Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Met medische hulp sterven na voltooid leven? Willen we dat?

Home

Jeannine Julen

© anp

De zelfmoord van het Franse echtpaar Cazes wakkerde in Frankrijk voorzichtig de discussie aan over euthanasie en hulp bij zelfdoding. Nu nog verboden, maar volgens critici moet daar snel verandering in komen. Ook in Nederland roept het de vraag weer op: moeten we dat willen, ouderen helpen bij hun dood?

86 waren ze allebei. Op leeftijd, maar lichamelijk nog in orde. Bernard en Georgette Cazes, levensmoe, besloten daarom het heft in eigen handen te nemen. In een Parijse hotelkamer trof een medewerker ze dood aan toen hij het ontbijt kwam brengen. Hand in hand lagen ze op bed, met een plastic zak over hun hoofd. In een afscheidsbrief schreef het echtpaar: "Welk recht houdt iemand tegen die geen verantwoordelijkheid meer heeft, de belastingen op orde heeft, het aantal jaar heeft gewerkt dat hij of zij wilde en daarna vrijwilligerswerk heeft gedaan?"  

Het recht hebben om bij een zogenoemd voltooid leven te sterven is precies waar de schoen knelt, zegt oud-voorzitter van de Stichting Vrijwillig Leven, Gerard Schellekens. Nederland mag dan wel vooruitstrevender zijn dan Frankrijk wat euthanasie betreft, maar als het om een verzoek tot hulp bij zelfdoding gaat 'zitten nog veel mensen met lege handen', zegt Schellekens. Een levensvermoeide hoogbejaarde 'die op een menswaardige manier wil sterven' loopt tegen een wirwar van wetten en regels aan als hij bij de huisarts aanklopt met zijn of haar problemen.

Lees verder na de advertentie

 
Als het om een verzoek tot hulp bij zelfdoding gaat, zitten nog veel mensen met lege handen.
Gerard Schellekens, oud-voorzitter Stichting Vrijwillig Leven

Zonder steun van arts geen hulp bij zelfdoding
"Hulp bij zelfdoding of euthanasie krijg je alleen op het moment dat er sprake is van uitzichtloze situatie en ondraaglijk lijden. Maar de definitie daarvan is juridisch niet te geven, omdat het een subjectieve beoordeling betreft. Pas als een arts meent dat er sprake is van ondraaglijk lijden en een zogenoemde SCEN-arts (een onafhankelijke arts die de situatie beoordeelt) dit heeft bevestigd, kan alles volgens de regels verlopen", aldus Schellekens.

Kan de arts het ondraaglijk lijden van de patiënt niet invoelen, dan wordt de gevraagde hulp niet verleend. Helpen bij euthanasie of zelfdoding is namelijk niet verplicht, maar ook verwijzen naar een andere arts is geen must. Inhumaan, vindt Schellekens. "Iedereen heeft namelijk recht op een menswaardig einde." Zelf werd hij een aantal jaar geleden veroordeeld toen hij de kinderen van een bejaarde vrouw bijstond bij haar zelfdoding. Ze leed al jaren aan Parkinson en was compleet afhankelijk. De vrouw wilde niet meer, maar haar verpleeghuisarts hoorde haar klaagzang nauwelijks aan.

Het herinnert aan die andere veel besproken zaak van Albert Heringa die zijn 99-jarige stiefmoeder Maria 'Moek' hielp haar doodwens te vervullen. Ook hier was geen arts bereid gevonden om te helpen. Heringa schotelde zijn moeder een dodelijk papje vol medicijnen voor en legde de gebeurtenis vast op film. "Ik heb een paar dagen de angst gehad dat het misschien zou mislukken", zegt Moek in de film terwijl ze het papje snel naar binnen lepelt. "Maar dat heb ik nou niet."

De arts die in gebreke blijft
Dat Moek eerder bang was niet dan wél te sterven, zegt veel over de toestand waarin deze mensen verkeren, zegt hulpverlener en secretaris Marianne Wits van Stichting Vrijwillig Leven. "De mens hangt aan het leven. Je wilt echt niet zomaar dood. De kwaliteit van leven is in sommige gevallen dermate achteruit gegaan dat mensen lichamelijk misschien wel door zouden kunnen, maar het mentaal niet aankunnen. Als mensen tot het punt gedreven worden dat ze voor de trein moeten springen om hun wens in vervulling te brengen, dan vind ik dat artsen in gebreke blijven."

Stichting Vrijwillig Leven legt zich daarom toe op hulpverlening aan mensen met een sterfwens. De stichting werkt samen met artsen die in beginsel bereid zijn stervenshulp te verlenen en hulpvragers belangeloos bij te staan. Dit geldt voor personen die niet bij hun eigen arts terecht kunnen. "De artsen gaan meestal in gesprek met de huisarts. Daarna wordt in samenwerking met de huisarts later toch de gewenste hulp verleend", vertelt Wits.

Wat zegt dit over onze samenleving?
Beleidsmedewerker Elise van Hoek, van de Nederlandse Patiënten Vereniging, ziet het liever anders. "We moeten juist uitzoeken wat mensen drijft tot de beslissing dat ze echt niet meer willen leven. Bij de discussie over voltooid leven gaat het, anders dan bij euthanasie, vaak om mensen die niet ziek zijn. Dit zijn hoogopgeleide volwassenen die ervoor kiezen om uit het leven te stappen. Gedreven door individualisme, zou je denken. Maar je kunt je ook afvragen: als die keuze zo individualistisch is, waarom heb je dan de hulp van anderen nodig? Zelfdoding beschadigt een gemeenschap. Als dat bij suïcide zo is, zou dat dan bij voltooid leven anders zijn?

Dat het aantal sterfgevallen door euthanasie in Nederland in de afgelopen jaren flink is toegenomen, baart de NPV zorgen. Het was onder andere de reden om deel uit te maken van de internationale coalitie Euthanasia Prevention Coalition Europe die zich hardmaakt tegen het 'oprukken' van euthanasie in Europa. Filosoof Henk Reitsema zei enkele weken geleden namens EPC: "Ik maak me zorgen over de impliciete druk die ouderen en gehandicapten voelen. In een maatschappij waarin zij zich steeds meer overbodig voelen, wil ik niet leven."  

Dat euthanasie  steeds gangbaarder wordt, zegt ook iets over onze huidige samenleving, meent Van Hoek. "Mensen zijn anders gaan denken over de dood en ervaren het niet meer als een ontmoeting met God. Maar dat mensen de dood boven het leven verkiezen, moet we ons ook aantrekken als samenleving. Na een voltooid leven met medische hulp sterven is nu nog een ideologische wens. Maar we moeten ons als samenleving ook afvragen: is dit waar we naar toe willen? Waarom zien we zelfmoord als een maatschappelijk probleem, maar proberen we de dood van ouderen met een voltooid leven te faciliteren?"

 
Waarom zien we zelfmoord als een maatschappelijk probleem, maar proberen we de dood van ouderen met een voltooid leven te faciliteren?
Elise van Hoek, beleidsmedewerker Nederlandse Patiënten Vereniging

Deel dit artikel