Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Mike van Diem schiet gemakkelijk vol

Home

HANNY VAN DER HARST

Op de dag dat hij 'om acht minuten over half drie Nederlandse tijd' live op CNN hoorde dat 'Karakter' voor een Oscar genomineerd was, schaatste Mike van Diem op de Jaap Edenbaan in Amsterdam. Lekker ritmisch rondjes draaien, Classic FM in het oor. En toen klonk het vervoerende Bloemenduet uit de opera 'Lakmé'. Hij was meteen weerloos.

Mike van Diem (37) schiet gemakkelijk vol en hij praat er zonder schroom over. Zo vloeiden de tranen toen hij het slot van het scenario van 'Karakter' schreef. Hij zat in bad en in één keer was daar de oplossing: zó moet het. Tranen prikten ook bij een opname van de tv-serie 'Pleidooi', toen het door Gijs Scholten van Aschat gespeelde personage werd verpletterd door eenzaamheid. Maar ook buiten de tv-studio en filmset wil de ontroering nog wel eens toeslaan. Laatst nog, bij het binnenlopen bij Grand Central Station in New York; en die keer, toen hij door het paleis in Versailles dwaalde, met de stem van Roger Moore op de walkman, We are now leaving the King's quarters and are about to enter the Hall of Mirrors: hij sloeg de hoek om, stond oog in oog met die Spiegelzaal, en kreeg het spontaan te kwaad.

Niet vreemd dus dat hij 'Dokter Zhivago' wel tien keer heeft gezien en 'Terms of endearment' zo'n keer of vijf. Vooral die slotscène waarin het zoontje na de begrafenis van zijn moeder verloren rondloopt en Jack Nicholson hem op de schouder tikt: kom op, kid, we gaan even zwemmen - je ziet die jongen worstelen, hij wil zich groot houden, maar eigenlijk wil hij Nicholson alleen maar huilend in de armen vallen. Ja, bij die scène moet Mike van Diem elke keer weer vechten tegen het brok in de keel.

De laatste jaren komt het wat minder vaak voor dat hij bij de strot wordt gegrepen, je bent als late dertiger nu eenmaal minder vatbaar voor films dan tussen je zestiende en je zesentwintigste. Bij 'Remains of the day' had 'ie het wél weer: die mensen die dertig jaar niks tegen elkaar zeggen! Dat geslotene, stugge, hij kent het naar eigen zeggen goed: hij komt uit een gezin met drie broers, en daar speelden de emoties zich meestal onderhuids af.

Desondanks: Wie hem van dichtbij heeft meegemaakt, karakteriseert hem als beminnelijk, bevlogen, toegankelijk. En perfectionistisch. Het Rotterdam van 1923 in 'Karakter' componeerde hij uit beelden die hij op diverse locaties in Europa schoot, van Antwerpen en Polen tot Almere. Voor een bepaald soort donkere steeg, waar de vader en de zoon elkaar ontmoeten, heeft hij het hele land afgezocht. Bleek die steeg te zitten aan de Oude Gracht in Utrecht! Schuin tegenover de bioscoop waar hij vier jaar als ouvreur had gewerkt! Maar ook toen was hij nog niet tevreden: tijdens die scène moest het misten of regenen, eventueel met behulp van regenmachines, maar dan mocht het niet te hard waaien - dus nog maar eens terug naar Utrecht om te zien of die steeg geen tochtgat was. 'Je krijgt de indruk dat hij weinig aan het toeval overlaat', zoals iemand schreef, is zacht gezegd een onderkoelde constatering. Zelf heeft hij ongeduldig worden onder tijdsdruk een van zijn slechtste kwaliteiten genoemd. Bij de tv-serie 'Pleidooi' kwam het vaak voor dat hij zei: 'Je gaat daar staan, kijkt die kant uit, neemt een kleine pauze, en zegt dan je tekst'. Maar als Van Diem een goede dag had en iemand kwam met een beter idee, dan was hij niet te beroerd om te zeggen: 'Doen we'.

Mike van Diem was als tiener al gek van film. Hij begon aan een studie Nederlands, beproefde zijn regietalent bij het studententoneel, maar schoof de studie al snel opzij voor het schrijven van filmkritieken en scenario's. In 1987 gaf hij zich op voor de Film-en Televisie Academie, waar hij in 1989 afstudeerde met de zelfgeschreven en geregisseerde pychologische thriller 'Alaska', over overspel en moord, met een abattoir als decor. Het was de eerste eindexamenfilm die met een Gouden Kalf voor 'beste korte film' werd bekroond. 'Een debuut dat de weg opent naar een creatieve en succesvolle carrière', vond de jury destijds. In die mening stond zij niet alleen: 'Alaska' won ook de Oscar voor beste studentenfilm, de Student Academy Award, en oogstte in 1991 grote waardering op het vermaarde, op onafhankelijke films gerichte Sundance Film Festival.

