Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Michiel de Ruyter: de Louis van Gaal van zijn tijd

Home

Joris Belgers

© Beeld uit Michiel de Ruyter, met zeeslagen en verwijzingen naar de zeventiende-eeuwse schilderkunst.

Deze week gaat 'Michiel de Ruyter' in première. Een historische spektakelfilm, over een Nederlandse held. Trouw zag de film al, met Gouden Eeuw-kenner Luc Panhuysen. Hoewel de geschiedenis bekend mag worden verondersteld, hierbij toch een spoilerwaarschuwing.

De historicus waarschuwt voordat de film begint. "Ik ken geen enkele historische film die voor 100 procent klopt", zegt Luc Panhuysen. Na afloop geniet hij nog even na, van de spectaculaire zeeslagen. Maar vooral van zijn teerbeminde Gouden Eeuw, door regisseur Roel Reiné tot leven gewekt.

Geschiedpuristen zullen aardig wat gaten kunnen schieten in 'Michiel de Ruyter', die deze week in première gaat. Er komen genoeg feitelijke onjuistheden voorbij, getuige het volgekraste notitieblokje van Panhuysen. Zelf schreef de historicus boeken over de gebroeders De Witt en het rampjaar 1672.

Spinnaker
Het zijn deels kleine, soms technische dingetjes. Zo zullen scheepskenners direct zien dat zo'n 18de eeuws, Russisch fregat niet tussen de vloot van De Ruyter hoort. Een spinnaker - die meermaals gehesen wordt - werd ook pas honderd jaar later uitgevonden. Ook droeg de jonge oranjeprins Willem III zeker geen pruik, in de film gebruikt om zijn vermeende homoseksualiteit te insinueren.

Maar relevanter is de vraag of dat nou zo erg is.

En eigenlijk vindt Panhuysen van niet. Want de film zal zeker zorgen voor een hernieuwde interesse in zijn grote liefde: de Gouden Eeuw. "Het kroonjuweel uit onze geschiedenis! Het was een periode waarin Nederland voor het eerst een vooraanstaande rol speelde op het wereldtoneel en tegelijkertijd haar voortbestaan serieus op het spel stond. Begrijp je de Gouden Eeuw, dan weet je waar Nederland vandaan komt." Aangezien de gemiddelde Nederlander maar bar weinig van zijn eigen geschiedenis afweet, vergeeft Panhuysen de filmmakers dat ze af en toe wat bochten hebben afgesneden.

Zo zijn er nogal wat historische details verdraaid , versimpeld, of gewoon weggelaten. "In die gloedvolle speech van Johan de Witt aan het begin van de film, vertelt hij hoe de vrije Provinciën worden bedreigd door afgunstige buitenlandse koningen. Het is net na de Slag bij Ter Heijde, tijdens de Eerste Engelse Oorlog. Maar Engeland had toen helemaal geen koning - Charles I was in 1649 onthoofd en Oliver Cromwell was staatshoofd, maar geen koning. Charles II besteeg pas in 1660 de troon." Maar moet je al dat Engelse gedoe ook gaan uitleggen aan de bioscoopganger?

Lees verder na de advertentie
Scheepskenners zullen direct zien dat zo'n 18de eeuws, Russisch fregat niet tussen de vloot van De Ruyter hoort

Beeld uit 'Michiel de Ruyter', met verwijzing naar de zeventiende-eeuwse schilderkunst. ©

Je moet af en toe de tijd wat versnellen of indikken om een verhaal te kunnen vertellen. "Michiel de Ruyter aanvaardt uiteindelijk de admiraalspost, mits hij de vloot mag moderniseren met seinvlaggen en mariniers. Maar dat zit net wat anders", weet Panhuysen. "Het corps mariniers was niet zijn exclusieve creatie, maar het gezamenlijke bedenksel van De Ruyter en De Witt." Ook aan het systeem van seinvlaggen hebben verschillende officieren bijgedragen - en dat had pas tijdens de Derde Engelse Zeeoorlog enig effect.

'Weledele'
Een filmmaker moet aansluiting vinden bij het publiek van tegenwoordig, vandaar dat de historische figuren er nogal moderne manieren op nahouden. "Zeventiende-eeuwers waren heel formeel en stijf. De Witt en De Ruyter noemden elkaar weledele. Ze bogen voor elkaar. De Ruyter zou nooit zo onbeschoft bij de raadspensionaris zijn weggebeend zoals in de film. Zeker niet aangezien hij zo gezagsgetrouw was."

Net als een weinig realistische Wendela de Witt, die door actrice Lieke van Lexmond zo uit Gooische Vrouwen lijkt te zijn gestapt - en zeventiende-eeuwers omschreven baby's vermoedelijk niet als 'scheetje'. Nog zoiets: Michiel de Ruyter was een zeer vroom christen. De Bijbel blijft in de film echter grotendeels afwezig. Ook weer om een zo groot mogelijk publiek te bereiken.

