Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Met stro wordt bouwen een feest

Home

COKKY VAN LIMPT

Het is goed voor het milieu en het 'brengt bouwen terug bij de mens'. De bouwkosten zijn vergelijkbaar met die van metselwerk. Daarbij is het honderd procent biologisch en vrij van giftige stoffen. Het materiaal? Stro.

Zestig huizen zijn er sinds 1998 in Nederland gebouwd met uit strobalen opgetrokken muren. Tussen nu en eind 2012 komen daar, inclusief een hele woonwijk in Olst, in één keer dertig huizen bij. "Er is geen beter en duurzamer bouwmateriaal dan stro", zegt Michel Post, de actiefste strobouw-architect van Nederland.

In de wereld van beton, baksteen en cement is strobouw nog een kleine niche, maar de vraag naar bouwen met strobalen neemt toe. En ook de belangstelling voor deze bouwmethode, zo bleek onlangs op een informatiemiddag in het Drentse Wapserveen. Een kleine veertig mannen en vrouwen kwamen in de herberg van alternatieve leefgemeenschap De Hobbitstee luisteren naar architect Michel Post en strobouwster Cai van Hoboken.

Een eigenaar van een timmerbedrijf wil meer weten van bouwen met strobalen, een boerin is benieuwd of je ook stallen kunt bouwen van stro en een echtpaar wil in het buitenland zelf gaan bouwen met strobalen. Ook zijn enkelen meer geïnteresseerd in de 'energetische waarde', het 'leven' en de 'vormkracht' van stro.

Ze kunnen zich geen enthousiaster inleiders wensen, want Post en Van Hoboken zijn allebei gek van stro. "Met stro wordt bouwen een feest", houdt de bevlogen architect hen voor. "Strobouw brengt bouwen terug bij de mens. Het bouwmateriaal - halmen van tarwe, gerst, haver en rogge - komt van dichtbij. En de meeste mensen bouwen zelf mee aan hun huis. Vaak gebeurt dat in een workshop, onder leiding van een ervaren strobouwer."

Maar behalve gevoelsmatige aspecten en het terugbrengen van de menselijke maat, heeft strobouw ook grote milieuvoordelen, rekent Post voor. "We hebben maar één aarde. Grondstoffen raken uitgeput. Bijna dertig procent van de wereldwijde energiebehoefte wordt gebruikt voor bouwen en wonen. Bouwafval is verantwoordelijk voor ongeveer een kwart van de hele afvalberg in de Benelux, en acht procent van de mondiale CO2-uitstoot is het gevolg van cementproductie."

De besparing van broeikasgassen bij bouwen met strobalen is aanzienlijk. Volgens berekeningen van het Centraal Bureau voor de Statistiek levert de bouw van honderd vierkante meter strobouw buitenwand in vergelijking met metselwerk een besparing op van 18 ton CO2, het schadelijke koolstofdioxide. Dat is evenveel als de CO2-uitstoot - door gas- en elektragebruik en vervoer - van een gemiddeld huishouden in tweeënhalf jaar.

Strobalen, de 'reuzebakstenen van puur natuur' hebben nog meer voordelen. Post somt ze graag op.

"Omdat stro een restproduct is uit de landbouw, zijn strobalen ruim voorhanden en goedkoop. Stro is honderd procent biologisch en vrij van giftige stoffen. De bouwkosten zijn vergelijkbaar met die van metselwerk. Strobalen verwerken tot wanden gaat snel, is eenvoudig en veilig en daarom ideaal voor zelfbouw. Strobalen muren zijn supergoed isolerend en, aangezien ze altijd worden afgesmeerd met leemstuc of een andere pleister, ook uitstekend brandwerend. Leem is aarde en aarde brandt niet."

Strobouw is ook duurzaam. "Het oudste, uit strobalen opgetrokken huis werd in 1893 gebouwd in de Amerikaanse staat Nebraska en staat er nog", vertelt Post. "En bij sloop komen geen schadelijke stoffen vrij. Wat overblijft zijn makkelijk te verwerken en opnieuw te gebruiken grondstoffen."

Wie met strobalen wil gaan bouwen, moet drie basisregels in acht nemen, legt de gedreven architect uit. Populair gezegd houden die in: droge voeten, een hoed en een jas. "Strobalen mogen nooit direct op een koude of slecht isolerende ondergrond worden geplaatst. Ze moeten rusten op een houten frame, voorzien van voldoende drainagemateriaal, zoals grind of schelpen, ter bescherming tegen optrekkend vocht. De hoed slaat op het dak, dat voldoende overstek moet hebben om geen water in de strobalen te krijgen. En de jas is de stuclaag waarmee de strobalen worden ingesmeerd. Deze 'jas' moet dampdoorlatend zijn en waterkerend tegelijk: leemstuc bijvoorbeeld, traskalk met keimverf of beplating."

Behalve de angst voor brandgevaar ontzenuwt Post ook andere vooroordelen tegen bouwen met strobalen. Op zijn projectiescherm verschijnt een vrolijke muis. "Stro is géén voedsel voor muizen", verzekert hij met klem.

Dan het probleem van het ophangen van keukenkastjes. "Omdat in Nederland bij strobouw wordt gewerkt met een dragende, houten constructie, kan er aan de houten stijlen tussen de strobalen van alles worden bevestigd. Bovendien heeft de universiteit van Wenen een stro-schroefplug ontwikkeld die je in de strobalen kunt draaien." Ook over de stevigheid van een gebouw met strobalen muren hoeft volgens hem niemand in te zitten. "Een strobouwhuis beweegt mee, en kan een aardbeving doorstaan. Het loopt natuurlijk wel schade op, maar het stort niet in."

