Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Lange celstraf plus tbs in zaak-Anne Faber: een tweekoppig monster?

Home

Kristel van Teeffelen

© ANP

Tbs is eigenlijk bedoeld om gestraften snel en veilig terug te laten keren in de samenleving. Maar justitie lijkt het bij Michael P. in te zetten om hem zo lang mogelijk vast te houden. Opmerkelijk, vinden juristen.

De gedachte aan een levenslange gevangenisstraf is zeker bij de officieren van justitie opgekomen. Vooral vanuit het idee dat de maatschappij maximaal tegen Michael P. (28) beschermd moet worden. Maar, was de conclusie bij het OM, wil je dat bereiken, dan is levenslang geen geschikte straf. Daarom formuleerde de officier van justitie afgelopen dinsdag een eis van 28 jaar plus tbs met dwangverpleging voor het verkrachten, ontvoeren en ombrengen van de Utrechtse Anne Faber.

Lees verder na de advertentie

Dat levenslang niet volstaat als middel om een verdachte zo lang mogelijk van de straat te houden, is op zichzelf al een opvallende redenering. Levenslang is tenslotte in principe een leven lang in de cel. Er is wel iets veranderd. Sinds Nederland door het Europees Hof voor de Rechten van de Mens op de vingers werd getikt dat niemand uitzichtloos mag worden opgesloten, is de wet aangepast. Iemand moet nu na 25 jaar zicht kunnen krijgen op reïntegratie, waarna twee jaar later een verzoek tot gratie kan volgen. De officier van justitie lijkt daarop in te spelen. "Dat zou kunnen betekenen dat Michael P. op termijn zonder behandeling terug kan keren in de maatschappij", zei hij. En dat wil het Openbaar Ministerie voorkomen.

De officier van justitie zegt eigenlijk: 'U bent ziek, maar u mag pas over negentien jaar naar de dokter'

Tjalling van der Goot

Toch is dat een opmerkelijk betoog, vindt Jeroen ten Voorde, docent strafprocesrecht aan de Universiteit Leiden. Het OM wekt volgens hem hiermee de indruk zich uit te spreken tegen die nieuwe regeling rond levenslanggestraften. "Het zal bedoeld zijn om de slachtoffers en de boze samenleving tegemoet te komen, maar daarmee gaat het OM wel in tegen democratisch tot stand gekomen beleid."

Reïntegratie

De strafeis tegen P. verraste ook Wiene van Hattum. Ze is docent strafrecht aan de Rijksuniversiteit Groningen en voorzitter van het Forum humane tenuitvoerlegging levenslange gevangenisstraf. "Het OM lijkt te denken dat een levenslanggestrafte geen recht heeft op behandeling. Dat klopt niet. Als behandeling nodig is om perspectief te krijgen op reïntegratie, dan moet iemand die kunnen krijgen. Ook dat volgt uit de beslissing van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens."

Bovendien lijkt het OM te denken dat het recht op zicht op terugkeer in de samenleving tot gevolg heeft dat iemand die nog gevaarlijk is zomaar naar buiten mag, aldus Van Hattum. Ook dat is onjuist. Daar gaat een heel traject aan vooraf. Zo doet het Pieter Baan Centrum onderzoek naar iemands geestelijke gesteldheid en adviseert een commissie over de aanvraag. En dat gaat alleen nog over het starten van een reïntegratietraject. Voordat een levenslanggestrafte echt vrijkomt, moet de minister nog altijd eerst gratie verlenen. En dat is sinds de jaren tachtig, afgezien van gratie bij een terminaal zieke, niet meer gebeurd.

Berouw

Van Hattum: "Als in het reïntegratietraject blijkt dat een verdachte nog steeds geen berouw toont, of zijn delict nog niet heeft verwerkt, dan wordt hij heus niet terug de maatschappij in gestuurd. Er zal dan eerst van hem verlangd worden dat hij meewerkt aan behandeling."

Terug naar Michael P.. Hij ging al eens de fout in toen hij rond zijn twintigste twee tienermeisjes onder bedreiging van een mes verkrachtte. Hij werd daarvoor veroordeeld tot een lange celstraf - in hoger beroep 11 jaar - maar kreeg geen tbs opgelegd omdat hij weigerde inzicht te geven in zijn persoon. Omdat in de gevangenis werd opgemerkt dat hij psychische problemen had, kreeg hij in de tussentijd wel een behandeling. Al vroegen zijn advocaten zich dinsdag in de rechtbank hardop af of die behandeling wel juist was.

De tekst gaat verder onder de afbeelding

Verdachte Michael P. © ANP

In ieder geval kwam P. in de laatste fase van zijn straf in een kliniek in Den Dolder terecht. Daar ging het in september 2017 opnieuw gruwelijk mis toen hij Anne Faber belaagde, weten we nu. Het roept de vraag op wat je als samenleving met zo'n verdachte moet. Is het rechtssysteem daar wel op ingericht?

Het OM zet in de strafeis één element voorop: dit keer moet P. wel behandeld worden. En hij moet daar verplicht aan meewerken. Vandaar de 'terbeschikkingstelling met dwangverpleging'. Dat er daarnaast 28 jaar celstraf is geëist, komt door de behoefte aan vergelding vanuit de samenleving.

Hoewel de meeste tbs'ers korter dan twee jaar de cel in moeten voordat zij behandeld worden, is zo'n lange straf ook weer niet uitzonderlijk. Om een voorbeeld te noemen: Alex L. kreeg vorig jaar bij het hof in Leeuwarden 30 jaar cel opgelegd met tbs voor de moord op zijn vriendin en de doodslag en verkrachting van haar dochter.

