Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Liturgische tekst blijft inzet protestants dispuut

Home

Van onze redactie religie & filosofie

De zaligsprekingen of kruiswoorden van Jezus moeten het alternatief worden voor het 'Beklag Gods'. Deze oeroude liturgische tekst voor Goede Vrijdag zou een gevaar voor joden betekenen.

Het Beklag Gods (Latijn: Improperia, 'verwijten') stamt deels uit 9de-eeuws Syrië en is voor het overige 11de-eeuws Italiaans. Het wordt op Goede Vrijdag in veel kerken gezegd of gezongen.

De tekst, een aanklacht van God om wat mensen Hem aandoen, is echter omstreden. Volgens platform Appèl Kerk en Israël is het Beklag Gods antisemitisch.

Tot ongenoegen van Kerk en Israël staat het Beklag Gods nog steeds in het 'Dienstboek, een proeve (1998)', de liturgische standaard voor de Protestantse Kerk in Nederland (PKN). Dat er in de tweede druk een tekst staat van Maria de Groot als vervanging van de oude Beklagversie, kan het Appèl niet overtuigen, al menen voorstanders van de De Groot-tekst dat die ,,in ieder geval niet kan worden misverstaan als zou het een exclusieve aanklacht zijn tegen het joodse volk''.

,,Het is ons nooit helder geworden waarom het gezang er in blijft staan'', aldus Hans Vermeulen van Appèl. Zijn grootste bezwaar: Joden zijn eeuwenlang op grond van deze tekst vermoord.

Daarom heeft het platform nu eigen alternatieven aangedragen.

Rinse Reeling Brouwer, PKN-dogmaticus in Kampen, zucht. ,,Als zelfs Maria de Groot niet meer kan...''

,,Het Beklag Gods is een zelfonderzoek. Natuurlijk is misbruik mogelijk, maar daarvoor heb je uitleg. Anders verstart de liturgie.''

Het draait, zegt Reeling Brouwer, in deze kwestie om 'geestelijk eigendom'. Zulke oude teksten zijn niet van één stroming, met één exclusieve interpretatie, vindt hij. ,,Als je ieder ander gebruik als diefstal aanmerkt, kun je geen psalm meer zingen. Kerk en synagoge zijn niet voor niets uiteen gegaan. Ik vind dat de kerk met overgevoeligheid reageert op de joodse gevoeligheid.''

Teksten, zegt Reeling Brouwer, zijn 'cultureel bezit'. Zo niet, ,,dan moet de kerk laten verbieden dat seculiere schrijvers bijbelteksten op hun kop zetten. Dat kán toch niet?''

Het alternatieve lied van het Appèl begint met een zaligspreking van Jezus uit de Bergrede: ,,Ik heb geleerd: Gelukzalig die zuiver van hart zijn, zij zullen God zien.'' Daarna volgt de aanklacht van God: ,,Maar gij verkoos het sluiten van compromissen met volkerenmoordenaars in het verleden en heden.''

Appèl Kerk en Israël verspreidt dit alternatief via nieuwsbrieven onder zijn achterban. De alternatieven worden wel gebruikt in kerkdiensten, maar hoe wijdverbreid dat gebeurt weet het platform niet.

Een andere mogelijkheid zijn de kruiswoorden van Jezus, beantwoord door een bede uit het onzevader of door een eigen verwoording van de gemeente.

,,Jezus zeide: 'Vrouw, zie uw zoon. Zoon, zie uw moeder'. Maar wij hebben gezegd: Ons huis is vol, er kan niemand meer bij.''

Deze teksten bieden volgens Hans Vermeulen een goed alternatief: de aanklacht blijft bestaan, maar is gericht tegen alle christenen en niet tegen de joden.

De PKN kent de problemen die sommigen met het Beklag Gods hebben, maar hoe groot die groep is weet woordvoerder Ronald Bolwijn niet. Het Dienstboek wordt beproefd, kerken kunnen tien jaar commentaar geven op de inhoud. ,,Als er veel mensen bezwaar hebben tegen het Beklag Gods worden er maatregelen genomen'', aldus Bolwijn.

Deel dit artikel