Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Kun je gelijktijdig de natuur beschermen en er recreëren?

Home

Joop Bouma

Patrick Jansen, terreinfietser. © Trouw

Dit is geen vergissing. Ze heten écht allebei Patrick Jansen, zijn beiden 49, geen familie. Ze werken ook allebei in Wageningen, waar ze bosbouw hebben gestudeerd. Ze hebben beiden een warm kloppend hart voor duurzaam natuurbeleid, maar verder staan ze redelijk tegenover elkaar.

De één, bioloog, vindt dat de natuur maximaal moet worden beschermd en gruwt van recreatiedruk. De ander, bosbouwer en gelauwerd mountainbiker, vindt dat je natuur ook goed kunt beschermen door recreatie toe te staan, als het maar doordacht en duurzaam is. 

Lees verder na de advertentie

'Altijd in die hoek geduwd'

Patrick Jansen, de terreinfietser

Je mag als mens de natuur gebruiken, vindt Patrick Jansen. Maar, voegt hij er direct aan toe, er zijn plekken waar de wilde natuur centraal staat. Daar moet je van afblijven. “Voor mij staat voorop dat je als mens de natuur niet verstoort. Met goede voorzorg is dat uitgangspunt heel goed te realiseren.” Ook voor mountainbikers.

Met mensen die vinden dat je de natuur met rust moet laten, dat iedere ingreep er eigenlijk al één te veel is, kan Jansen niet uit de voeten. “De opvattingen liggen zo ver uit elkaar, daar kom je niet uit.” Hij was dertien jaar lang directeur van Probos, kennis- en innovatiecentrum voor bosbeheer. Jansen is gek op de natuur, hij geniet er bij voorkeur van op zijn mountainbike of hardlopend.

Voor mij staat voorop dat je als mens de natuur niet verstoort

Patrick Jansen, terreinfietser

Patrick Jansen is meervoudig Nederlands kampioen mountainbiken en werd in 2013 wereldkampioen in de leeftijdsklasse 45+. Hij begon onlangs een adviesbureau voor duurzaam bosbeheer: Bosmeester. Duurzaam bosbeheer en mountainbiken, het lijken twee harde tegenstellingen, maar dat zijn ze niet, zegt hij.

Jansen richtte acht jaar geleden Track & Trails op, een bedrijfje dat zich toelegt op het ontwikkelen van duurzame mountainbike-routes in natuurgebieden. Er zijn inmiddels dertig routes aangelegd en er staan er nog tientallen op stapel.

“Een duurzame mountainbikeroute veroorzaakt geen schade aan bodem, aardkundige waarden, erfgoed en flora en minimaliseert de verstoring van fauna. Ook de overlast voor andere bosbezoekers wordt zo klein mogelijk gemaakt.”

Hij weet het als geen ander: wandelaars ergeren zich soms groen en geel aan de ruige terreinfietsers die over smalle paadjes jakkeren. “De discussie verloopt vaak op basis van emoties. Ik heb naar de feiten gekeken, studies geanalyseerd, de zin en de onzin van elkaar gescheiden. Van negatieve ecologische effecten van mountainbiken heb ik weinig kunnen vinden in de wetenschappelijke literatuur. De meeste onderzoeken vergelijken mountainbikers met wandelaars. De effecten hiervan lopen nauwelijks uiteen. We balen ervan dat we wel altijd in die hoek worden geduwd.

“Voor de echte knelpunten heb ik oplossingen gezocht en gevonden. Een van de oplossingen is dat je voor mountainbikers een gescheiden stelsel van paden aanlegt.” Met Sovon ¬Vogelonderzoek Nederland bereidt Jansen een onderzoek voor naar het effect van mountainbikers op broedvogels. Over de ecologisch impact van terreinfietsers is eigenlijk nog niet ¬zoveel bekend, zegt hij.

Wie ben jij om jouw natuurbeleving te verheffen boven die van een ander?

Patrick Jansen, terreinfietser

“Ieder mens heeft een eigen natuurbeeld. Sommigen zeggen: mountainbiken, dat is geen genieten. Daar moet ik hard om lachen. Iedereen geniet toch op zijn eigen manier van de natuur? Sommigen vinden dat je alleen maar van de natuur geniet, als je salomonszegel kunt herkennen. Kom nou! Wie ben jij om jouw natuurbeleving te verheffen boven die van een ander? We leven met zeventien miljoen mensen in dit land, onder wie 330.000 mountainbikers, die geregeld fietsen. Verder zijn er zo’n 200.000 paardrijders. En er zijn honderdduizenden hardlopers. Hoe realistisch is het om die mensen te verbieden de natuur in te gaan? Ik ben meer van de pragmatische kant: ze zijn er, laten we zorgen dat we dit in goede banen leiden.”

Patrick Jansen zegt dat sportieve recreanten zich best willen laten sturen in hun gedrag in natuurgebieden. “Dat is wat ik doe: ik zorg dat er kwalitatief goede mountainbikeroutes zijn, op plekken waar de natuur dat aankan.

In het landgoed Bornea van het Utrechts Landschap hebben wij deels langs de A12 een prachtige route aangelegd. De beheerder wilde de kern van het natuurgebied recreatieluw houden. Daarom ligt de route langs de rand. Dat is een top-10-route geworden. En het levert de beheerder wat geld op ook, want mountainbikers moeten ieder jaar een vergunning kopen. 

De opbrengst gaat deels naar het bosbeheer. Wielersporters geven in Nederland een half miljard per jaar uit aan materiaal, overnachtingen, eten, drinken. Ik vraag altijd aan terreinbeheerders: wat krijgen jullie van dat bedrag? Niet erg veel. Dat kan veel beter.”

