Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Met zoveel terroristen tekent zich langzaam een patroon af

Home

Ghassan Dahhan

Terrorist, wie zit daar achter? © COLOURBOX/ TROUW

Wie zijn de terroristen die aanslagen pleegden in een groeiend aantal Europese steden? Het Europese jihadistenbestand is inmiddels zo groot, dat een aantal patronen zich begint af te tekenen.

Europa wordt de laatste jaren geteisterd door islamistisch geweld. In Spanje, Frankrijk, België, Groot-Brittannië en Duitsland en Finland zijn al honderden burgers omgekomen, en het aantal aanslagen neemt toe: alleen al in de eerste helft van 2017 waren het er meer dan in heel 2016. Daarnaast vertrokken in de laatste vier jaar duizenden Europese moslims naar Syrië en Irak om zich aan te sluiten bij IS of Al-Qaida. Inlichtingendiensten en onderzoekers maken overuren. Zij kunnen alleen niet iedereen in de gaten houden, dus is het zoeken naar oorzaken van terrorisme en verbanden.

Lees verder na de advertentie

Een medewerker van een Europese veiligheidsdienst, die niet met zijn naam in de krant wil, vertelt over een van de opmerkelijkste zaken die hij tegenkwam. Een witte jongeman, zonder strafblad en uit een goed milieu wilde zich aansluiten bij Islamitische Staat. 

"Niets wees erop dat deze jongen wilde afreizen naar Syrië. Hij werd pas een person of interest toen hij via internet contact zocht met strijders in Syrië. Hij was actief op jihadistische internetfora en we stelden een onderzoek naar hem in. Tegelijkertijd was hij actief op homofora en bezocht hij sites met extreme homoporno. Hij chatte met de IS-strijders over lijfstraffen. Hij wilde helpen bij de uitvoering ervan, maar deze ook ondergaan. Toen hij plannen maakte om te vertrekken, hebben we ingegrepen." 

Tijdens de rechtszaak zijn veel aspecten van zijn privéleven buiten beschouwing gelaten. Die hebben ook niet de kranten gehaald. Maar de zaak houdt de inlichtingenofficier nog steeds bezig. Het deed hem inzien dat er niet zoiets bestaat als een 'terroristische persoonlijkheid'.

Een causaal verband tussen islamistisch terrorisme en een bepaalde achtergrond van daders is er niet, daar zijn alle serieuze terrorismeonderzoekers het wel over eens. Maar het Europese jihadistenbestand is inmiddels zo groot, dat er toch patronen zichtbaar zijn.

Crimineel verleden

Amedy Coulibaly © COLOURBOX/ TROUW

Crimineel verleden: Amedy Coulibaly

Aanslag: Joodse supermarkt in 2015

Strafblad: overval en drugssmokkel

Een disproportioneel aantal terroristen heeft een crimineel verleden en een tijd achter de tralies doorgebracht. In de gevangenis ontmoeten zij radicalen en maken zo een overstap van de criminaliteit naar de wereld van politiek geweld.

De terrorist Amedy Coulibaly, die in 2015 in een Parijse Joodse supermarkt vier mensen doodschoot, was een beruchte raddraaier. Over de gevangenis zei hij in 2008 in een interview met Le Monde: "De gevangenis is de beste leerschool voor criminelen. Binnen dezelfde muren heb je de kans om Corsicanen, Basken, moslims, overvallers, kleine en grote drugsdealer, moordenaars te ontmoeten".

De aanslagplegers van Charlie Hebdo, de aanslagplegers in Barcelona en vele anderen waren ex-criminelen en werden in de geinspireerd achter de tralies

Een van de mensen die Coulibaly leerde kennen in de gevangenis was de Algerijnse jihadist Djamel Beghal, de man die hem inspireerde tot de terreuraanslag op de supermarkt.

Naast Coulibaly zijn er duizenden andere gevallen. De gebroeders Kouachi, de aanslagplegers van Charlie Hebdo, waren ex-criminelen. De daders van Bataclan waren grotendeels ex-delinquenten, net als de imam die de aanslagplegers in Barcelona inspireerde. Abdelbaki Essati moest in 2010 voor vier jaar de gevangenis voor drugssmokkel. Na zijn vrijlating begon hij jongeren te rekruteren voor de strijd in Irak.

