Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Lees Jane Gardam als je wilt begrijpen hoe we worden wie we zijn

Home

Jente Posthuma

"Op de laatste bladzijden, verwoordt Jane Gardam (foto) wat ze daarvoor vooral voelbaar maakte." © Trouw
Recensie

Jane Gardam belicht hoe we worden wie we zijn en wat er gebeurt als je de angel eruit trekt.

Advocaten, zo veronderstel ik, zijn ook kinderen geweest.” Met dit citaat van dichter Charles Lamb opent en eindigt ‘Een onberispelijke man’ van Jane Gardam (1928), in Groot-Brittannië al jaren een belangrijke stem in de literatuur, maar hier nog vrijwel onbekend. 

Lees verder na de advertentie

In ruim driehonderd pagina’s ontvouwt zich het leven van internationaal rechter en topadvocaat Sir Edward Feathers, of ‘Filth’, zoals zijn collega-juristen hem noemen. Filth staat voor ‘Failed In London, Try Hong Kong’, een grap die hij zelf zou hebben bedacht.

Het is een verhaal van eindige vriend­schap­pen, verloren liefdes en liefdeloze familiebanden

Na een legendarische carrière in Hongkong gaat ‘Old Filth’ met pensioen en vestigt hij zich met zijn vrouw Betty in het Engelse Dorset. Een onberispelijke man en zijn deugdzame echtgenote. “Knappe kerel”, zeggen zijn collega’s. “Voortreffelijke advocaat. Erg populair. Nooit iets meegemaakt.” Als Betty overlijdt blijft Filth achter met gevoelens die hij niet meer kan onderdrukken.

'Verschrikkelijke jaren'

Heen en weer springend door de tijd komen we meer te weten over de jaren die hem vormden: hoe hij in Brits-Maleisië opgroeide, waar hij zijn moeder verloor en door zijn vader werd genegeerd, hoe hij zoals ook veel kinderen van Brits Indië-bestuurders uit zijn vertrouwde omgeving werd gerukt en naar Groot-Brittannië gestuurd, de “verschrikkelijke jaren” daarna in een pleeggezin in Wales, waar hij een stotterprobleem ontwikkelde, zijn kostschoolperiode, de oorlog. 

Het is een verhaal van eindige vriendschappen, verloren liefdes en liefdeloze familiebanden. “Ik ben mijn hele leven, vanaf mijn vroege kindertijd, verlaten, of gedumpt, of gescheiden door de dood, van iedereen van wie ik hield of die om me gaf”, zegt Filth tegen het einde van zijn leven tegen een priester, tijdens een verlossende biecht. “Ik wil weten waarom.” Pas hier, op de laatste bladzijden, verwoordt Gardam wat ze daarvoor vooral voelbaar maakte, de pijn achter zijn masker van onberispelijkheid. 

Ik beschouw het lezen van literaire fictie als een middel om de wereld te zien en te begrijpen door de ogen van een ander

Nelleke Noordervliet

Een brief die een lang bewaard geheim onthult zou ze op aanraden van haar redacteur later nog hebben toegevoegd. Omdat het relaas anders té indirect zou zijn geweest. Maar ook zonder brief is het duidelijk wat haar hoofdpersoon beweegt, waarom hij een woedend pleidooi aan het adres van zijn afwezige vader afsluit met een verzoenende tekst die al het voorgaande onderuithaalt, waarom hij zijn huishoudster afsnauwt, waarom hij het bed niet deelt met zijn vrouw.

Leg niets uit, hou de interpretatie buiten het verhaal, is Gardams opvatting. Dankzij een sterke opbouw en scherpe, droogkomische observaties houdt ze het verhaal intrigerend, aangrijpend én licht.

Tekst loopt door onder afbeelding. 

Jane Gardam - Een onberispelijke man © RV

Visie op de wereld

“Schrijven is de wetenschap van het intieme”, zei Astrid Roemer al. En Nelleke Noordervliet schreef onlangs in deze krant: “Ik beschouw het lezen van literaire fictie als een middel om de wereld te zien en te begrijpen door de ogen van een ander, een middel dus om elkaar en jezelf te leren kennen. Vanuit de fictie van eigen bodem is ook de fictie uit andere culturen een plaats te geven in een visie op de wereld, op de geschiedenis en op het samenleven. Grote woorden, maar toch.”

Grote woorden ja, maar niet verkeerd in tijden waarin steeds minder romans worden gelezen, waarin de visie van schrijvers die zich níet mengen in het publieke debat wordt onderschat, waarin literair engagement te vaak met politieke stellingname wordt verward. Gardam bedrijft literair engagement zodanig dat het effectief is, met humor en mededogen, zonder interpretatie, zonder oordeel.

Die Britse achtergrond dient slechts als hogedrukpan om de universele menselijke conditie tot kookpunt te brengen

Christopher Buchwald, uitgever

“Lees Adriaan van Dis, Antjie Krog en Coetzee over Zuid-Afrika”, schreef Noordervliet. “Lees Cynthia McLeod, Frank Martinus Arion en Derek Walcott over Suriname en de Caraïben.” Doe dat, en lees ook Jane Gardam. Lees Gardam over het oude Brits-Indië, over Hongkong, over de wereld van de rechtspraak. Maar lees haar vooral als je wilt begrijpen hoe we worden wie we zijn, waar de angel zit, wat er gebeurt als je die eruit trekt, of juist niet. 

Medelijden

En dit is nog maar het begin: ‘Een onberispelijke man’ is deel één van een trilogie, de vertaling van de delen twee en drie verschijnt in de loop van dit jaar. En dan heeft Gardam nog dertig andere boeken geschreven.

“Ik wil mijn medelijden uiten”, zegt Old Filth tegen de priester bij wie hij te biecht gaat. Zijn medelijden met zijn wrede pleegmoeder in Wales, aan wie hij herinneringen heeft die hem nog steeds achtervolgen. Als het erop aankomt willen niet alleen de beste schrijvers, maar ook de beste rechters niet oordelen.

‘Old Filth’ verscheen in Engeland in 2005. Pas 12 jaar later volgt nu de vertaling. “Ik denk dat de roman destijds niet in het buitenland is gepromoot omdat hij te veel op de Britse geschiedenis zou leunen”, zegt uitgever Christoph Buchwald desgevraagd. 

“Een vergissing van Gardams agentschap toen”, vindt Buchwald. “Deze vrouw heeft mij door, denk je als lezer. Die Britse achtergrond dient slechts als hogedrukpan om de universele menselijke conditie tot kookpunt te brengen.” In Duitsland was de trilogie onlangs een groot succes. In Nederland lijkt nu hetzelfde te gebeuren.

Jane Gardam - Een onberispelijke man
Vert. Joost Poort, Cossee; 320 blz. €19,99


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel

Het is een verhaal van eindige vriend­schap­pen, verloren liefdes en liefdeloze familiebanden

Ik beschouw het lezen van literaire fictie als een middel om de wereld te zien en te begrijpen door de ogen van een ander

Nelleke Noordervliet

Die Britse achtergrond dient slechts als hogedrukpan om de universele menselijke conditie tot kookpunt te brengen

Christopher Buchwald, uitgever