Wie strobouw automatisch associeert met een pannekoekenhuisje, moet dat vooroordeel inslikken bij het zien van afbeeldingen van Nederlandse strobouwwoningen. Er zit een enkel Hans en Grietje-huisje tussen, maar het merendeel van de ontwerpen oogt strak en modern. Dat achter die gladgestreken muren strobalen schuilgaan, is nauwelijks voor te stellen.

De foto's van strobouwster Cai van Hoboken laten een ander beeld zien: veelal kleine gebouwtjes met organische vormen. Ze bouwt met dragende strobalen, in de Nebraska-stijl (zie kader).

"Ik ben van het 'wilde' bouwen - à la Carel Weeber, de architect van het wilde wonen - en zonder vergunning. Dan kun je het meest experimenteren."

Tijdens een workshop in Engeland maakte de meubelmaakster kennis met bouwen met stro en ze raakte eraan verslingerd. Met een gelaarsde voet stoer op een strobaal - "een ouwe, die ik al vijf jaar achter me aan sleep" - steekt ze de loftrompet over dat geweldige, flexibele, ecologische bouwmateriaal. Ze laat zien hoe je een baal in een ronde vorm trekt en hoe je hem met een enorme naald en touwtjes kan splitsen in pakketjes van het gewenste bouwformaat. "Het is een heel vrouwelijke manier van bouwen", vindt ze. "Als je de balen hebt gestapeld, ga je er weer met naald en touw zigzag doorheen om ze vast te zetten."

Klein beginnen is haar advies, en al oefenend ervaring opdoen. Zelf leert ze nog steeds bij op de Europese en internationale conferenties over strobalenbouw, die respectievelijk om de twee en vier jaar worden gehouden. "Daar worden nieuwe methodes gedemonstreerd en zie je ook voorbeelden van hoe het niet moet. Van die laatste leer je het meest."

Strobouw Nederland
De vereniging Strobouw Nederland is het aanspreekpunt voor iedereen die geïnteresseerd is in bouwen met balen. De vereniging adviseert, ondersteunt projecten, organiseert workshops, geeft voorlichting enzovoort. Ze organiseert dit jaar nog twee excursies naar bouwwerken van stro in Nederland: op 28/8 naar Den Haag en Zeeland en op 9/10 naar Kampen, Almere en Hoenderloo. Meer informatie is te vinden op www.strobouw.nl en www.orioarchitecten.nl

Twee stijlen: Nebraska en post and beam
In de strobouw zijn twee karakteristieke bouwstijlen ontstaan: Nebraska en post and beam. Huizen in de Nebraska-stijl hebben dragende strobalen wanden. Bij post and beam draagt een skelet van hout of ander materiaal het dak. Binnen het skelet worden de wanden van strobalen gestapeld.

In Nederland is de overheersende bouwmethode post and beam. Ten eerste omdat het in ons klimaat prettig is om een dak te hebben waaronder de strobalen tijdens de bouw droog blijven. Een skelet is dan noodzakelijk als drager van het dak.

Bijkomend voordeel is dat je in zo'n skelet gemakkelijker ramen en deuren kunt plaatsen en in twee of meer verdiepingen kunt bouwen. En, minstens zo belangrijk, in Nederland krijg je sneller goedkeuring voor een bouwaanvraag, als het te bouwen huis een dragend skelet heeft. Er is tot nu toe maar één vergunning afgegeven voor een gebouw in Nebraska-stijl. "Dat kon", zegt strobouw-architect Michel Post, "omdat het een tijdelijk gebouw is". Het door hem ontworpen en door Cai van Hoboken gebouwde permacultuur-paviljoen Groene Gronden in het Haagse Zuiderpark moet over vijf jaar weer worden afgebroken.

'Ontwerpen moeten resoneren met het hart'
Omdat de overheid duurzaam bouwen stimuleert, ontvangen gemeenten strobouwprojecten doorgaans met open armen. Post heeft er inmiddels ruime ervaring mee. "Als er voldoende aandacht is besteed aan de technische aspecten, verloopt de bouwaanvraag meestal probleemloos. We krijgen soms zelfs voorrang." Voor hypotheekaanvragen geldt hetzelfde: bij een goed onderbouwde aanvraag maakt de bank geen bezwaar.

Michel Post is de actiefste strobouw-architect van Nederland. Bij bijna alle strobouwprojecten was hij betrokken. Ook nu weer, bij de aanstaande bouw van een ecologische woonwijk in Olst, in opdracht van Vereniging Aardehuis Oost-Nederland.

Hij is lid van de Vereniging Integrale Bio-logische Architectuur (VIBA) en voorzitter van de vereniging Strobouw Nederland.

Post studeerde in 1999 af aan de Technische Universiteit Delft. Hij richtte een eigen bureau op: Orio architecten ('Organisch en intuïtief ontwerpen').

Op de spirituele markt heeft hij inspiratie opgedaan, onder meer bij transition energy (TE), een meditatieprogramma dat hij tien jaar volgde. "TE heeft te maken met bewustwording van je omgeving, het ontwikkelen van je eigen intuïtie en op je gevoel leren vertrouwen."

Ook de opvattingen van het spirituele medium Drunvalo Melchizedek over sacred geometry (heilige geometrie) en krachtgevende energievelden spreken tot zijn verbeelding. Onder de fundering van zijn zelfgebouwde huis in Maarssen heeft hij 'om energie aan het huis toe te voegen' een geometrische figuur gelegd van kristallen als amethist en bergkristal. "Na twee weken werd het helemaal groen tussen de kristallen, terwijl er op de grond daaromheen nog niets groeide."

'Organisch gevoelsarchitect'

Michel Post werkt met natuurlijke materialen en haalt voor zijn ontwerpen inspiratie uit de levende natuur. "Het ontwerp moet kloppen, goed aanvoelen, resoneren met het hart."

Deel dit artikel