'Iedereen wil wat in de natuur'

Patrick Jansen, de bioloog

Je moet als mens je plek weten, vindt Patrick Jansen. Hij is aanhanger van het voorzorgbeginsel: als je niet precies weet hoe schadelijk je activiteit is, moet je er van afzien. “Het punt is dat wij als menselijke soort per saldo maar een heel klein snippertje land hebben overgelaten voor de andere dertigduizend planten- en diersoorten die in Nederland thuishoren.”

Patrick Jansen, ecoloog en hoofddocent aan de Wageningen Universiteit, verwijst naar onderzoek van schrijver en (roof-)vogelexpert Rob Bijlsma. Tussen 1970 en 2005 deed Bijlsma een veldstudie naar de effecten van recreatie op broedvogels op het landgoed Planken Wambuis bij Ede. Bijlsma zag dat met het stijgen van het aantal recreanten het nestsucces van soorten als de nachtzwaluw en de boomleeuwerik terugliep. Zijn onderzoek, in 2006 gepubliceerd, wordt nog altijd volop geciteerd. Wetenschappelijke experimenten naar broedsucces en recreatiedruk zijn nooit gedaan. Dergelijk onderzoek wordt als onethisch gezien.

De recreatiedruk op natuur zal in Nederland alleen nog toenemen. Jansen is bezorgd. “We zijn met steeds meer, we hebben steeds meer vrije tijd en we zoeken actievere vrijetijdsbesteding.” Terreinbeheerders als Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten en de provinciale landschappen worden gestimuleerd om recreatie te bevorderen.

Het mooie boerenland is op veel plaatsen kaal, stil en eenvormig geworden

Patrick Jansen, bioloog

“Op zich is die aandacht goed voor de natuur. We weten dat als je kinderen vroeg met natuur in aanraking brengt, dat dit in hun verdere leven blijft hangen. Maar intussen is de oppervlakte van de natuur in de afgelopen decennia afgenomen. Tegelijk is ook het agrarische landschap in Nederland steeds minder aantrekkelijk geworden voor recreatie. Het mooie boerenland is op veel plaatsen kaal, stil en eenvormig geworden. Steeds meer recreanten zoeken natuurgebieden op.”

Tekst loopt door onder afbeelding. 

Patrick Jansen

Veel dier- en plantensoorten hebben echt last van recreatie, aldus Patrick Jansen. “Mensen laten op grote schaal hun honden loslopen in natuurgebieden. Toezicht is er nauwelijks meer, dat is allemaal wegbezuinigd. Ik zeg wel eens gekscherend: op een gemiddelde zondag zitten er meer communicatiemedewerkers van Staatsbosbeheer op Twitter, dan dat er toezichthouders zijn in hun natuurgebieden. De capaciteit van die organisaties is verschoven van actieve bescherming van natuurterreinen naar publiekscommunicatie.”

De recreatiedruk loopt uit de hand, zegt Jansen. “Negentig procent van het grondoppervlak van Nederland hebben wij ingericht om te voldoen aan onze menselijke behoefte. Tien procent is nog over voor de rest van de soorten die in dit land leven. Intussen zijn we op grote schaal bezig onze eigen wensen en functies te projecteren op die resterende tien procent natuur. 

We willen er worden begraven, we willen er wandelen, paardrijden, motorcrossen, hout oogsten, biomassa kweken, wildplukken, natuurfoto’s maken, jagen, recreatiewoningen bouwen, afval van xtc-labs dumpen, vissen, defensie wil er oefenen én we willen mountainbiken. En intussen valt op die tien procent natuur de neerslag van agrarische activiteiten rondom de gebieden, in de vorm van vermesting en verzuring.”

Negentig procent van het grondoppervlak hebben wij ingericht om te voldoen aan onze menselijke behoefte

De natuur heeft behoorlijke veerkracht en als het alleen de mountainbikers waren, dan zou bioloog Jansen niet eens zo luid protesteren. “Maar iedereen wil wat met de natuur. En we weten niet wat de veilige grens is, want dat is moeilijk te meten. Het gaat erom wat je nog accepteert. We hebben een paar gebieden gereserveerd voor al die bedreigde soorten, ze zijn er volledig van afhankelijk. Moeten die soorten maar aan de kant omdat wij willen mountainbiken, wandelen, crossen, hardlopen?

“Nederland bungelt onderaan als het gaat om natuurbescherming. Maar ondertussen wil de overheid nog meer recreanten de natuur in lokken. We willen nationale parken van internationale allure. Want we moeten geld verdienen aan de natuur om het beheer te betalen. Terwijl natuurbehoud gewoon een overheidstaak is en niet eens veel geld hoeft te kosten. Dát stoort mij. De overheid zou veel meer oppervlak moeten bestemmen voor groen en natuur zodat de recreatiedruk beter wordt gespreid. En het zou ook enorm helpen als agrarische gebieden aantrekkelijker en toegankelijker werden, zodat recreanten minder op natuurgebieden zijn aangewezen.”

Trouw Duurzame 100-debat over de BV Natuur, op 21 februari in Pakhuis de Zwijger, Amsterdam.

Deel dit artikel

Voor mij staat voorop dat je als mens de natuur niet verstoort

Patrick Jansen, terreinfietser

Wie ben jij om jouw natuurbeleving te verheffen boven die van een ander?

Patrick Jansen, terreinfietser

Het mooie boerenland is op veel plaatsen kaal, stil en eenvormig geworden

Patrick Jansen, bioloog

Negentig procent van het grondoppervlak hebben wij ingericht om te voldoen aan onze menselijke behoefte