Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Liegen doen we allemaal, en wel voortdurend

Home

Asha ten Broeke

Column

Eigenlijk wilde ik niet over Diederik Stapel schrijven. Alles aan de zaak maakt me verdrietig: de collega's die gedupeerd zijn door de omvangrijke fraude, de man zelf die nu psychisch helemaal aan de grond zit en het feit dat een heel vakgebied - mijn vakgebied - failliet wordt verklaard door de acties van één man.

Maar verdriet is niet een emotie die past bij de hedendaagse media. Wraak wel. En dus keek ik vorige week toe hoe journalisten over elkaar heen buitelden om voormalig troetelpsycholoog Stapel aan de hoogst vindbare boom te knopen.

De hypocrisie van dit circus verdient echter een weerwoord. Want terwijl Stapel als pathologische uitzondering wordt weggezet, vergeten we dat we allemaal liegen. En wel voortdurend.

Uit psychologisch onderzoek (niet van Stapel) blijkt dat in de helft van de praatjes met een vreemde een leugen zit. Bij een bekende is het in tien procent van de gesprekken raak. Meestal gaat het dan om lichte vergrijpen: "Ja, hoor, lieverd, die jurk staat je fantástisch."

Maar veruit de meesten van ons gaan soms verder dan een leugentje om bestwil. Zo herinner ik me levendig hoe in de zomer tussen 4 en 5 vwo de helft van de jongens uit mijn klas vertelde hoe ze tijdens hun vakantie waren ontmaagd door een rondborstige blondine, die op mysterieuze wijze op geen enkele foto bleek te staan.

Dat ook wetenschappers niet immuun zijn voor dit soort gedrag (het liegen, niet de mysterieuze ontmaagdingen) is niet verbazingwekkend. Het zijn net mensen, tenslotte. Maar liefst 70 procent van de psychologen bleek bij anonieme ondervraging wel eens wat te jokken over hun onderzoek. Twee derde wilde de ruwe onderzoeksdata niet delen. Eén procent had, net als Stapel, data gefabriceerd.

In een vakgebied waar de weg naar succes geplaveid dient te worden met publicaties in topbladen als Nature en Science, en die bladen alleen papers accepteren met ronkende resultaten, is het niet verwonderlijk dat je als onderzoeker de werkelijkheid zo nu en dan een handje wilt helpen. Toegegeven, het ging bij Stapel wel om een heleboel handjes, maar toch: de situatie is eerder het product van een overdreven prestatiegerichte wetenschapscultuur dan van een uitzonderlijk zieke geest.

Om een tweede affaire Stapel te voorkomen, kunnen we beter de hoge boom plus knoop laten voor wat hij is en maatregelen treffen die in de wetenschappen de aandacht verplaatsen van resultaten naar de kwaliteit van het onderzoek.

Daarvoor zijn twee dingen nodig. Ten eerste: meld van alle onderzoeken, voordat ze beginnen, de hypothese en methode aan in een centrale database. Zo voorkom je dat onwelgevallige resultaten of geflopte experimenten in een bureaula verdwijnen. Ten tweede: maak van elk onderzoek de ruwe data openbaar. Dat maakt de drempel om de boel bij elkaar te verzinnen veel hoger en maakt wetenschappers bovendien beter te controleren.

De wetenschap is het meest gebaat bij een cultuur waarin onderzoekers niet worden afgestraft voor hun mislukkingen maar juist worden aangemoedigd om er openhartig over te zijn. Dat bereiken we niet door degenen die fouten maken aan de schandpaal te nagelen.

En bovendien: hij die zonder zonde is, werpe de eerste steen. Ik ben dat in ieder geval niet, dus hier werd vandaag niet geworpen.

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie