Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Literaire stadsportretten

Home

Joost van Velzen

Auto op een verlaten parkeerplaats in Charleroi.In 2013 organiseert Charleroi een fototentoonstelling van acht Europese steden. Foto Joyce van Belkom/HH

Het verenigde Europa heeft nog een culturele eenwording voor de boeg. Het Vlaams-Nederlandse culturele platform De Buren geeft een voorzet met het project citybooks. Kunstenaars maken literaire stadsportretten van minder bekende Europese steden als Oostende en Utrecht. De portretten onderstrepen de bindende kracht van de stad.

Sheffield, Skopje, Charlerois, Lublin, Graz en Chartres; het zijn interessante, maar niet hele bekende Europese steden. Althans, volgens het Vlaams-Nederlandse culturele platform De Buren.

Dat stuurde een bonte zwik schrijvers, fotografen en videokunstenaars op reis om literaire stadsportretten te maken van Europese steden, waaronder ook Oostende en Utrecht. Uiteindelijk moet het project leiden tot een cultureel netwerk van 'Verenigde Steden van Europa', zegt de directeur van De Buren, Dorian van der Brempt.

"Wij geloven sterk dat Europa nooit een Verenigde Staten zal worden, maar wij geloven wel dat de Europese steden ons verenigen." Volgens Van der Brempt is de stad immers de plek waar iedereen zijn dromen projecteert. "Maar ook de plek waar zich de problemen concentreren. Waar schoonheid en lelijkheid samenkomen. Waar de multiculturele samenleving zichtbaarder is dan elders. De meerderheid van de wereldbevolking woont in steden. Welke afspraken maken we met elkaar om om in die steden samen te leven? De stad is alles."

Abdelkader Benali, schrijver van onder meer de succesvolle roman 'De langverwachte', denkt dat er veel te winnen valt met het project: "Een gezamenlijk Europa was gericht op economische samenwerking en politieke stabiliteit, maar heeft nog een culturele eenwording voor de boeg. Europese auteurs weten, ondanks de vele contacten die er zijn, nog bitter weinig van elkaar."

Benali werd naar Skopje en Sheffield gestuurd, om van die steden een literair stadsportret te schilderen. Hij ging bewust te werk met een Europese bril op: "Ik keek daar naar de omgang met minderheden, de gevolgen van globalisatie en de 'droom van Europa'. De kunst van het maken van een literair stadsportret is om de lange duur van de geschiedenis, te laten samenvallen met de grillige kortstondigheid van moderne ontwikkelingen. Het moet een wandeling zijn waarin je reflecteert op de schijn en het wezen van een stad."

Ja, ze kunnen het mooi vertellen, die schrijvers, vindt ook Van der Brempt: "Kunstenaars hebben de gave om gratis reclame te maken voor de stad. Wie de films van Woody Allen heeft gezien wil naar New York, wie 'Lisbon Story' van Wim Wenders zag werd nieuwsgierig naar Lissabon en wie Alberto Moravia leest wil alles weten over Rome. En dan hebben we het nog niet eens gehad over de honderden auteurs die over Parijs schreven."

Lissabon, Rome, Parijs; we willen er al naartoe als we alleen de namen al horen. Maar Charleroi en Sheffield; dat zijn nou niet de meest aanlokkelijke steden. Van der Brempt: "Daarom hebben we ze ook uitgekozen. Die grote city-trip steden komen al genoeg in de belangstelling te staan."

Benali kende Skopje nog niet. "Ooit bezocht ik met een Macedonische student bestuurskunde een keer in de maand een klassiek concert in Rotterdam. Met hem sprak ik over de Balkanoorlog, over zijn vaderland, over Alexander de Grote - de eerste globalist, propagandist en Europeaan. Die jongen is nu directeur van de bank van Macedonië. Hij is mijn gids."

Naast Benali gingen onder meer Joost Zwagerman, Christiaan Weijts en Bernard Dewulf op stadstoernee.

Door de extra Europese subsidie (zie kader) kan De Buren voorlopig in totaal twaalf steden bij het project betrekken, waaronder overigens ook niet-Europese steden als Tblisi en Grahamstown.

