Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Marjoleen Vreekamp (1941-2018) was een boegbeeld voor werkende vrouwen

Home

Rob Velthuis

Marjoleen Arina Vreekamp-Van den Berg. © Privébezit
naschrift

Domineesvrouw Marjoleen Vreekamp baarde opzien als Zakenvrouw van het jaar 1990. Ze was een boegbeeld voor werkende vrouwen en zette de kerk in een ander licht.

In de pastorie had ze geleerd hoe mensen zijn in vreugde en verdriet. Dat inzicht was waardevol toen ze na zeventien jaar terugkeerde naar wat haar lust en leven was: zakendoen. Ze werd als domineesvrouw niet alleen mededirecteur in een garagebedrijf en oliehandel, maar ook vertrouwenspersoon van het personeel. Het was een carrièrestap die begin jaren tachtig opzien baarde, maar waar haar echtgenoot Henk Vreeman volledig achterstond. De predikant, geliefd in vrijzinnige en orthodoxe kring, beaamde wel dat het 'buiten de gewone paden' viel.

Lees verder na de advertentie

Dat gold ook voor de niet alledaagse wijze waarop Marjoleen Arina Vreekamp als 'koopvrouw' de zaken aanpakte. Winstgevendheid was niet alleen haar doel, dat was het menselijke aspect. Als je de dingen goed doet, was haar wijsheid, komt geld verdienen vanzelf.

Ze huilde niet met mensen mee, maar zei eerlijk waar het op stond. Zo kon ze mensen helpen sturing te geven aan hun leven

Het vrijgevochten karakter van Marjo kwam vroeg boven. Op school was ze een eigenzinnig kind. Ze leek wat dat betreft op haar vader Leendert van den Berg, die op zijn twaalfde een punt zette achter zijn getob in de schoolbanken. Voor zijn oudste dochter vond hij het op haar zeventiende welletjes.

Marjo kon tijdens een les met haar tas door het raam verdwijnen. Wat moest ze met nutteloze zaken die haar in een vast stramien werden opgelegd? Waarom waren antwoorden fout die haar waarheid waren? De dingen die ze nodig had zocht ze zelf wel uit door 'de universiteit van het leven' te volgen.

Van haar moeder Pietronella erfde ze stijl, ook bij haar lag het blad Vorsten op tafel. Ze was 'Mevrouw Vreekamp' en hield niet van tutoyeren, net zo min als van feminisme. Ze neigde naar haar vader vanwege de gemeenschappelijke interesse in handel en de grotere vrijheid, ofschoon hij een directe, harde leermeester kon zijn. Ook dat bleken ze gemeen te hebben.

Als kind ging ze met haar zusje Jeannette van deur tot deur om bijvoorbeeld een partij zakkammetjes aan de man te brengen. Het handelsbloed ging sneller kloppen toen ze op haar zeventiende in Delft bij een oom en tante in de kaaswinkel mocht werken. De omzet schoot omhoog.

© Privébezit

Een periode als au pair in Engeland was bepalend in haar leven. Via de professor waar ze in huis was, volgde ze een cursus Cambridge Engels en nam ze deel aan discussies op het internationale centrum voor buitenlandse studenten. Marjoleen genoot van de Engelse cultuur en Indiase invloeden. Ze wilde de wereld zien en begrijpen.

Haar vader was margarinefabrikant die het standpunt huldigde dat je zoveel margarine moest verkopen dat je roomboter kon eten. Hij nam zijn dochter mee naar New York toen hij daar kippen ging kopen voor een foklijn. Tijdens de lange (boot)reis zag ze wat er in de mannen(zaken)wereld omging.

Domineesvrouw

Theologiestudent Henk Vreekamp was de kink in de kabel voor de zakelijke samenwerking met haar vader. Die laatste was resoluut: prima dat je domineesvrouw wilt worden, maar daar moet je honderd procent voor gaan. Ze kon haar boekhoudspullen inleveren.

Bij de protestantse kerk in Hoevelaken had Marjoleen een worsteling met haar geloof en het leven achter de rug. Waar mocht ze staan in de wereld? Moest ze lijden, of mocht ze ook genieten? Met volle overgave zette ze zich in dienst van het beroep van Henk, haar roeping. Al tijdens zijn studententijd betrokken ze een huis in Houten en begon het gezin te groeien, met uiteindelijk vier kinderen.