“Wij moeten eens praten”, zei producent Laurens Geels van First Floor Features (het in Almere gevestigde filmbedrijf dat hij runt met 'Flodder'- en 'Amsterdamned'-regisseur Dick Maas). Hij vond 'Alaska' schitterend - en twee weken later had Van Diem een bureau en een salaris en zat hij scripts en boeken te lezen waarvan Geels de rechten had voor films die hij ooit wilde doen.

Daar zat ook 'Karakter' van Bordewijk bij. Van Diem had de roman nooit eerder gelezen, ook niet tijdens zijn kortstondige studie Nederlands. Hij noemt zichzelf sowieso tamelijk onbelezen. Interessant vond hij het wel - als materiaal voor een film, wel te verstaan. Zo'n verhaal over iemand met doodsverlangen, die de buitenwereld uitdaagt, omdat hij vermoord wil worden, liefst door zijn eigen zoon: dat prikkelde.

Maar eerst assisteerde Van Diem bij films van anderen, zoals 'My blue heaven'. En daarna besteedde hij zijn tijd aan een ander project, een thriller die jarenlang werd aangekondigd in de internationale advertenties van First Floor Features. Maar ja, hoe gaat dat: het zou een Amerikaanse productie worden, er moesten compromissen gesloten worden, er waren financieringsproblemen, en het voorlopige slot van het lied was dat het project in de ijskast verdween.

Intussen was er sinds het Gouden Kalf al zo'n vier jaar verstreken en had de door de jury voorspelde succesvolle carrière nog geen concrete film opgeleverd. Wel kreeg hij de kans een aantal afleveringen van de tv-serie 'Peidooi' te regisseren; het werden er in totaal acht. Eigenlijk wilde hij helemaal geen televisie doen, hij wilde films maken. Bovendien: in die tijd speelde het 'standsverschil' tussen het kleine scherm en het witte doek nog. Achteraf ontdekte Van Diem dat zijn zelfvertrouwen door het werken aan 'Pleidooi' was gegroeid. Maar na twee seizoenen wilde hij toch wel graag iets persoonlijkers maken.

Tijd voor 'Karakter' dus. Tijdens een etentje met Laurens Geels bracht Van Diem het boek ter sprake: daar moest toch een mooie film van te maken zijn, maar dan wel een 'met kloten', gepassioneerder dan die brave, volgzame literatuurverfilmingen à la 'Eline Vere'. Want dat mist hij vaak bij Nederlandse filmmakers: hartstocht. Van de Nederlande filmkritiek is hij evenmin erg gecharmeerd: men schrijft veel te aardig over producties van eigen bodem. Persoonlijk vindt hij een mooie recensie over zijn werk vooral leuk voor zijn moeder. Dan wordt ze tenminste niet op straat aangeklampt met 'Nou mevrouw Van Diem, ik las vanmorgen dat uw zoon tragisch is mislukt.'

Twee jaar en drie maanden nonstop werken na dat etentje stond 'Karakter' er. Maar al halverwege de opnames wist Van Diem het zeker: geen enkele speelfilm is het waard je zo lang van de wereld af te sluiten; als je niet af en toe een rem op je werk zet, glipt het leven je zo door de vingers.

Los daarvan heeft hij natuurlijk altijd geloofd in de kwaliteit van zijn film, al voordat er sprake was van een Oscarnominatie, laat staan de Oscar zelf. Daarom was hij verbijsterd dat in eerste instantie 'All Stars' als Nederlandse inzending voor de Oscar-nominatie was gekozen. Dachten ze hier nou echt dat de paar honderd Academyleden die over de categorie 'beste buitenlandse film' moeten oordelen ooit een Oscar zouden geven aan een oppervlakkige amusementsfilm over het wel en wee van een amateurvoetbalteam? Dat was dan verkeerd gedacht; die leden zijn echte filmliefhebbers, filmintellectuelen zelfs. En wat die willen zien is een serieuze inhoud, artistieke kwaliteit en vakmanschap. En vanzelfsprekend moeten de fotografie, de art direction en het acteren van hoog niveau zijn.

Zoals in 'Karakter' dus.

Deel dit artikel