Van der Brempt: "En uiteraard gaat dat allemaal ook in de thuistaal van de betreffende stad. De hoffelijkheidstaal noemen wij dat. Zo kan citybooks lokaal en internationaal verbindingen leggen tussen kunstenaars en hun publiek met het internet als voornaamste platform."

Maar zo gemakkelijk en vanzelfsprekend is dat leggen van spontane culturele contacten niet. De tijdgeest zit tegen.

Abdelkader Benali vindt weliswaar dat delen van het continent dichter bij elkaar zijn gebracht na de val van het IJzeren Gordijn, maar hij merkt tegelijkertijd dat de 'obsessieve nadruk op de economie' bij veel mensen tot een afkeer heeft geleid van het Europese eenwordingsideaal: "In deze tijden van nationalisme en populisme heerst er een naar binnen gekeerde sfeer waarin nationale sentimenten prevaleren boven humanistische."

"Dit project biedt tegenwicht omdat het uitgaat van de gedachte dat kunstenaars in Europa altijd regionaal opereren in hun zoektocht naar Europese waarden.Wij bieden het echte alternatief, niet Le Pen, De Winter of Wilders."

Citybooks

Lees verder na de advertentie

Huis De Buren zet Vlaams-Nederlandse culturele samenwerking voort
De Buren werd in 2004 opgericht en is een voortzetting van de culturele samenwerking tussen Vlaanderen en Nederland. In 1980 al besloten beide regeringen de samenwerking door de gedeelde taal vast te leggen in het 'Verdrag inzake de Nederlandse Taalunie'. Vijftien jaar later sloten ze een ruimer cultureel verdrag. Met de nadruk op een gezamenlijk Europa werd Brussel gekozen als de plek waar Vlaanderen en Nederland zich willen presenteren als een 'door taal en cultuur verbonden regio binnen de culturele diversiteit van Europa'.

De Buren wordt gesubsidieerd door het Belgische ministerie van cultuur en de Nederlandse overheid (ministerie van onderwijs, cultuur en wetenschappen en het ministerie van buitenlandse zaken)

Het is de Nederlandse en Vlaamse regeringen én de Europese Commissie veel waard om van het Huis De Buren een succes te maken. Voor het literaire project citybooks kende het cultuurprogramma van de Europese Commissie het platform een subsidie toe van liefst 200.000 euro. Directeur Dorian van der Brempt was daar niet verbaasd over: "Geen pretentie, hoor, begrijp me goed", zegt Van der Brempt. "Maar ik wist gewoon dat we die subsidie zouden krijgen. Het betaalt zich ook uit. Ons vorige project, radioboeken, waarbij we Nederlandse en Vlaamse auteurs op verzoek verhalen lieten schrijven en voorlezen, wordt nog altijd tienduizenden keren gedownload."

Met de subsidie (aangevuld met 180.000 euro eigen geld) worden onder meer de auteurs, fotografen en 'videasten' betaald, worden podcasts gemaakt en worden alle stadportretten in verschillende talen vertaald. Het is de bedoeling dat er, buiten het citybooks project om, ook informele lijnen ontstaan tussen de steden en de auteurs en dat er initiatieven ontstaan die een vervolg zijn op het literaire initiatief van De Buren. Charleroi neemt het voortouw: in 2013 is daar een fototentoonstelling van acht Europese steden, waar ook een literair project aan wordt verbonden.

Utrechtse stedentrip
Ook Utrecht heeft de literaire stedensmaak te pakken. De stad heeft een nieuw internationaal festival in het leven geroepen onder de naam City2Cities. In het 13-daagse evenement is het de bedoeling dat jaarlijks steeds twee steden centraal staan. Deze keer zijn dat Edinburgh en Stockholm. Op het festival ontmoet J. Bernlef de in Zweden vermaarde dichter Lars Gustafsson en Anna Enquist treft de Zweedse thrillerschrijver Hakan Nesser. Edinburgh levert onder meer het Really Terrible Orchestra, een orkest dat nu eens niet bestaat uit muzikanten maar uit schrijvers, bankiers, chirurgen en advocaten. City2Cities, met ook boekpresentaties en poëzie op de kalender, is van 9 tot en met 21 april rond de Dom in het centrum van de stad. City2cities.nl

Deel dit artikel