Vanaf 1971 vijf jaar in Oosterwolde en daarna in Epe was Marjo een echte predikantsvrouw, al was ze niet doorsnee. Het leiden van de vrouwenvereniging of verjaardagsvisites liet ze aan zich voorbijgaan. Ze koos zelf dingen uit waarmee ze de gemeente van nut dacht te zijn.

Ze geloofde dat God haar talenten had gegeven die ze ten volle moest benutten. Dat nam ze letterlijk, tot haar laatste levensuren legde ze een tomeloze energie aan de dag die pas tot rust kwam als ze sliep. Als rode draad door haar leven liep het luisteren naar en verbinden en bijstaan van mensen. Niet door met ze mee te huilen, maar door eerlijk te zeggen waar het op stond kon ze mensen helpen sturing te geven aan hun leven. Zelden werd tevergeefs een beroep op haar gedaan.

Dat veranderde niet begin jaren tachtig, toen haar zakentalent opnieuw werd geprikkeld. De familie Vreekamp was in Epe bevriend geraakt met het gezin van Herman Dalhuisen, eigenaar van een bedrijf in kunstmest en brandstoffen. Hij wilde uitbreiden met een dealerschap voor Opel, maar zag op tegen het zakelijke gesprek dat met een Amerikaan in het Engels moest worden gevoerd.

© Privébezit

Spontaan bood Marjo hulp aan, ze sprak tenslotte vloeiend Engels. De Amerikaan bleek baptist. Verbijsterd zat Herman twee uur lang bij een gesprek over het geloof. Vervolgens kwamen ze tot een zakelijk akkoord, waarvoor wel een compagnon vereist was. Daar was Marjo wel voor te porren, mits ze mededirecteur werd.

Toen haar compagnon slachtoffer van een handgemeen dreigde te worden, sprong ze er tussen: ‘Sla mij maar’

Dat bleek een gouden beslissing. In tien jaar tijd verzesvoudigde de omzet, kwamen er drie autoshowrooms en zes tankstations en groeide het aantal personeelsleden van acht tot bijna zestig. De kroon op het werk kwam toen ze uit handen van minister Andriessen de prijs voor Zakenvrouw van het jaar 1990 kreeg. "Zakenvrouw van 1990, dat blijf je je hele leven", vond ze. Ze kreeg ermee de gezochte erkenning van haar vader, dat was misschien wel de mooiste prijs.

Volgens Henk liet zijn vrouw zien dat gelovigen midden in de samenleving staan en dat de vaak aangebrachte scheiding tussen kerk en zakenwereld onterecht is. Bij haar uitvaart noemde Annick van de Geest-Vogelaar, Zakenvrouw van 1987, Marjo een 'super Grande Dame, een voorbeeld voor vrouwen aan de top'.

Haar werktempo moest in een nog hogere versnelling. Ze ging het land door voor lezingen waarin ze pleitte voor meer vrouwen in directies van bedrijven. Ze was een eenling, vaak letterlijk bij conferenties tussen honderden mannen. Toen een directeur eens alle 'mijne heren' uitnodigde voor de slotborrel, bleef Marjo koppig achter in de zaal tot hij haar persoonlijk kwam halen.

Marjo combineerde het leven van domineesvrouw, zakenvrouw en moeder. De vier kinderen werden zelfstandig opgevoed in de filosofie die ze zelf praktiseerde: niet napraten, zelf nadenken. Hun kleren lagen 's ochtends niet netjes gevouwen naast het bed, als ze na school thuiskwamen zat ze niet met thee klaar. Wel beschouwde ze zich in de eerste plaats moeder. De kinderen mochten bij alle gesprekken op de zaak aanschuiven, desnoods zat de jongste op schoot.

In 1984 stopte Henk als gemeentepredikant. Een jaar later betrokken de gezinnen Vreekamp en Dalhuisen in Epe een dubbele woning waaraan een centrale keuken werd gebouwd. Daarin stond een grote eettafel als ontmoetingsplaats. Een huishoudelijke werkverdeling tussen de gezinnen ontlastte Marjo.

