Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Lijstduwer houdt kiezer simpelweg voor de gek

Home

JOOP VAN HOLSTEYN en BIJZONDER HOOGLERAAR KIEZERSONDERZOEK AAN DE UNIVERSITEIT VAN LEIDEN

Als het rumoer rond VVD'er Jos van Rey leidt tot het afschaffen van het lijstduwerschap, dan is de affaire toch nog ergens goed voor geweest, stelt Joop van Holsteyn.

Ze hebben het er maar druk mee bij de VVD. De consternatie over de eventuele kandidatuur van de roemruchte politicus Jos van Rey voor de gemeenteraadsverkiezingen in Roermond is aanzienlijk. Het is allang geen lokale aangelegenheid meer, zelfs geen exclusief Limburgse. De hele VVD lijkt zich erover te buigen, van hoog tot laag, van noord tot zuid, inclusief de jongerenclub JOVD.

Die consternatie is begrijpelijk. Zeg dat een vraagstuk draait om integriteit, en de politiek is in rep en roer. Kan en mag Jos van Rey kandidaat zijn, nu het aantal smetten en smetjes op zijn politieke blazoen opmerkelijk, voor velen zichtbaar, en daarmee meer en meer hinderlijk is? Als er een onderzoek naar zijn handel en wandel loopt? Tja, dan gaat het om de integriteit van de kandidaat namens de VVD. Dat raakt de integriteit van de partij. Stemmen binnenhalen is natuurlijk mooi, maar tegen welke prijs? In de VVD als geheel lijkt de weegschaal zo langzamerhand door te slaan naar integriteit, al zal dat lokale stemmen kosten.

Eind goed, al goed, in dat geval. Integriteit zegeviert. En we gaan over tot de orde van de dag. Nou, nee, dat zou me toch echt te snel zijn. Want vragen rond de individuele integriteit van een kandidaat zijn niet onbelangrijk, maar er zijn integriteitsvraagstukken van groter belang, die het electorale proces raken.

Als het werkelijk gaat om een rol als lijstduwer in de gebruikelijke betekenis van het woord, dan hebben we het dus over een kandidaat die op de laatste plaats van de lijst staat om voor extra stemmen te zorgen, maar in beginsel niet van plan is om de rol van volksvertegenwoordiger op zich te nemen. Dat is immers de gebruikelijke positie van de lijstduwer: ik ben kandidaat, maar eigenlijk ben ik geen kandidaat.

Als Van Rey een dergelijke klassieke lijstduwer is, dan zou een debat over integriteit inderdaad op zijn plaats zijn. Niet over Van Rey, maar over het verschijnsel lijstduwerschap. Niet over integriteit op persoonlijk niveau, maar over de integriteit van het electorale proces.

Lijstduwers maken zich namelijk schuldig aan kiezersbedrog, en dat geldt niet minder voor de partij of afdeling die het lijstduwerschap op lijsten stimuleert of accepteert. Kiezers moeten er namelijk van uit kunnen gaan dat alle personen die zich op de lijst als kandidaat presenteren daadwerkelijk bereid zijn om het voorname democratische ambt van volksvertegenwoordiger op zich te nemen. Een voornaam ambt, ja, waarmee niet lichtzinnig mag worden omgesprongen. Lijstduwers doen dat helaas wel. Zij zeggen op te gaan voor dat ambt, maar ze jokken.

Het verweer van lijstduwers dat kiezers weten dat de laatste kandidaat op de lijst geen echte kandidaat is, snijdt geen hout. Een kandidatenlijst kent geen gereserveerde plek voor een nepkandidaat.

Het is mooi dat de VVD alert is als het gaat om vanuit het oogpunt van integriteit wellicht dubieuze praktijken op te sporen. Het zou echter nog mooier zijn als het dan niet enkel gaat om de integriteit van een individuele politicus die de partij mogelijk reputatieschade zou toebrengen, maar om de integriteit van het electorale proces. Of men in Roermond die ene kandidaat meneer Van Rey in de politieke ban doet of niet, ach, het zal wel. Als men daar en elders in het land het lijstduwerschap afzweert, en in één moeite door een norm stelt voor alle andere partijen, dan is het recente rumoer toch nog ergens goed voor geweest. Dan heeft Jos van Rey op geheel eigen wijze een positieve bijdrage geleverd aan het bevorderen van de politieke integriteit.

Deel dit artikel