Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Logisch, dat de ene God de andere niet is

Home

HOOGLERAAR THEOLOGIE VU en POSTDOCTORAAL ONDERZOEKER FILOSOFIE

Spreken over God is als uitleggen hoe die heerlijke wijn smaakt, leggen theologen Stefan Paas en Rik Peels uit. Aan wiskunde heb je dan niets.

In Letter&Geest van 13 september kreeg filosoof Maarten Boudry veel ruimte om iets uit te leggen wat iedereen al weet: het woord 'God' kan bijna alles betekenen. Maar wat volgt daar eigenlijk uit? Boudry lijkt te willen zeggen dat, ongeacht wat atheïsten naar voren brengen, gelovigen het woord 'God' altijd wel weer zo definiëren dat ze nog een tijdje vooruit kunnen.

Voor zijn overtuiging dat Godsgeloof een illusie is, geeft Boudry geen argumenten. In ons boek 'God bewijzen', dat vorig jaar verscheen, laten wij zien dat er geen enkele reden is om God dood te verklaren. Maar hoe zit het met die dood van duizend definities? Ook dat valt erg mee.

Natuurlijk, het is niet zo moeilijk om lukraak allerlei verschillende definities op te sommen uit willekeurig gekozen bronnen. Het zou niet moeilijk zijn om net zo'n lang artikel te schrijven over de talloze manieren waarop filosofen begrippen definiëren als 'rechtvaardigheid', 'vrijheid', 'persoon' of 'bewustzijn'. Maar het is best mogelijk om, in de context van een filosofische of theologische discussie, afspraken te maken over de definities die gehanteerd worden. Zo kunnen we ook prima een zinvol gesprek voeren over God.

Lees verder na de advertentie

Tradities

Rond grote woorden zoals 'God' vormen zich tradities waarin mensen gedeelde opvattingen hebben over de betekenis van die begrippen. Liberalen denken bijvoorbeeld anders over 'gelijkheid' dan sociaal-democraten, maar zij zijn het onderling behoorlijk eens en ook kunnen zij soms prima een redelijk gesprek voeren met andersdenkenden.

Zo is het ook met mensen die in God geloven. Het is niet moeilijk een reeks losse opvattingen aan te halen en daarmee te suggereren dat je met 'God' echt alle kanten op kunt. Maar de historische realiteit is dat in religieuze tradities wel degelijk vormen van overeenstemming zijn bereikt. In de christelijke traditie zijn die bijvoorbeeld opgeslagen in credo's, waarvan sommige zelfs oecumenisch ofwel universeel erkend zijn.

Ten slotte: er is iets merkwaardigs in de gedachte dat mensen pas zinvol over God kunnen spreken en in God kunnen geloven als zij het woord 'God' heel nauwkeurig kunnen definiëren, en het daar onderling ook over eens zijn. Religieuze kennis is niet alleen maar 'weten dat', maar ook of zelfs primair een 'vertrouwd zijn met' en 'weten hoe'.

Dat zijn verschillende soorten kennis. Als gelovigen niet goed onder woorden kunnen brengen wie of wat God is, of zichzelf en anderen daarbij tegenspreken, betekent dit niet dat hun geloof in God een illusie is.

Wij allemaal 'weten' enorm veel dingen die we niet goed kunnen uitleggen of definiëren. Probeer maar eens exact te beschrijven hoe die heerlijke wijn smaakte, die je gisteravond dronk. En vraag het daarna eens aan degene die bij je was en met je mee dronk. Alle kans dat zij met een andere beschrijving komt.

Zo werkt het ook met geloof in God; dat is voor een groot deel intuïtie of ervaringskennis, veel meer dan alleen 'weten dat'. Natuurlijk kunnen de meeste mensen er wel iets over zeggen en natuurlijk is er een oeroud reservoir van taal beschikbaar dat de gesprekken stroomlijnt, maar spreken over God gebeurt nu eenmaal niet in de taal van formele logica of wiskunde.

Het kan lastig zijn dat het woord 'God' verschillende betekenissen heeft. Maar daaruit volgt niet dat het woord betekenisloos is, integendeel. De betekenisrijkdom van dit soort begrippen getuigt van het levendige debat dat tradities kenmerkt. Levendigheid waar we blij mee mogen zijn in een democratisch land.

Deel dit artikel