Wat ze in haar hoofd had, moest gebeuren. Ze kon streng en liefdevol zijn, doorzag mensen snel en was in denken vaak een paar stappen vooruit. Ze was uitdagend voor wie zich aan haar kon optrekken, veilig voor wie zich aan haar durfde toe te vertrouwen en slopend voor wie in de strijd niet gelijkwaardig was.

Blaffen en bijten

Doe altijd wat je zegt, was een van haar motto's. Door haar directe wijze van communiceren wist iedereen wat ze aan haar hadden, over een gemaakte afspraak viel niet te onderhandelen. Als ze blafte, kon ze ook bijten. Toen haar compagnon eens slachtoffer van een handgemeen dreigde te worden, sprong ze er tussen: "Wil je slaan, sla mij maar".

Diezelfde compagnon werd eens voor een voldongen zakelijk feit gesteld: binnen een half uur akkoord gaan met 100.000 gulden voor het afkopen van een vordering die het dubbele was, of de debiteur ging failliet. Toen hij Marjo telefonisch om raad vroeg was het even stil, waarna resoluut volgde: "Laat ze de lucht in vliegen". Ze liet zich niet chanteren.

© Privébezit

In 1999 richtte ze met zoon Leonhard de beheermaatschappij Ulo op. De naam, Uit Leendert Ontstaan, was een eerbetoon aan de man die hun beider inspiratiebron was. Het viel Marjoleen zwaar om in 2004 het zakenleven los te laten, een proces dat twee jaar in beslag had genomen.

Dat bood nieuwe kansen voor de echtelieden om elkaar in hun verschillende karakters aan te vullen tot de twee-eenheid die ze waren. De theologische Henk die, volgens de bevriende dichter Henk van der Ent, sprak met vraagtekens en de aardse Marjo die sprak in uitroeptekens.

Ze ondernamen veel studiereizen, vaak naar Israël. Dat kwam mede voort uit het theologische werk van Henk, die jarenlang betrokken was bij het Overlegorgaan voor Joden en Christenen in Nederland. Ook Marjo had een sterke band met het jodendom. Ze ergerde zich eraan dat Jezus als Jood teveel door de christelijke kerk naar haar hand was gezet.

Aan de muur van een kleine kamer in het dubbele huis in Epe hangt een wereldkaart vol gekleurde spelden. Net zoals Marjo in talloze albums minutieus alles documenteerde wat zij deed, gaf zij daar de routes aan die ze in 139 landen had gevolgd, tot het planten van een vlag op de Noordpool toe.

In 2016 reisde ze met drie van haar kinderen door Midden-Amerika. Normaal gesproken belde ze onderweg nooit naar Henk, dit keer voelde ze zijn afwezigheid als intens verdriet. "Ik werd vanbinnen verscheurd. Het gevoel van gemis is daarna nooit meer zo heftig geweest", zei ze eind 2016.

38 dagen na haar thuiskomst verliet Henk op 29 februari zijn studeerkamer voor zijn dagelijkse wandeling door Epe. Precies tussen zijn werkruimte en de kerk werd hij tegen het gemeentehuis doodgereden. Marjo's energie stokte niet. Ze accepteerde het zoals het was, ze leefde vanuit haar geloof. "God stuurt het leven. Hij stuurde dus ook zijn dood."

Marjoleen Arina Vreekamp-Van den Berg werd geboren op 1 augustus 1941 in Amersfoort en overleed op 17 juli 2018 in Epe.

In Naschrift beschrijft Trouw het leven van onlangs overleden bekende en minder bekende mensen. Meer naschriften vindt u in ons dossier.

Een tip voor Naschrift? Mail naar naschrift@trouw.nl of stuur een brief naar Trouw/Naschrift, postbus 859, 1000 AW Amsterdam.

Deel dit artikel

Ze huilde niet met mensen mee, maar zei eerlijk waar het op stond. Zo kon ze mensen helpen sturing te geven aan hun leven

Toen haar compagnon slachtoffer van een handgemeen dreigde te worden, sprong ze er tussen: ‘Sla mij maar’