Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Met veel ernst en engelengeduld krijgt de lezer onzin uitgelegd

Home

WILFRED VAN DE POLL

Bart van der Steen e.a.: Butler, Negri en Žižek. Een inleiding op de hedendaagse linkse filosofie. Uitgeverij Damon; 143 blz, euro16,90

De schrijvers

Dit boek is geredigeerd en van een inleiding voorzien door Bart van der Steen, Jasper Lukkezen en Leendert van Hoogenhuijze, redacteuren van het jaarboek 'Kritiek', over linkse filsofie. De inhoudelijke delen zijn geschreven door kenners van Judith Butler, Tomi Negri en Slavoj Žižek. Gundula Ludwig schrijft over Butler, Martin Birkner en Robert Foltin over Negri, en Erik Vogt over Žižek.

Doel van het boek
Volgens de redacteuren zijn Butler, Negri en Žižek de drie belangrijkste linkse denkers van dit moment. Een gedeelde noemer is ook dat ze alledrie veel kritiek hebben geoogst voor hun schrijfstijl, die schier ondoordringbaar en nodeloos abstract zou zijn. Noam Chomsky schreef over het boek 'Empire' van Negri: "Ik begreep er niet veel van, en wat ik begreep leek me op een veel eenvoudiger manier te verwoorden". Op dit soort kritiek wordt uitgebreid ingegaan. De bundel heeft dus iets apologetisch. De auteurs willen laten zien dat Butler, Negri en Žižek, ondanks hun afschrikwekkende vocabulaire, de moeite van het lezen waard zijn.

De inhoud
Slagen ze daarin? Mwah. Ja, dit boek is onmiskenbaar toegankelijker dan de boeken van Butler en co. Maar er wordt steeds veel voorkennis verondersteld. En kritiek wordt wel benoemd maar nauwelijks weerlegd. Neem het deel over Judith Butler. Die heeft, zo lezen we, fundamentele kritiek op het feminisme. Het onderscheid tussen 'sekse' en 'gender' - waarbij sekse verwijst naar de biologische en gender naar de maatschappelijke verschillen tussen man en vrouw - wijst ze af. Volgens haar maakt de vrouwenbeweging de fout ervan uit te gaan dat er zoiets bestaat als een 'vrouw'. Daar trapt Bulter niet in. Sekse is evengoed een sociaal construct, vindt ze.

Eh? Hoezo is mijn geslachtsdeel een sociaal construct, denkt ondertussen de argeloze leek, die niet is verpest door hele bibliotheken vol postmodern gefilosofeer over dominante vertogen die gedeconstrueerd moeten worden. Pas na een paar pagina's wordt die lezer enigszins gerustgesteld: Butler ontkent niet dat er lichamelijke verschillen zijn tussen mannen en vrouwen.

Waar het om gaat, aldus Gundula Ludwig, is dat het belang dat aan de verschillende lichaamsdelen gehecht wordt, cultureel bepaald is. Zo leren we dat het "hebben van een vagina of penis meer betekenis heeft voor onze 'identiteit', dan bijvoorbeeld de grootte van onze tenen". Klopt, maar waarom is dat fout? En hoezo is het lichaam hierdoor opeens een sociaal construct?

De lezer wordt geacht hier niet verder door te vragen. Zijn ogen zijn nu voldoende geopend voor de 'heteroseksuele matrix', die met 'normatief geweld' alle 'vormen van geslacht' die buiten het vrouw-man-schema vallen' verbiedt. En waardoor "het geconstrueerde geslacht in moderne westelijke maatschappijen van fundamenteel belang is geworden".

Lopen er in niet-westelijke maatschappijen dan geen mannen en vrouwen rond, vraagt de lezer zich verontrust af. Wat betekent deze raadseltaal? En wie zit er precies achter die verdraaide 'matrix'?

Verkeerde vraag. Macht is voor Butler niet iets dat de ene partij uitoefent over de andere, aldus Ludwig. Wat dan wel, blijft vaag. Hoe dan ook, en dat is het eigenlijke punt, is er genoeg 'subversief potentieel' voor het creëren van "ruimtes waarin tegen-hegemoniale vormen van 'zijn' kunnen ontstaan".

Wat moet je je daar in vredesnaam bij voorstellen? Wat voor wezens lopen er in Butlers heerlijke nieuwe wereld rond als het geen mannen of vrouwen mogen zijn? De ernst en het engelengeduld waarmee Ludwig al deze onzin uitlegt en verdedigt sieren haar. Het is te hopen dat de lezer evenveel geduld heeft.

Mooiste zin

Mooie zinnen zitten er niet in, het is allemaal gesteld in een droog-academisch, humorloos jargon.

Onbegrijpelijkste zin

Echt onbegrijpelijk wordt het nergens, al raak je soms verstrikt in zinnen vol sociosymbolische ordes, maatschappijpolitieke constellaties, collectieve emancipatorische praktijken en dat soort zaken.

Reden om dit boek niet te lezen

Zie boven. Ook de vele spelfouten zijn irritant, zoals 'eikpunten' in plaats van ijkpunten. Pijnlijk.

Reden om dit boek wel te lezen

Wie toch de moed heeft de hele bundel uit te lezen krijgt wel een aardig beeld van waar het Bulter, Negri en Žižek ongeveer om te doen is.

Trouw tipt
1. Verkeerde plaats, verkeerde tijd Ton Derksen

2. Klassiek Anton van Hooff

3. Religie zonder God Theo de Boer en Ger Groot

4. Schuldgevoel Coen Simon

5. Butler, Negri en Žižek: Een inleiding op de hedendaagse linkse filosofie Bart van der Steen, Jasper Lukkezen en Leendert van Hoogenhuijze

Deel dit artikel