Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Mag iemand die dement is wel geholpen worden bij het sterven?

Home

Annemarieke van der Woude; geestelijk verzorger in een verpleeghuis en onderzoeker aan de Radboud Universiteit Nijmegen

Ieder mens weet uit eigen ervaring dat je ideeën over wat je als ondraaglijk voorkomt kunnen veranderen. © Zembla
Opinie

ANNEMARIEKE VAN DER WOUDE   "Ik heb het koud. Ik mis warmte." "Zal ik de verwarming ietsje hoger zetten?" "Nee", reageert ze, "die warmte bedoel ik niet. Ik bedoel: warmte van mensen". Met een bewoonster van het verpleeghuis was ik gestuit op een taalfilosofische kwestie. Warmte vatte zij niet op als het tegenovergestelde van kou, maar van eenzaamheid. Ik had haar woorden verkeerd begrepen.

Het aangrijpende relaas in Trouw van een vrouw die diep dement was en is gestorven door euthanasie, beschouw ik ook als een interpretatieprobleem. De vrouw had voor de ziekte toesloeg een wilsverklaring getekend en was in 2011 de eerste in Nederland die in een vergevorderd stadium van dementie euthanasie kreeg. Al hebben de regionale toetsingscommissies geoordeeld dat de arts zorgvuldig heeft gehandeld, de gang van zaken is voor de betrokkenen pijnlijk geweest. De achterblijvers worstelen nog altijd met hun gevoelens.

Dementie uit zich bij ieder mens anders. Hoe moeten artsen het gedrag duiden dat gepaard gaat met de aantasting van de hersenen? Kan de wilsverklaring dienen als leidraad? De SCEN-arts die in tweede instantie is geconsulteerd, is van mening dat de zestig gezonde voorafgaande jaren van mevrouw zwaarder wegen dan de laatste periode, waarin de ziekte was vastgesteld.

Ik ben het daar niet mee eens. Met de cognitieve achteruitgang hangt samen dat de persoon zich niet opnieuw kan bezinnen op dingen die belangrijk voor haar zijn. Een dementerende is niet in staat te heroverwegen of bijvoorbeeld opname in een zorginstelling reden is de dokter te vragen om levensbeëindiging. Toch is niet zonder meer gezegd dat wat mevrouw indertijd heeft opgeschreven, nog steeds voor haar geldt. Ieder mens weet uit eigen ervaring dat je ideeën kunnen veranderen over wat je als ondraaglijk voorkomt.

Dilemma
Een waardeloos vodje papier dus, die wilsverklaring? Dat ook niet. Maar wel een tekst die uitleg behoeft. Het argument van de SCEN-arts dat zij het lijden heeft gezien 'in de ogen van mevrouw' overtuigt mij onvoldoende als gerechtvaardigde grond voor euthanasie.

Dan die andere kwestie: had haar echtgenoot zijn belofte gebroken als hij geen uitvoering had gegeven aan wat zijn vrouw ooit verklaarde? Niet per se. Een mens kan ook een gevangene worden van zijn eerdere opvattingen. Een Zembla-documentaire op televisie over euthanasie bij dementerende mensen gaf een vergelijkbaar portret, maar ook een tweede verhaal over een man die hartelijk begon te lachen toen de interviewer hem voorhield dat hij jaren geleden had geformuleerd dat hij dood zou willen als hij eraan toe zou zijn zoals hij nu was. "Ik? Dood? Welnee!"

Dit is het dilemma waarmee artsen te maken hebben bij dementerende mensen die in het verleden een wilsverklaring hebben opgesteld.

Dan is er nog het taalgebruik van dementerenden. De huisarts heeft het "Doe nou wat" van mevrouw opgevat als een indirect verzoek tot stopzetting van haar leven. Ik vraag me af of die interpretatie klopt.

Binnenwereld
Voor dementerenden worden emoties, in plaats van taal, het voertuig van de ziel. De dokter zag op tegen de aanstaande euthanasie. Haar familie hield hij op afstand. Het is denkbaar dat mevrouw zijn nervositeit heeft aangevoeld en dat ze met haar roep om actie probeerde de gespannen sfeer te doorbreken. Dit uitleggen als een doodswens van mevrouw lijkt mij te ver gaan.

Uit deze droevige geschiedenis trek ik twee conclusies. Er is nader onderzoek nodig naar de vraag of een diep dementerende geholpen kan worden bij het sterven op een manier die past binnen de euthanasiewet. Gelukkig heeft de artsenorganisatie KNMG een commissie ingesteld.

Daarnaast is het belangrijk dat er meer kennis komt over de binnenwereld van een dementerende. Opdat de kans kleiner wordt dat de woorden van deze mensen verkeerd worden geïnterpreteerd, zoals mij gebeurde met het woord 'warmte'.

Lees verder na de advertentie

 
Ieder mens weet uit eigen ervaring dat je ideeën kunnen veranderen over wat je als ondraaglijk voorkomt.

Deel dit artikel