Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Mademoiselle D'Éon was spion, militair, man én vrouw

Home

Paul van der Steen

D'Éon, half mademoiselle, half chevalier. © Library of Congress
Déjà Vu

Paul van der Steen bekijkt wekelijks het nieuws door een historische bril. Deze week: chevalier Charles d'Éon ging eerst als man en later als vrouw door het leven.

Mevrouw Cole, een Londense weduwe en pensionhoudster, kreeg in 1810 de schrik van haar leven bij het afleggen van een overleden bewoner van haar pand. De huurder die ze altijd voor een vrouw had gehouden, bleek een mannelijk geslachtsorgaan te hebben. 

Lees verder na de advertentie

Korte tijd later boog de wetenschap zich over het dode lichaam. Daar werd vastgesteld dat de in 1728 geboren Charles Geneviève Louis Auguste André Timothée d'Éon de Beaumont een man was geweest.

In de collectie van het British Museum zit nog altijd een tekening van zijn onderlichaam. Misschien hadden de deskundigen van nu op grond van de autopsie een ander oordeel geveld. Zoals de Limburgse Leonne deze week zelfs juridisch werd erkend als genderneutraal.

Het leven van D'Éon zal wel altijd met veel vragen en mysteries omgeven blijven. Als jongeman viel de telg van verarmde adel al op door zijn feminiene trekken: ronde heupen, een voor een man merkwaardig aandoende borstpartij en weinig baardgroei. Het belette hem niet om carrière te maken.

D'Éon mocht terug naar Franrijk, ze mocht haar adellijke titels behouden, maar niet langer militaire uniformen dragen

Dunne scheidslijnen

Tijdens de Zevenjarige Oorlog (1756-1763) onderscheidde D'Éon zich eerst met inlichtingenwerk aan het Russische hof, waarmee hij mede de basis legde voor een alliantie tussen Petersburg en Parijs, en later tijdens gevechten als officier van de dragonders. 

Nadat de vrede was weergekeerd, zond Frankrijk hem naar Londen. Scheidslijnen waren dun. Was hij een diplomaat of eerder een spion? Was hij man of vrouw? Er kwamen verhalen in de wereld dat hij zich tijdens geheime missies geregeld als vrouw verkleedde.

D'Éon raakte in zijn Londense tijd in opspraak vanwege mogelijke financiële malversaties. Hij zou wel erg ruimhartig declareren. Frankrijk kon hem niet helemaal laten vallen, omdat hij kennis had van geheime plannen voor een invasie van Engeland.

In diezelfde jaren begon D'Éon zich als vrouw te kleden en te leven en ging hij beweren dat hij een vrouw was. Het vergde flinke onderhandelingen met het thuisland om tot een werkbaar compromis te komen naar aanleiding van de fraude en de gedaanteverwisseling: uiteindelijk mocht D'Éon terugkomen naar Franrijk, mocht ze als vrouw wel haar adellijke titels behouden, maar niet langer de oude militaire uniformen dragen.

Terug naar moeder

Maar koning Lodewijk XVI bleef zich ergeren aan D'Éon, die zelfs nog een paar weken gevangen werd gezet. Daarna trok D'Éon zich terug bij haar moeder, in de luwte van het platteland. In 1785 keerde D'Éon terug naar Londen.

Een tijdlang lag het verhaal van deze persoonlijkheid op ieders tong. In die dagen verschenen prenten waarop de rechterhelft van de afgebeelde mens eruitzag als mademoiselle d'Éon in weelderige hoepeljurk en de linkerhelft als chevalier d'Éon in een keurig kostuum voor heren van stand.

De precieze geslachtelijke status was niet alleen onderwerp van discussie, maar met name in Engeland onderwerp van weddenschappen. Er werd zoveel geld op ingezet dat een tijdlang zelfs gevreesd werd voor ontvoeringen, die definitief duidelijk moesten maken wie van de goklustigen gelijk had.

Moreel hoger

In 1799 liet D'Éon haar memoires optekenen door een vriend. Kennelijk stond ze nog genoeg in de belangstelling om te veronderstellen dat het publiek het boek 'La vie militaire, politique, et privée de mademoiselle d'Éon' wilde kopen en lezen. De herinneringen waren waarschijnlijk sterk geromantiseerd. In de laatste jaren raakte D'Éon in de vergetelheid. Ze stierf arm.

Postuum verscheen nog de nodige fictie en non-fictie over haar, waarin veel over haar werd beweerd en iets minder onderbouwd. Ging het bij deze historische figuur om travestie? Om interseksualiteit?

Of wilde D'Éon, zoals een biograaf beweerde, na alle voorafgaande smoezeligheden een nieuwe start maken als lid van het vrouwelijke geslacht, dat hij moreel hoger achtte dan het mannelijke?

Paul van der Steen bekijkt wekelijks het nieuws door een historische bril.

Deel dit artikel

D'Éon mocht terug naar Franrijk, ze mocht haar adellijke titels behouden, maar niet langer militaire uniformen dragen