En zo'n spektakelfilm moet natuurlijk wel een beetje smeuïg zijn. Neem de dramatische dood van Johan en Cornelis de Witt. "We zagen hoe het geslachtsdeel van Cornelis werd afgesneden, net als hun vingers werden afgehakt. Dat is echt gebeurd, maar niet terwijl ze nog leefden. De broers waren al doodgeschoten door de schutters. De boze menigte heeft de twee toen aan stukken gescheurd. Dat was niet louter uit bloeddorstige volkswoede: die lichaamsdelen stonden allemaal ergens voor. 'Dit waren de vingers waarmee hij die valse eed zwoer tegen de prins van Oranje! Dit was de tong waarmee hij verraad pleegde!' Vandaar dat die uit de lijken werden gesneden. Dat de lijken ondersteboven werden opgehangen klopt - ook dat symboliseerde iets. Namelijk dat verraders altijd ten val komen."

Wijsneuzerige broers
Over de casting is Panhuysen zeer te spreken. Zoals Frank Lammers als onbeholpen Zeeuw De Ruyter. "Of die fantastische Charles Dance uit Game of Thrones als de Engelse koning Charles II. Hij zet een perfecte, op seks beluste, achterbakse rat neer. Die Charles II ook was. De ietwat hooghartige en wijsneuzerige broers De Witt zijn goed neergezet door Barry Atsma en Roeland Fernhout. Al die verschillende karaktertrekjes kloppen mooi."

Ondertussen is er rumoer ontstaan rond de film. Actiegroepen protesteren tegen geschiedvervalsing, doordat de film de Hollandse slavenhandel onbesproken laat. "Tja, als je dat ook nog allemaal moet belichten wordt het wel een hele lang film." Daarover vallen, is typisch met de blik van nu kijken, vindt Panhuysen. "Slavernij en slavenhandel was toen gewoon fact of life. Dat vond iedereen normaal. De persoon De Ruyter wordt er niet anders door."

Michiel de Ruyter was een zeer vroom christen. De Bijbel blijft in de film echter grotendeels afwezig

Eén van de historische onjuistheden die Panhuysen op het randje vindt, is het voornaamste wapenfeit van De Ruyter. De tocht naar Chatham heeft het meest bijgedragen aan de mythevorming rondom de zeeheld. "De onverschrokken De Ruyter die persoonlijk de Thames opvoer en daar de Engelse vloot in de as legde. Onzin natuurlijk.

"In werkelijkheid ontvouwde Cornelis de Witt pas op volle zee het hele plan aan De Ruyter. Deze verzette zich daartegen, maar hij kon moeilijk terug - bovendien was hij zeer gezagsgetrouw. In de film breekt De Ruyter met zijn schip door de ketting op de Medway, waar de Britse vloot voor anker lag. Nee hoor: De Ruyter bleef achter, bij de monding van de Medway en kwam pas de tweede dag kijken hoe het ging. Maar ja, dan verzwak je wel De Ruyter als filmheld."

Reddende rol
Daarmee draagt de film wel bij aan de valse mythevorming rondom de admiraal. Na het zien van de film hebben we naast Willem van Oranje opeens twee vaders des vaderlands. Zeker om zijn reddende rol tijdens rampjaar 1672. Ook dat wil Panhuysen graag nuanceren. "Er kwamen 8000 vijandelijke troepen over zee aan. Bedreigend, zeker, maar aan land stonden 100.000 Franse troepen bij Maastricht. Het besluit om de polders onder water te zetten was doorslaggevender voor het landsbehoud. Maar dat was een besluit van de Staten van Holland, van het collectief. En zoiets spreekt toch een stuk minder tot verbeelding."

De zeeheld Michiel de Ruyter doet dat wel. Juist nu, in deze tijden, van politieke polarisatie."Ook in de zeventiende eeuw was Nederland eigenlijk heel individualistisch en erg verdeeld. En dan is daar opeens Michiel de Ruyter: de archetypische Nederlandse held. Van simpele komaf en met een bescheiden inborst. Bereid tot zelfopoffering en zeer gezagsgetrouw. En bovenal: iemand die boven de verdeeldheid uitstijgt. Hij diende het collectief. De Ruyter is een soort Louis van Gaal van de zeventiende eeuw. Het team boven alles." Niet voor niets is Willem III zo afgunstig - het is zijn diepste wens ook zo boven het volk uit te stijgen.

Dat is wat tot groot enthousiasme van de historicus wél klopt: de grote geschiedkundige lijnen komen in film goed uit de verf. En dat is belangrijker dan een historisch inaccuraat zeiltje of een geromantiseerde zeeheld. De strijd tussen orangisten en staatsgezinden, en De Ruyter die daar boven stond en wist te verbinden, dat is waar de film over gaat. Die historische onjuistheden vergeeft Panhuysen de makers. Allemaal begrijpelijke keuzes. Hij zou ze in zijn boeken niet maken. Maar dat is het verschil tussen een historicus en een filmmaker.

Lees vandaag in Trouw een recensie van de film Michiel de Ruyter.

De grote ge­schied­kun­di­ge lijnen komen in film goed uit de verf. Dat is belangrijker dan een historisch inaccuraat zeiltje

Deel dit artikel

Scheepskenners zullen direct zien dat zo'n 18de eeuws, Russisch fregat niet tussen de vloot van De Ruyter hoort

Michiel de Ruyter was een zeer vroom christen. De Bijbel blijft in de film echter grotendeels afwezig

De grote ge­schied­kun­di­ge lijnen komen in film goed uit de verf. Dat is belangrijker dan een historisch inaccuraat zeiltje