Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Mensfiguren die een verhaal vertellen

Home

TEKST HENNY DE LANGE

Uiteenlopende kunstenaars, één thema: mensbeelden die de grote vragen van het leven oproepen. Museum de Fundatie is gastheer van een boeiende tentoontelling.

Ze komen uit alle hoeken van de wereld. Hun culturele en religieuze achtergrond is al even divers. Onder de 21 kunstenaars op de tentoonstelling over 'mensbeelden' in Zwolle zitten een atheïst, een moslim, een mysticus en iemand die zich een cynische realist noemt. Acht zijn katholiek opgevoed; alle acht hebben ze het geloof afgezworen. Ook de beelden die ze maken waaieren alle kanten uit. Maar één ding hebben ze gemeen en dat bracht ze samen in Museum de Fundatie. In hun werk draait het letterlijk en figuurlijk om de mens. Ze maken beelden van menselijke figuren waarmee iedereen zich kan identificeren. Daarmee willen ze ethische en existentiële vragen oproepen over het mens-zijn.

Zoveel musea heeft ze 'afgeshopt', vertelt gastcurator Anne Berk (1958), die jarenlang heeft gewerkt aan het concept voor deze tentoonstelling. Overal kreeg ze nul op het rekest. Vooral de hoge kosten (zie kader) bleken een beletsel. Dat gold ook voor museum Beelden aan Zee in Scheveningen, waarvoor ze in 2004 de expositie Body Talk maakte. Die ging over de ontwikkeling van abstractie naar figuratie in de Nederlandse beeldhouwkunst. Daar moest een internationaal vervolg op komen, vond Berk. "Overal in de wereld zijn er kunstenaars die niet meer uit de voeten kunnen met abstracte objecten zonder een verhaal. Ze kiezen voor de mensfiguur om hun vragen over het leven vorm te geven. Deze 21 kunstenaars zijn representatief voor deze ontwikkeling." Conceptuele figuratie wordt deze stroming genoemd.

De jaren tachtig luidden deze omslag in. De wereld veranderde ingrijpend door de val van de Muur (1989), de islamitische revolutie in Iran (1979), brandende geloofskwesties en de opkomst van niet-westerse economieën. Berk: "Het optimistische vooruitgangsgeloof van het modernisme heeft plaatsgemaakt voor twijfel. Door het wegvallen van allerlei vaste verbanden moet het individu nu zelf betekenis aan zijn leven geven. Die verwarring en zoektocht naar zingeving zie je terug in de kunst."

Een jarenlange 'pelgrimstocht' was nodig om de beelden bij elkaar te brengen die tezamen deze ontwikkeling illustreren. Berks missie heeft geleid tot een boeiende tentoonstelling. Wat opvalt is dat westerse kunstenaars vooral individuen afbeelden en zich richten op existentiële vragen over liefde, haat, eenzaamheid en dood. In het werk van kunstenaars uit India, China, Zuid-Korea en Indonesië duiken vooral groepen met figuren op. Ook maken ze vaker politiek geladen werk over bijvoorbeeld het gebrek aan vrijheid. Zo zijn de grijnzende figuren van de Chinees Yue Minjun met een leeg spandoek in de hand, een persiflage op de communistische propagandakunst. Heri Dono uit Indonesië maakte van de afgietsels van zijn eigen gezicht een schoolklas vol identieke, willoze ja-knikkers. Dono was betrokken bij de protesten tegen Soeharto en werd meermalen opgepakt en verhoord. Riyas Komu, die als moslim in het overwegend hindoeïstische India ervaart hoe religies polariseren, verweeft religieuze en politieke symbolen en voetbalhelden tot een persoonlijk beeldverhaal.

Sommige beelden zijn door de aanslag op Charly Hebdo in Parijs ineens hyperactueel, zoals Operation Harmony van Folkert de Jong, dat een waarschuwing is tegen fanatisme. Hij maakte het vier jaar na de moord op Theo van Gogh. De Jong legt een verbinding met de Gouden Eeuw door de gespietste hoofden te tonen van de gelynchte gebroeders Johan en Cornelis de Witt en Balthasar Gerards, de fanatieke katholiek die prins Willem van Oranje vermoordde. Balthasar Gerards staat ook voor Mohammed B., de moordenaar van Van Gogh. Maar nu ook voor de mannen die de cartoonisten van Charly Hebdo afslachtten.

Schrijver en dichter Gerrit Komrij schreef ooit: 'Kunstenaars zijn zwanen, geen ezels die pakjes dragen.' Hij bedoelde ermee dat kunst op zichzelf waardevol is en geen andere belangen hoeft te behartigen. Berk laat zien dat ook pakjesdragers zwanen kunnen zijn. De mooiste zwaan is Conversation Piece, een oogstrelende beeldengroep vol dubbele bodems van Juan Muñoz.

Aangenaam is de variatie in de werken, van loodzwaar tot subtiel en licht. Allerlei facetten van het leven komen voorbij: eenzaamheid (Stephan Balkenhol), de behoefte aan intimiteit en empathie in een harde en schaamteloze maatschappij (Lidy Jacobs en Karin Arink), dood en geweld (Folkert de Jong), erbarmen (Berlinde de Bruyckere), een pleidooi voor culturele uitwisseling tussen volkeren (Yinka Shonibare) en de kwetsbaarheid van het lichaam (Kiki Smith).

Alleen de titel van de tentoonstelling had wel wervender mogen zijn. Hij dekt de inhoud, maar daar is ook alles mee gezegd.

****

In Search of Meaning.

Mensbeelden in globaal perspectief.

Te zien t/m 6 april in Museum de Fundatie, Zwolle. Het gelijknamige boek van Anne Berk is een uitgave van Waanders & de Kunst.

Lees verder na de advertentie

Sandwichformule

Tussen de twee en drie ton kost de tentoonstelling over mensbeelden, zegt directeur Ralph Keuning van Museum de Fundatie in Zwolle. Vooral het transport van de beelden, die van over de hele wereld komen, maakt de expositie zo duur. Andere musea haakten om die reden af. De Fundatie heeft er wel het geld voor, dankzij de buffer die het heeft opgebouwd in 2014, een topjaar met 262.000 bezoekers. Ook de museumwinkel (vooral de boekenverkoop) droeg bij aan de goede resultaten.

De hoge bezoekcijfers zijn volgens de directeur te danken aan de 'sandwichformule' waarvoor is gekozen. Het museum richt zich niet alleen op het vaste museumpubliek, maar lokt met laagdrempelige tentoonstellingen ook 'debutanten'. Zo zijn gelijktijdig met de tentoonstelling over mensbeelden de hyperrealistische schilderijen van Tjalf Sparnaay te zien. Hij blaast alledaagse dingen als gebakken eieren, ketchupflessen en knikkers op tot megaformaat. Keuning: "Er gaan 3,5 miljoen mensen naar musea, maar de 13 miljoen die dat niet doen wil ik ook bereiken. Met Sparnaay lok ik ze binnen en dan lopen ze vanzelf door naar de mensbeelden."



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie