Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Kolkman mogelijk alsnog postuum onderscheiden

Home

Jolanda Hendriksen en Hester Jansen

Joseph Willem Kolkman (1896-1944) redde het leven van vele Nederlandse Joden in de Tweede Wereldoorlog. Als waarnemend vice-consul in Frankrijk wist hij hen met valse papieren de grens naar Spanje over te krijgen, een stapje dichter naar de vrijheid. Kolkman heeft in Nederland nooit postuum een onderscheiding gekregen voor zijn verzetsactiviteiten. Na vijftig jaar ligt er een aanvraag bij Jad-Vasjem, om hem alsnog de hoogste Israëlische titel 'Righteous among Nations' te geven.

In het Algemeen Rijksarchief in Den Haag is vanaf vandaag de tentoonstelling 'Visa for Life, diplomats who rescued jews' te zien. Aan deze negen door Israël onderscheiden, internationale diplomaten is door het ministerie van buitenlandse zaken informatie over Joseph Kolkman toegevoegd. Het ministerie vond dat nodig naar aanleiding van de studie van Sierk Plantinga (archivaris van het Rijksarchief) naar verzetsactiviteiten van Kolkman.

Tot aan de inval van de Duitsers in Nederland, België en Frankrijk werkte Kolkman in Parijs als journalist voor De Rotterdamse Courant en De Telegraaf. Om het journalistieke gat te vullen dat in Nederland was ontstaan na de capitulatie op 14 mei 1940, werd Radio Vrij Nederland opgericht.

Ook Kolkman werkte hieraan mee tot 10 juni, toen Duitse troepen Frankrijk bezetten en de Nederlandse diplomaten en het consulaire personeel naar het zuiden vluchtten. Op dat moment begint Kolkmans kortstondige diplomatieke carrière: hij wordt op 20 juli 1940 waarnemend vice-consul in Perpignan, vlakbij de Spaanse grens en treedt daarmee in dienst van het ministerie van buitenlandse zaken.

Kolkman ontfermt zich over Nederlandse vluchtelingen in Vichy-Frankrijk dat nog niet bezet is, maar waar de omstandigheden voor Joden al snel slechter worden. Kolkman probeert vluchtelingen aan papieren te helpen waarmee ze via Spanje naar Engeland kunnen ontsnappen. Totdat de papieren geregeld zijn, verblijven de vluchtelingen in Le Soler, bij Perpignan. Dit opvanghuis biedt plaats aan zo'n honderd vluchtelingen.

Kolkman was voorstander van de 'legale weg', wat betekende dat voor elke vluchteling een Frans uitreisvisum, een Spaans inreisvisum, en een inreisvisum van een derde land geregeld moesten worden. Mannen vanaf achttien jaar dienden in het bezit te zijn van een geldige doktersverklaring, voordat ze een Spaans doorgangsvisum konden krijgen. Op Kolkmans verzoek schrijven medici valse ziekten voor zijn 'cliënten' voor.

Kolkman slaagt erin honderden mensen, onder wie veel Joden, de grens over te krijgen. Naar Nederlands-Indië of Engeland, soms helemaal via Curaçao, Canada en de Verenigde Staten. Als ook Vichy-Frankrijk steeds meer onder invloed van de Duitsers komt en de Nederlandse vertegenwoordiging wordt opgeheven, kan Kolkman zijn vluchtelingenwerk moeilijk voortzetten. In januari 1943 vlucht hij zelf naar Spanje. Te laat. Hij wordt samen met zijn vrouw gearresteerd. Ruim een jaar later sterft hij tijdens een ziekentransport in Polen. Zijn vrouw overleeft de oorlog.

De Fransen eerden Kolkman direct na de oorlog met een Médaille de la Résistance en een Croix de Guerre avec palme. In 1943 wilde minister-president Gerbrandy hem het Officierskruis in de orde van Oranje-Nassau geven, maar het ministerie van buitenlandse zaken vond dat geen goed idee, aangezien zo'n onderscheiding Kolkman in Frankrijk in gevaar kon brengen. In 1947 werd Kolkman voorgedragen voor het Verzetskruis.

Om onduidelijke redenen bleef de aanvraag in de la liggen. Drie jaar later werd het dossier 'na veel aandringen' nog eens bestudeerd. Uitspraak: het Verzetskruis zou een te hoge onderscheiding voor Kolkman zijn. Wel wordt hij genoemd op de herdenkingsplaquette bij de ingang van het ministerie van buitenlandse zaken.

De reden dat hij in Nederland nooit is onderscheiden, blijft onduidelijk. Biograaf Sierk Plantinga droeg Kolkman op eigen initiatief voor bij Jad-Vasjem in Israël voor 'Righteous among Nations', een titel die alle negen diplomaten op de tentoonstelling kregen toebedeeld.

Eind december doet de commissie in Israël die de onderscheidingen toekent, uitspraak over Kolkman.

Deel dit artikel