Uit een studie van het International Centre for the Study of Radicalisation and Political Violence, bleek 68 procent van de onderzochte Europese jihadisten een gewelddadig verleden te hebben. 57 procent heeft een tijd doorgebracht in de gevangenis, en bijna 30 procent beschikte over ervaring met vuurwapens voordat zij het pad van jihadisme kozen.

IS rekruteert ook actief onder criminelen. Zo publiceerde het een pamflet, waarop een man met een machinegeweer staat afgebeeld met daarbij de tekst: 'Soms creëren de mensen met het vreselijkste verleden de beste toekomst'. Ook maken zij gebruik van ex-rappers om jongens te ronselen.

Bekeerlingen

Maxime Hauchard © COLOURBOX/ TROUW

Bekeerlingen: Maxime Hauchard

Aanslag: onthoofding Syrische militairen in 2014

Achtergrond: katholiek uit Normandisch dorpje

Bekeerlingen vormen een bijzonder grote groep binnen de jihadistengemeenschap. Naar verhouding zijn witte bekeerlingen zelfs vaker betrokken bij de jihad dan Noord-Afrikaanse moslims.

Naar verhouding zijn witte bekeerlingen zelfs vaker betrokken bij de jihad dan Noord-Afri­kaan­se moslims

Uit een recente studie van The Hague Center for Strategic Studies blijkt dat 17 procent van de Nederlandse Syriëgangers bekeerling is, terwijl de Nederlandse moslimgemeenschap voor 2 procent bestaat uit bekeerlingen.

Uit onderzoeken van andere terrorisme-experts blijkt dat ook in omliggende westerse landen bekeerlingen oververtegenwoordigd zijn in de terrorismezaken.

Onderzoekers Scott Kleinman en Scott Flower ontdekten dat van alle Britse jihadisten die tussen 2001 en 2010 voor terrorisme zijn veroordeeld 31 procent bekeerling was, en dat terwijl bekeerlingen tussen 2 à 3 procent van de Britse moslimgemeenschap uitmaken. In Frankrijk groeide bijna een derde van alle jihadisten op in christelijke gezinnen, zoals IS-strijder Maxime Hauchard. Hij groeide op in een katholiek middenklassegezin in een piepklein dorpje in Normandië, maar bekeerde zich later tot de islam. Hij reisde in 2013 af naar Syrië en een jaar later trad hij op als beul in een onthoofdingsvideo.

Sommige onderzoekers verklaren het hoge aandeel van bekeerlingen door te wijzen op hun gebrekkige kennis van de religie of omdat zij zichzelf moeten bewijzen. Groeperingen als IS verwelkomen iedereen binnen hun gelederen, ongeacht hun afkomst, zolang zij maar dezelfde opvattingen over de islam hebben.

Bij IS tref je dan ook bekeerlingen aan uit allerlei landen, van Brazilië tot Israël.

Noord-Afrikanen

Gebroeders Kouachi © COLOURBOX/ TROUW

Noord-Afrikanen: gebroeders Kouachi

Aanslag: Charlie Hebdo 2015

Afkomst: Marokkaanse Fransen

Er zijn ook culturele patronen zichtbaar als het gaat om terreuraanslagen door islamisten in Europa. Zo zijn er disproportioneel veel Noord-Afrikanen bij betrokken. De gebroeders Kouachi waren Marokkaanse Fransen, net als de meeste aanslagplegers van Bataclan. Alle terroristen van de aanslagen in Catalonië waren Marokkaanse Spanjaarden. De terrorist die in Berlijn op een kerstmarkt inreed was een Tunesiër, evenals de man die op 14 juli in Nice op de boulevard 86 mensen doodreed.

Als het gaat om Syriëgangers valt er een aantal zaken op. In Nederland en België vormen jongeren met een Marokkaanse achtergrond de grootste groep onder Syriëgangers. In Groot-Brittannië zijn het grotendeels Zuid-Aziaten, voornamelijk uit Pakistan. Tunesië vormt wereldwijd de hofleverancier van Syriëgangers.

Anders dan in Nederland, België of Frankrijk, ondervindt de Marokkaanse gemeenschap in Spanje nauwelijks last van discriminatie

Discriminatie jegens Noord-Afrikanen wordt weleens gezien als een van de verklaringen voor het grote aantal Noord-Afrikaanse jihadisten. Hoewel dat er beslist toe kan hebben bijgedragen, zijn er ook bedenkingen bij deze theorie. Anders dan in Nederland, België of Frankrijk, ondervindt de Marokkaanse gemeenschap in Spanje nauwelijks last van discriminatie. En toch vond in Spanje de dodelijkste aanslag in Europa plaats door islamisten: in 2004 werden 191 mensen gedood bij een aanslag in Madrid. Spanje is nauwelijks betrokken bij de strijd in het Midden-Oosten.

Verder getuigen de pseudoniemen van de Europese IS-strijders van Noord-Afrikaanse afkomst toch van een zekere binding met Europa. IS-strijders kiezen een nom de guerre als zij in het zelfverklaarde kalifaat arriveren, die bestaat uit verschillende delen, waaronder de naam van hun oudste zoon, vader of inspiratiebron, zoals Abu Osama of Abu Jihad. Maar hun nom de guerre bevat ook gegevens over hun culturele of etnische achtergrond, die zij zelf mogen kiezen. De Europese IS-strijders van Noord-Afrikaanse afkomst kiezen meestal voor de Europese, onder wie alle terroristen van Bataclan. De Belgische Marokkanen kozen allemaal voor al-Baljiki ('de Belg'), de Franse Marokkanen voor al-Faransi ('de Fransman'), geen enkele koos voor al-Maghrebi ('de Marokkaan'). En dat terwijl zij vrij waren om die te gebruiken.

Bètastudies

Najim Laachraoui © COLOURBOX/ TROUW

Betastudies: Najim Laachraoui

Aanslag: Vliegveld Zaventem 2016

Achtergrond: Student engineering en computerwetenschappen

Veel jihadisten hebben een achtergrond in de exacte wetenschappen. Dit geldt niet alleen voor Europese jihadisten, maar wereldwijd. Van de gewelddadige salafisten met een academische graad uit het Midden-Oosten en Noord-Afrika is bijna de helft opgeleid tot ingenieur. Onder Europese moslimterroristen is dat zelfs 59 procent, zo blijkt uit een studie uit 2015 die is uitgevoerd door de British Council.

Kenmerkend voor de bètawetenschappen is het streven naar zekerheid en precisie, dit zijn eigenschappen die extremisten vaak aanspreken

Kenmerkend voor de bètawetenschappen is het streven naar zekerheid en precisie, en dit zijn eigenschappen die extremisten vaak aanspreken. Hun ideologische opvattingen vertonen overeenkomsten met het binaire denken binnen de exacte wetenschappen. De wereld is goed of fout, er bestaat niets daartussen. Alle twijfel moet worden verdwijnen, alles draait om consistentie.

De Belgisch-Marokkaanse IS-terrorist Najim Laachraoui, die zichzelf in maart 2016 opblies op vliegveld Zaventem in Brussel, studeerde elektromechanica. De Frans-Algerijnse jihadist Sid Ahmed Ghlam, die in 2015 een Franse dansinstructrice om het leven bracht en een aanslag beraamde op twee kerken, studeerde computerwetenschappen. De terrorist Umar Farouk Abdulmutallab, die in 2009 een Amerikaans vliegtuig van Amsterdam naar Detroit wou opblazen, was een student in engineering aan University College London.

De connectie werd voor het eerst gelegd tijdens de jihadistische terreurgolf in de Arabische wereld in de jaren negentig. De slachtoffers van gerichte aanslagen waren veelal schrijvers, zangers, kunstenaars en journalisten. De opdrachtgevers voor de moorden waren veelal ingenieurs, scheikundigen en medici.

Deel dit artikel

De aanslagplegers van Charlie Hebdo, de aanslagplegers in Barcelona en vele anderen waren ex-criminelen en werden in de geinspireerd achter de tralies

Naar verhouding zijn witte bekeerlingen zelfs vaker betrokken bij de jihad dan Noord-Afri­kaan­se moslims

Anders dan in Nederland, België of Frankrijk, ondervindt de Marokkaanse gemeenschap in Spanje nauwelijks last van discriminatie

Kenmerkend voor de bètawetenschappen is het streven naar zekerheid en precisie, dit zijn eigenschappen die extremisten vaak aanspreken