie. "Voor het leverende bedrijf zijn mislukte projecten niet altijd mislukt", zei Leether. Er waren, zei ex-Kamerlid Ada Gerkens, weleens vermoedens van corruptie, maar de rijksrecherche trof die niet aan.

Onuitvoerbare opdrachten
Meer dan voor corruptie zijn er aanwijzingen voor onhandigheid. Voormalig minister Camiel Eurlings zei het, sprekend over de tunnel bij de A73 en de kilometerheffing, zo: "Het is echt onderschat. Het ministerie had er dichter op moeten zitten. Er is veel overoptimisme over technologische mogelijkheden."

Tot op de dag van vandaag geeft de overheid te grote, ingewikkelde en wellicht ook onuitvoerbare opdrachten. Ex-minister van binnenlandse zaken Guusje ter Horst wees de onderzoekscommissie op een ICT-project bij de politie dat op dit moment gaande is. Te groot, naar haar mening. "Dit lijkt op de zaken die u heeft onderzocht. Straks zitten we hier over vijf jaar weer."

Eén project wordt in elk geval al minder optimistisch aangepakt dan eerder was gedacht. Het Regeerakkoord meldt de ambitie dat de overheid in 2017 digitaal zaken kan doen met burgers en bedrijven. Die datum zal in elk geval niet worden gehaald, onthulde minister Blok aan de commissie.

Als de overheid blijft volharden dat zij een auto zonder stuur wil, dan leveren wij die. We weten dan dat de vraag om het stuur later toch wel komt

Deel dit artikel

Als het niet zo ernstig was, was het lachwekkend

Als de overheid blijft volharden dat zij een auto zonder stuur wil, dan leveren wij die. We weten dan dat de vraag om het stuur later toch wel komt