Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Mein Kampf: zinvolle censuur?

Home

Nico de Fijter

Een gesigneerde eerste editie. © epa

Morgen spreekt de rechter zich uit over de vraag of het te koop aanbieden van 'Mein Kampf' strafbaar is. Drie stellingen in een langlopend debat.

Het mag in elke boekenkast staan. Een exemplaar lenen of uitlenen mag ook. Maar 'Mein Kampf' verspreiden - nee, dat mag niet. Daarom moest de Amsterdamse galeriehouder die het boek waarin Adolf Hitler zijn ideeën over het grote Duitse rijk, het Arische ras en zijn rabiate Jodenhaat op breedsprakige wijze uiteenzette, te koop aanbood, voor de rechter verschijnen. Morgen doet die rechter uitspraak. Opnieuw - bijna negentig jaar na verschijning - komt de vraag op: moet de ban op Mein Kampf worden opgeheven?

Drie stellingen. Maar eerst een nuancering. Mein Kampf is niet verboden. Geen enkel boek in Nederland is verboden. De titel Mein Kampf komt in geen enkel wetsartikel voor. Wie Mein Kampf wil lezen, mag dat doen. Maar - oordeelde de Hoge Raad in 1987 - wie Mein Kampf verspreidt, zou zich zomaar schuldig kunnen maken aan wat in artikel 137e van het Wetboek van strafrecht verboden wordt: het verspreiden van een voorwerp waarin uitingen zijn vervat die een groep mensen onder andere op grond van hun godsdienst discrimineert. Dát is waar de Amsterdamse galeriehouder van wordt beschuldigd: dat hij artikel 137e heeft overtreden. Je zou kunnen zeggen: er is een impliciet verbod op de verkoop en verspreiding van Mein Kampf.

Niet dat het moeilijk is om aan Mein Kampf te komen, trouwens. Een paar tellen online zoeken, en de tekst staat op je scherm.

Stelling 1: Het verbod op de verkoop van 'Mein Kampf' is onzinnig, want het boek is online heel simpel te bemachtigen.
"Niet alleen online vind je het vrij makkelijk", zegt historicus Gerard Groeneveld. "Ook een papieren editie heb je vrij snel in handen. Dat is niet zo verwonderlijk. Er zijn indertijd miljoenen exemplaren van gedrukt en verspreid. In Nederland telde de oplage uiteindelijk 110.000 exemplaren. Dat is enorm veel. En het was ook hier in een razend tempo uitverkocht. Dat is ook niet zo gek: dat een politicus van een dergelijk formaat zich zó in de kaarten laat kijken, is uniek. Dat wilden mensen wel lezen."

Het boek - dat in het Nederlands niet 'Mijn strijd', maar 'Mijn kamp' als titel heeft meegekregen - wordt wel de minst gelezen bestseller aller tijden genoemd.

Groeneveld deed veel onderzoek naar nazi-propaganda en de collaboratie met de nazi's in Nederland. "In de nationaal-socialistische propaganda speelde Mein Kampf zeker een rol. In NSB-kringen was het een belangrijk boek. Het werd daar als lesboek gebruikt, passages uit het boek werden opgenomen in andere nazi-lectuur, er werd over gesproken op thema-avonden."

Dat Mein Kampf zo makkelijk te vinden is, is wat Groeneveld betreft een sterk argument om het verbod op verspreiding ervan op te heffen.

"De beschikbaarheid van Mein Kampf is zo overweldigend dat een verbod onzinnig is", vindt ook hoogleraar informatierecht Egbert Dommering. "Er zijn ook juridische gronden te vinden om de Nederlandse lijn los te laten. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens heeft in heel wat zaken betoogd dat een verbod disproportioneel is als de informatie waar dat verbod op van toepassing is via andere wegen ook voorhanden is." Dat zou je, stelt Dommering, ook van Mein Kampf kunnen zeggen.

Lees verder na de advertentie
Het boek wordt ook wel de minst gelezen bestseller aller tijden genoemd

Stelling 2: Het verbod op de verspreiding van 'Mein Kampf' heeft een belangrijke symbolische waarde.`
"Zo is het", zegt directeur Esther Voet van het Centrum Informatie en Documentatie Israël (Cidi). "Je zou het als een solidariteitsverklaring van de rechter kunnen zien als hij morgen niets af doet aan het verbod op de verkoop van het boek."

Toen hij zijn strafeis tegen de Amsterdamse galeriehouder formuleerde (1000 euro boete), betoogde de officier van justitie drie weken geleden dat juist papieren exemplaren van Mein Kampf die symboolfunctie hebben. "Alleen al het bezit van een exemplaar kan laten zien dat je helemaal achter het gedachtengoed staat dat erin is verwoord en waar het boek een symbool van is", aldus de officier.

