Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Middeleeuws medicijn smoort ziekenhuisbacterie in de kiem

Home

Amber Dujardin

Onderzoekers Christina Lee (l) en Andrea Clarke met Bald's Leechbook, het oude manuscript met recepten. © University of Nottingham

Ui, knoflook, wijn en koeienmaag. Deze eenvoudige ingrediënten blijken een probaat middeltje tegen MRSA, de 'ziekenhuisbacterie' die bekendstaat als multiresistente lastpak. Britse wetenschappers deden die opmerkelijke vondst toen ze bij wijze van experiment een middeleeuws recept uit de mottenballen haalden. "Een fantastische ontdekking", zegt onderzoeker Christina Lee.

Wie aan middeleeuwse geneeskunde denkt, heeft doorgaans een kwakzalver voor ogen die iets doet met aderlatingen en kruidendrankjes. Maar dat beeld is niet terecht, zegt Lee, die als filoloog verbonden is aan de Universiteit van Nottingham. "Uit ons onderzoek blijkt dat middeleeuwse artsen heel goed wisten wat ze deden."

De wetenschappers wilden hun ontdekking aanvankelijk presenteren op 1 april tijdens een congres over microbiologie, maar besloten dat toch maar iets naar voren te schuiven. "Anders zouden mensen ons vast niet geloven", lacht Lee. "En zou dat niet zonde zijn, na een jaar hard werken?"

Duizend jaar oud
Tot stomme verbazing van de onderzoekers blijkt een duizend jaar oud medicijn een uitstekende antibiotische werking te hebben. Het oogzalfje werd oorspronkelijk gebruikt tegen oogontsteking en is afkomstig uit Bald's Leechbook, een oud medisch handboek uit de tiende eeuw. "We wisten absoluut niet of het zou aanslaan. Dit recept is in 2005 al eens nagemaakt, maar toen werkte het niet. Het probleem met die middeleeuwse recepten is dat ze niet duidelijk zijn over de hoeveelheden."

Het idee om het nog eens te proberen ontstond tijdens een gesprek met een aantal microbiologen van de Universiteit van Nottingham. Lee - zelf een expert in Oud-Engels - vertelde haar collega's over het manuscript, dat een recept bevat tegen een oogziekte die wordt veroorzaakt door een familielid van de ziekenhuisbacterie MRSA. De microbiologen bleken zeer geïnteresseerd en besloten de proef op de som te nemen. Lee vertaalde het oude recept, de microbiologen brouwden het medicijn. Het bleek een schot in de roos.

Lees verder na de advertentie
Bald's Leechbook. © The British Library Board
Microbiologen Aled Roberts, Steve Diggle en Freya Harrison. © University of Nottingham

"Ik heb er slapeloze nachten van gehad", vertelt de onderzoekster opgewonden. "Dit is een ongebruikelijke samenwerking tussen filologie en microbiologie. Ik had geen idee of het zou werken. Maar de eerste keer dat we het middel testten op de bacteriën, was het raak. En die keer daarna, en de derde keer ook."

De antibiotische werking is toe te schrijven aan de uitgebalanceerde combinatie van ingrediënten, zegt Lee. "De kennis uit de vroege middeleeuwen wordt enorm onderschat en gewantrouwd, maar dat heb ik altijd tegengesproken. Ik denk dat mensen toen al kennis hadden van bacteriën."

Voor een klein clubje toegankelijk
Hoe het dan toch kan dat mensen in de middeleeuwen bij bosjes stierven aan infectieziekten, is Lee nog niet duidelijk. "Ik denk dat dit handboek maar voor een heel klein clubje artsen toegankelijk was. Maar de kennis was er, zoveel is zeker."

En dat is niet het enige goede nieuws: naast Bald's Leechbook bestaan er zeker achttien andere middeleeuwse handboeken die mogelijk een schat aan kennis bevatten. "Dit onderzoek kan grote gevolgen hebben voor de moderne geneeskunde. Ik heb altijd gezegd dat er veel meer kennis in de middeleeuwen was dan wordt gedacht. Natuurlijk heb je altijd gekken, maar ieder tijdsgewricht heeft zijn eigen Stephen Hawking."

Deel dit artikel