Ik kan me nog een tijd herinneren dat we twaalf jaar celstraf voor de treinkapers bij De Punt erg lang vonden

Wiene van Hattum

Toch zit er spanning tussen die lange celstraf en een tbs-maatregel. Met de wens iemand tbs op te leggen zegt justitie eigenlijk: je bent niet helemaal verantwoordelijk voor je daden, want er is sprake van een ernstige stoornis en daarvoor moet je behandeld worden. Maar de wens tot vergelding voorkomt vervolgens dat die behandeling snel kan beginnen. Doorgaans zitten verdachten eerst twee derde van hun straf uit voordat de tbs-kliniek om de hoek komt kijken.

Een snelle berekening in het geval van P. - uitgaande van de strafeis; op 17 juli zal blijken wat de rechtbank daarvan vindt - zou betekenen dat hij nog bijna 19 jaar de cel in moet (nog afgezien van de vier jaar van de vorige straf die hij moet uitzitten omdat hij opnieuw de fout in ging) voordat een behandeling in de gesloten kliniek begint. En dat terwijl deskundigen telkens benadrukken dat hoe sneller een behandeling start, hoe groter de kans is op succes.

"De officier van justitie zegt bij de eis tegen Michael P. dus eigenlijk: 'U bent ziek, maar u mag pas over 19 jaar naar de dokter'", aldus Tjalling van der Goot, advocaat bij Anker & Anker. "Hier op kantoor noemen we de combinatie van een lange gevangenisstraf én tbs een tweekoppig monster."

Robert M.

Van der Goot was één van de raadsmannen van Robert M., de man die tientallen kinderen ernstig misbruikte op een kinderdagverblijf in Amsterdam. M. kreeg uiteindelijk 19 jaar cel en tbs met dwangverpleging. Ook toen reageerden zijn advocaten daar teleurgesteld op, onder meer omdat het lang zou duren voordat de behandeling zou beginnen.

P. moet als het aan justitie ligt nog langer wachten. "De maatschappij verlangt kennelijk in vonnissen vergelding", zegt Van der Goot. "Terwijl ook bij een kortere celstraf de veroordeelde lang uit de samenleving is verwijderd. Iemand komt pas uit de tbs-kliniek als bepaald is dat de behandeling geslaagd is en de veiligheid in de samenleving gewaarborgd."

Ook Van Hattum ziet die trend van steeds hogere straffen. "Ik kan me nog een tijd herinneren dat we 12 jaar celstraf voor de treinkapers bij De Punt erg lang vonden", verzucht ze. "Dat is nu wel anders."

Maatschappelijke onrust

En dan is de zaak P. er ook nog eens één die een uitzonderlijk grote maatschappelijke onrust veroorzaakte. Je kunt daarom op je klompen aanvoelen dat P. wel even zoet is met die behandeling als hij een tbs-maatregel krijgt, zegt Job Knoester, voorzitter van de Vereniging van TBS-advocaten.

Sterker nog: hij stelt dat P. bij uitstek een geval voor de beruchte longstay-afdeling kan zijn. "Ik weet uit ervaring dat de maatschappelijke druk in een tbs-kliniek nog lang kan nawerken in de keuze iemand met verlof te laten gaan. Ze zullen extra voorzichtig zijn."

Ook bij Knoester roept de strafeis tegen P. en de redenering van het OM vragen op. "In de wet staat dat tbs bedoeld is om iemand zo snel mogelijk, met de inachtneming van de veiligheid, terug te laten keren in de samenleving. In dit geval lijkt het OM tbs juist in te zetten om P. zo lang mogelijk binnen te houden."

'Ik kan me nog een tijd herinneren dat we 12 jaar celstraf voor de treinkapers bij De Punt erg lang vonden'

Gevangenisstraffen plus tbs

Legt de rechter steeds zwaardere straffen op in combinatie met een tbs-maatregel? Dat lijkt mee te vallen, blijkt uit cijfers van het ministerie van justitie en veiligheid. Gaat het om een lange celstraf (meer dan zes jaar) in combinatie met een tbs-maatregel, dan kregen in 2016 tien verdachten dat opgelegd. In 2015 waren dat er weliswaar minder, zeven, maar de jaren daarvoor was het juist hoger. Wat uit de informatie over 2016 - cijfers over 2017 zijn nog niet beschikbaar - ook blijkt, is dat veruit de meeste verdachten tot twee jaar cel krijgen in combinatie met tbs: 65, tegenover 33 met een hogere celstraf.

Lees ook: Als Michael P. een persoonlijkheidsstoornis heeft, is deze dan te behandelen?

De verdachte van de moord op Anne Faber lijkt volgens deskundigen zowel een antisociale als borderline persoonlijkheidsstoornis te hebben. Wat houdt dat in? Vier vragen.

Strafeis tegen Michael P.: 28 jaar plus tbs met dwangverpleging

Justitie wil dat de maatschappij maximaal tegen Michael P. beschermd wordt. Een verplichte behandeling in een tbs-kliniek is daarom van groot belang. 


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

Door een profiel aan te maken ga je akkoord met de gebruiksvoorwaarden en geef je aan het privacy statement en het cookiebeleid te hebben gelezen.

Deel dit artikel

De officier van justitie zegt eigenlijk: 'U bent ziek, maar u mag pas over negentien jaar naar de dokter'

Tjalling van der Goot

Ik kan me nog een tijd herinneren dat we twaalf jaar celstraf voor de treinkapers bij De Punt erg lang vonden

Wiene van Hattum