Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Kom uit de coulissen, apathische burger!

Home

ROXANE VAN IPEREN en JURIST EN BLOGGER OP WWW.DEPLEITSCHRIJVER.BLOGSPOT.NL

Sinds de crisis lijkt het land in de greep van pessimisme en verlamming. Het is geen gewone onverschilligheid, vreest Roxane van Iperen.

Terwijl premier Rutte als Fozzie Beer probeert de stemming erin te krijgen voor 2014, kijkt het volk hoofdschuddend toe vanuit de coulissen. Veel mensen met een positief toekomstperspectief voor zichzelf zijn pessimistisch over de grote verbanden, 'de ander'. Dat kan alles zijn: bankiers, politici of bijstandtrekkers.

Dit fenomeen is niet nieuw. De Amerikaanse journalist David Whitman schreef in 1998 al over 'The Optimism Gap; The I'm Okay - They're not Syndrome'. Onterecht is het Nederlandse chagrijn ook niet. Bezuinigingen worden doorgezet, de zorg wordt duurder, de ontmenselijking van migranten zet door. Nederland staat onderaan diverse lijsten, van landen met de grootste ecologische voetafdruk tot die met de minste vrouwen in topposities, terwijl we tegelijkertijd een technologische surveillancestaat zijn geworden, waarin privacy continu wordt aangevreten.

Maar in plaats van een vlammend tegengeluid heerst er alomtegenwoordig apathie, een totaal gebrek aan wil of visie om in actie te komen. Men kijkt, zeikt en trekt zich weer terug in zijn eigen Zonnatura-zeepbel. Dat verbaast me. Sterker: het irriteert me mateloos.

Vacuüm
Optimisme en de daaruit voortvloeiende daadkracht worden bepaald door het gevoel ergens invloed op te kunnen uitoefenen. Wij leven in een individualistische samenleving, ingericht op een grote mate van zelfbeschikking. Ideaal voor actiebereidheid. Waar komt die verlamming dan vandaan? Paus Franciscus sprak al over de 'globalisering van onverschilligheid'; een wereld waarin iedereen een anonieme verantwoordelijke wordt, zonder naam en gezicht.

Ik geloof niet dat het onverschilligheid is. Ik geloof dat we in een vacuüm zitten, gecreëerd door de razendsnel gegroeide kloof tussen de (fysieke) leefwereld, ingericht naar oude behoeften, en de (virtuele) belevingswereld, waarin de mogelijkheden onbeperkt zijn. Die discrepantie werkt vervreemdend en verlammend.

Aan de ene kant hebben politici - wij - verzuimd allerlei regelingen op tijd te vernieuwen. Het ontslagstelsel en de hypotheekrenteaftrek houden het land in gijzeling. De verzorgingsstaat - een groot goed - had als doel dat mensen vol overgave durven deelnemen aan de open economie, in de wetenschap dat er een matras is om op te vallen. Het tegenovergestelde vindt plaats. Juist degenen van wie je mag verwachten dat ze zich in de voorhoede roeren omdat ze een hele stapel matrassen hebben (opleiding, baan, sociaal vangnet), verschansen zich achter hun voordeur.

Wantrouwen
De crisis is een mooi excuus geworden om vooral niet te bewegen. Ook voor politici. In plaats van het systeem gericht te hervormen, zie ik vooral symboolpolitiek: snijden in de matras van de meest kwetsbaren, loonmatiging en lastenverzwaring, terwijl het bedrijfsleven op haar geld kan blijven zitten. Om zo alleen maar (meer) wantrouwen onderling te creëren - en het vervolgens een participatiesamenleving te dopen.

Aan de andere kant is er onze belevingswereld, voorheen een belangrijk instrument in de tegemoettreding en verwerking van het dagelijks bestaan. Maar met de komst van internet heeft die zich in razend tempo geëvolueerd tot een parallel universum. Nederland heeft het hoogste percentage internetgebruikers van Europa (94 procent), met het grootste aantal uren online (bijna 5 uur). Wij dragen 100 procent meer bij aan online commentaren dan het Europese gemiddelde en ons land telt het grootste percentage sociale media-gebruikers.

Facebookfoto's
Deze ontwikkeling voltrok zich in de transitieperiode van jarenlange economische groei naar stagnatie. En zie daar het vacuüm. De belevingswereld die mensen behulpzaam zou moeten zijn in het vinden van creatieve oplossingen voor complexe dagelijkse problemen is losgekoppeld, en druk bezig zijn eigen pretbestaan te leiden. Maar de volgende dag ontwaakt dat fysieke lijf weer, dat moet werken en in de file staat en 's avonds terugkeert naar een relatie die minder feestelijk is dan de Facebookfoto's suggereren.

En zo denk ik niet dat er sprake is van een 'Optimism Gap', maar van een 'Action Gap'. Nu verhuizen naar cyberspace (nog) geen optie is, is het aan ons prinsen en prinsessen op de erwt om met dezelfde geestdrift die we virtueel tentoonspreiden de vernieuwing in de stagnerende systemen van ons dagelijks bestaan door te zetten. Want vele malen schadelijker voor een samenleving dan amorele bankiers of Fozzie Beer als premier, zijn de apathische burgers in de coulissen.

Deel dit artikel