Maar dat is nog geen reden om het te verbieden, vindt Groeneveld. "Onze realiteit is gelukkig anders dan die van de jaren waarin Hitler zijn boek schreef. We hebben Mein Kampf niet nodig om te weten waar de ideeën van Hitlers nationaal-socialisme toe hebben geleid. En evenmin leidt het vrijgeven van dat boek ertoe dat die ideeën zich weer in onze samenleving zullen nestelen."

Maar door die symbolische waarde is Mein Kampf juist zo'n belangrijk boek, zegt hoogleraar holocaust- en genocidestudies Johannes Houwink ten Cate. "Het is geschreven door de grootste schurk aller tijden, een rabiate antisemiet, die miljoenen mensen de dood in heeft gejaagd, en zelfmoord pleegde omdat hij niet wilde dat de Joden hem - zoals hij zelf zei - een showproces zouden aandoen." En juist om die symbolische waarde, moet het verkoopverbod overeind blijven, vindt Houwink ten Cate. "Het boek is zeer discriminerend voor Joden. Alleen daarom al moeten we onze huidige omgang met Mein Kampf niet veranderen. Het is wel duidelijk dat het voor minderheden in de samenleving in toenemende mate moeilijk is om hun positie in het maatschappelijk verkeer te behouden. Dat geldt ook voor de Joden in Nederland. Het is belangrijk dat we dat voor ogen blijven houden. Ook in deze discussie."

Stelling 3: In een tijd van opkomend antisemitisme moet het verbod op de verkoop van 'Mein Kampf' overeind blijven.
"Ik denk dat er maar weinig antisemieten zijn die ook maar een letter uit Mein Kampf hebben gelezen", zegt Voet van het Cidi. "Daar hebben ze dat boek niet voor nodig."

Precies, beaamt Dommering. "Er zijn geen aanwijzingen dat Mein Kampf in deze tijd racisme of antisemitisme bevordert. Daar moeten we niet zo bang voor zijn. Benader Mein Kampf als historische bron. Dat is namelijk wat het is. Meer niet."

Ik denk dat er maar weinig antisemieten zijn die ook maar een letter uit Mein Kampf hebben gelezen

Dat vindt ook Groeneveld. "Natuurlijk: in de tijd van het Derde Rijk werd het antisemitisch gedachtengoed ook via Mein Kampf verspreid. Maar niet alleen via Mein Kampf. Denk aan publicaties van uitgeverijen als het Franz Eher Verlag, het Lehmanns Verlag of, meer extreem, het Stürmer Verlag van Julius Streicher, dat met een stortvloed van abjecte, antisemitische geschriften de Jodenvervolging probeerde te legitimeren. In Nederland werd tijdens de bezetting de brochure 'Joden in Nederland' gratis verspreid en voedde uitgeverij Westland het anti-Joodse sentiment. In extreme mate was daarvoor ook uitgeverij De Misthoorn verantwoordelijk. Dergelijke publicaties worden nog steeds in binnen- en buitenland verkocht en vinden vanwege hun zeldzaamheid gretig aftrek bij verzamelaars."

Zou een reden van een verbod van Mein Kampf dus gelegen zijn in het stoppen van antisemitisme, zegt Groeneveld, dan zouden veel meer boeken op de censuurlijst van de overheid moeten worden geplaatst. "De Russen hebben dat kort na de oorlog in Oost-Duitsland geprobeerd met uitputtende lijsten van bruine lectuur, maar dat heeft daar niet geleid tot het uitbannen van nationaal-socialistische of antisemitische ideeën."

Groeneveld - en met hem Dommering en Voet van het Cidi - pleit voor de uitgave van een wetenschappelijke editie van Mein Kampf. Dommering: "Het 'verbod' op het boek dient al jaren geen antidiscriminerend en antiracistisch doel, maar houdt wel effectief de uitgave van zo'n kritische editie tegen."

Voet wijst erop dat volgend jaar de Duitse auteursrechten op het boek vervallen. Die zijn nu nog in handen van de deelstaat Beieren. "Juist dan is het belangrijk dat een heruitgave van de juiste context wordt voorzien. Vertel wat er staat. Vertel waar Hitlers ideeën toe hebben geleid." Door een wetenschappelijke editie van het boek uit te brengen, verliest het zijn aantrekkingskracht, zegt Groeneveld. "Beschouw het als historische bron. Je haalt de kracht niet uit Mein Kampf door het te blijven verbieden. Integendeel. Die kracht haal je er uit door uit te leggen wat er staat."

Je haalt de kracht niet uit Mein Kampf door het te blijven verbieden. Integendeel. Die kracht haal je er uit door uit te leggen wat er staat

Deel dit artikel

Het boek wordt ook wel de minst gelezen bestseller aller tijden genoemd

Ik denk dat er maar weinig antisemieten zijn die ook maar een letter uit Mein Kampf hebben gelezen

Je haalt de kracht niet uit Mein Kampf door het te blijven verbieden. Integendeel. Die kracht haal je er uit door uit te leggen wat er staat