Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Kunstzinnige vrijheid

Home

Sylvain Ephimenco

Het schilderij van Bennie Jolink. © ANP
Column

Gisteren maakte zanger Bennie Jolink bekend dat hij bedreigd wordt naar aanleiding van zijn inmiddels beruchte schilderij over Geert Wilders. Op het schilderij is niet alleen de PVV-leider met een verwrongen gezicht te zien, maar ook de Noorse massamoordenaar Anders Breivik evenals Adolf Hitler. In een interview met Omroep Gelderland vorige week zei de zanger 'heel nieuwsgierig te zijn naar de reacties van Wilders en zijn slaafse volgelingen'. De respons van Wilders was in ieder geval milder dan de reactie van sommigen van zijn 'slaafse volgelingen'. Hij noemde het schilderij weliswaar 'walgelijk', maar voegde eraan toe dat het werk van de zanger onder de vrijheid van meningsuiting viel.

Vrijheid van kunstzinnige expressie is ook het thema van een felle polemiek die nu in Frankrijk woedt en waarin Anders Breivik centraal staat. De schrijver en uitgever Richard Millet heeft een essay van 18 pagina's gepubliceerd met als titel 'Literaire lofrede op Anders Breivik'. Een zeer provocerende titel die de lading niet helemaal dekt, want deze lofrede is meer politiek dan literair. Millet gebruikt hierin de massamoord die Breivik op Utoya en in Oslo pleegde als argument om zijn afkeer van immigratie en multiculturalisme kracht bij te zetten. Hiermee en ondanks de literaire aankleding komt het essay gevaarlijk dicht bij een quasi rechtvaardiging van Breiviks misdaden. 'In dit verval is Breivik waarschijnlijk wat Noorwegen verdiende en wat onze samenlevingen te wachten staat die wegkijken om zich beter te kunnen verloochenen', schreef Millet.

Voor de auteur is Breivik 'geen beest' maar tegelijk 'beul en slachtoffer, symptoom en onmogelijke remedie'. Millet ziet in Breivik 'een kind van de ideologische en raciale breuk die door de niet-westerse immigratie werd geïntroduceerd in Europa'. Zijn meest weerzinwekkende woorden bewaart de Franse schrijver voor de jonge slachtoffers van Breivik. Het waren, scheef hij, 'klein burgerlijke lui, vermengd, mondiaal denkend, onontwikkeld, sociaaldemocratisch'.

Vanzelfsprekend heeft deze lofrede een storm van protesten veroorzaakt. Er zijn zelfs schrijvers die bij de prestigieuze uitgeverij Gallimard op het vertrek van Millet hebben aangedrongen. Maar hoewel de verontwaardiging algeheel is, wordt door bijna iedereen beaamd dat dit essay onder de vrijheid van meningsuiting valt. Dit is formeel juist, net als in het geval van het schilderij van Bennie Jolink. Maar zowel de zanger/schilder als de schrijver heeft de dimensie van de misdaden van Breivik uit het oog verloren evenals het onpeilbare leed dat werd veroorzaakt. Ze misbruiken dit leed, kwetsen en maken van Breivik hoe dan ook een icoon terwijl hij primair een moordenaar van de ergste soort is.

De schrijver gaat hierin het verst en besmeurt de gedachtenis van de 77 slachtoffers van Breivik. De zanger, op zijn beurt, criminaliseert niet alleen één man maar ook zijn talrijke kiezers, zijn 'slaafse volgelingen' zoals hij ze noemt. De vrijheid in kunst en literatuur mag niet door verboden worden begrensd. Alleen door menselijkheid en eigen verantwoordelijkheid.

Deel dit artikel