Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

met henk versnel

Home

door Koert van der Velde

,,De vogel met twee snavels die door de wereld gaat, die wil van alles weten wat goed is en wat kwaad', zongen de kerkgangers zondag in de Hooglandse kerk in Leiden onder leiding van ds. A. Alblas. De hervormde dominee wees naar een speelgoedvogel met twee snavels. Weten de kinderen, die dadelijk naar de kindernevendienst gaan, het juiste antwoord? ,,Goed zo. Goede vruchten zijn hartstikke lekker, van slechte vruchten word je ziek.'

,,Gruwelijk' oordeelt Henk Versnel, emeritus professor oude geschiedenis, geërgerd. ,,Toen ik dertig jaar geleden voor het laatst naar de zondagse kerkdienst ging, hadden we deze uitwas nog niet, maar de rest is precies hetzelfde.'

,,Die samenzweerderige toon: een beetje zacht en geheimzinnig, met vet-uitgesproken klinkers. De dominee begon zo tegen de kinderen, maar hij hield het vol tijdens de preek. Wat heb ik daar een ontiegelijke teringhekel aan. Geef mij maar liever een dominee die gewoon praat.'

De Hooglandse kerk is te groot voor het relatief kleine aantal kerkgangers. Daarom is er een deel afgescheiden met reuzenschermen. In deze 'winterkerk' komt een gemengd publiek samen -veel ouderen, maar ook studenten en ouders met kinderen. In de woorden van Versnel is het ,,een zeer weldoorvoede groep mensen, die behaaglijk zit te luisteren in een goed verwarmde kerk'. Hij ziet zelfs een rol pepermunt rondgaan.

,,Het moraliserende van vroeger ontbreekt geenszins: 'Mensen oordelen, veroordelen en hebben vooroordelen', begon Alblas zijn preek vol slechte retorische rijmelarijtjes.'

,,Theologisch was het apekool', stelt Versnel achteraf. ,,Enerzijds leert de dominee de kinderen dat ze moeten oppassen voor het kwade, dat ze zich schuldig moeten voelen.' Het in brand steken van een kerk is slecht, hield Alblas hen voor. ,,Dat kun je je soms afvragen', stelt Versnel tegendraads. ,,Waarom moeten die jonge kinderen in godsnaam al algemene oordelen vellen over wat goed en kwaad is?'

,,Anderzijds was de moraal van de preek dat we juist niet moeten oordelen. 'Wie onschuldig is, werpe de eerste steen', preekte Alblas. Wedden dat hij de tegenstrijdigheid zelf niet eens doorhad?'

Deze inconsistentie was nog kinderspel bij de theologische blunder die hij volgens Versnel daarna beging. ,,Echt heel slecht vind ik dat hij verschrikkelijk tekeerging over 'de pre-existente Jezus'. Johannes laat Jezus weliswaar zeggen: 'Voor Abraham was, ben ik'. Ook Alblas vond dit wat te aanmatigend klinken, en stelde daarom: 'In alle bescheidenheid, Jezus is groter dan Abraham'. 'In alle bescheidenheid', dat is niet gemeend, maar alleen een uitdrukkinkje.'

,,Kennelijk om het wat minder aanmatigend te maken, noemde Alblas vervolgens ook de kerkgangers 'pre-existente broeders en zusters van Jezus'. Met een beroep op Johannes gaf Alblas ons allemaal het eeuwige leven, niet alleen na onze dood, maar ook al voor onze aardse geboorte. Maar volgens Johannes is dit absurd. Alleen Jezus was in den beginne het Woord - niet ook de gewone man.' Tot overmaat van ramp, stelt Versnel, lardeerde Alblas zijn betoog met 'Nico ter Linde-achtige frasen'. ,,Toen Jezus stelde dat hij voor Abraham al was, 'waren de rapen gaar', preekte Alblas.'

Versnel is vooral bekend van zijn aanval, tien jaar geleden, op de moderne theologie. Volgens hem is die te laf om de consequentie te trekken uit het feit dat de Bijbel niet meer letterlijk is te nemen en het probleem van het kwaad niet op te lossen. Voor Versnel is het agnostische standpunt daarom het beste.

Toch zingt Versnel uit volle borst de hem bekende psalmen mee. ,,Zijt Gij dan niet mijn burcht gebleven, de sterke vesting van mijn hart? Waarom hebt Gij dan nu mijn leven aan mijn belagers prijsgegeven? Waarom ga ik gebukt van smart, gekleed in somber zwart?' Bij het Onze Vader valt Versnel echter stil en blijven de ogen geopend.

,,Er zijn grenzen aan meedoen', legt hij achteraf uit. ,,Die klaagpsalmen hebben nauwelijks te maken met de actuele situatie. Ze zijn historisch geworteld, maar slaan in onze context op niks, en staan dus los van mijzelf. Daarom kan ik meezingen, zoals ik meezing in de jazzband waarin ik speel. Bij het Onze Vader is dat niet zo. Dat is ook de geloofsbelijdenis van een geloofsgemeenschap waar ik niet bij hoor.'

,,Anders ligt het wanneer een dominee het Onze Vader inzet aan het graf van een overleden vriend. Dan bid ik wel hardop mee, en voel ik een verbondenheid met doden door de eeuwen heen.'

Heeft Versnel tijdens de dienst een religieuze of levensbeschouwelijke ervaring gehad? ,,Vanwege aard en niveau van de preek, kreeg ik geen enkele diepere gedachte. Ik was laatst in Rome, en daar lukte het wel. Als ik de teksten maar niet versta. Niet dat ik dan een gevoel van transcendentie krijg, maar soms wel de sensatie een grens te overschrijden, welke weet ik niet.'

,,Meer zoals ik naar de sterrenhemel kijk en er iets over me heen komt waardoor ik denk: binnenkort ben ik er niet meer, zoals straks ook de sterren er niet meer zullen zijn. Dat geeft een gevoel van opluchting.'

,,Weet je wat ook een heerlijk gevoel van opluchting geeft? Een vrije zondagochtend, zonder kerk of preek.'

Deel dit artikel