Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Koerden vermoeden moord achter dood üzal

Home

ERDAL BALCI

ANKARA - “Dit lichaam is mij door God gegeven en alleen God kan het van mij afnemen”, zei de toenmalige Turkse premier Turgut üzal, vijf minuten nadat een man probeerde hem dood te schieten. Het gebeurde in 1988 en de schutter werd snel in de kraag gepakt. Vijf jaar later, in 1993, stierf üzal, toen president, aan een hartaanval. Maar nu betwijfelen veel mensen of hij wel een natuurlijke dood is gestorven. Er is zelfs een motie in het Turkse parlement ingediend waarin op een onderzoek naar zijn dood wordt aangedrongen.

Het was in het voorjaar van 1993. De president van Turkije had een lange reis achter de rug. Hij had binnen korte tijd alle Turkse republieken van de voormalige Sovjet-Unie bezocht. Uitgeput kwam hij thuis. De volgende ochtend stapte hij op de fitness-fiets voor zijn dagelijkse oefeningen. Kort daarop begaf zijn hart het.

Een paar dagen later werd de man, die Turkije drie jaar na de militaire staatsgreep van 1980 van de militaire junta had overgenomen, begraven. Hij had een economische revolutie ontketend door Turkije geheel over te laten gaan op de vrijemarkteconomie en hij was de man die altijd een perfecte balans vond tussen de islam en het Westen.

Nu komen er steeds meer geluiden dat üzal is vermoord. Zijn oudste zoon Ahmet üzal zei onlangs op de televisie: “We twijfelen aan de doodsoorzaak van onze vader. Na zijn dood is er wat bloed van hem afgenomen met de bedoeling dat te bewaren voor later onderzoek. Dat bloed is zoekgeraakt. Mijn moeder heeft wel een handvol haar afgeknipt van mijn vader. Dat haar wordt in een kluis van een Zwitserse bank bewaard. Als familie üzal willen wij dat er een officieel onderzoek komt naar de dood van mijn vader.”

Met welke motieven zou men üzal willen vermoorden? De theorie die het meest de ronde doet luidt: “Hij is vermoord omdat hij vlak voor zijn dood een nieuwe Turkse politiek in de Koerdische kwestie bepleitte”. Sinds 1983 woedt in het zuidoosten van Turkije een oorlog tussen het Turkse leger en de Koerdische guerrilla-organisatie PKK. In deze kwestie heeft Turkije altijd een officiële politiek gehandhaafd van “de PKK is een terroristische organisatie, ze wil het land in tweeën delen en er valt met terroristen niet te praten”.

Ook tijdens het bewind van üzal is er formeel nooit voor een andere weg gekozen. Maar er leefde wel altijd de gedachte dat üzal milder was dan de rest, dat hij wel stiekem een dialoog voerde met de leider van de PKK en de kwestie tenminste ter discussie wilde stellen. Die gedachte leefde vooral bij de Koerden. Want was het niet üzal zelf die openlijk voor zijn half-Koerdische afkomst uitkwam?

Het gerucht doet de ronde dat üzal vlak voor zijn dood tegen zijn vrienden had gezegd dat hij binnenkort met belangrijke voorstellen naar buiten wilde treden. Hij wilde op zijn minst de Koerdische kwestie uit de taboesfeer halen en over alle mogelijke oplossingen praten, onder meer over het Duitse model van verschillende deelstaten binnen één land.

Op het verzoek van de familie üzal voor een nader onderzoek naar de dood van üzal, reageerde het sociaal-democratische parlementslid Fikri Saglar door een motie in te dienen in het parlement. Daarin zegt Saglar: “Naaste familieleden hebben vermoedens over de dood van wijlen president üzal. Er wordt beweerd dat hem het leven is ontnomen door krachten binnen de staat die tegen de oplossing zijn van de Koerdische problematiek. Dit zijn serieuze uitlatingen die moeten worden nagetrokken”.

De artsen, die üzal als eersten na zijn dood onderzochten, trekken de uitlatingen van de familie üzal in twijfel. “Wijlen president üzal werd eerst naar ons ziekenhuis gebracht. Hij is daar overleden. Ik heb nooit aan zijn doodsoorzaak getwijfeld. Het was een hartinfarct. Omdat we geen twijfels hadden, hebben we ook geen bloed afgenomen om het later te onderzoeken. Als zijn familie twijfelt aan de doodsoorzaak, waarom hebben ze dan tot nu toe niets gezegd”, aldus dokter Yüksel Bozer.

Volgens een andere arts, Sualp Bengidal, heeft een onderzoek naar het haar of het bloed geen zin: “Als het bloed binnen zes maanden niet onderzocht is, heeft het geen zin het nog langer te bewaren. Ook het haar kan geen duidelijkheid verschaffen. Als men zekerheid wil over de doodsoorzaak, moet het graf van üzal geopend worden. Alleen stukken bot en haar van het lijk kunnen helderheid verschaffen.”

Aandacht

Vooral Koerden geloven in een onnatuurlijke dood van üzal. De eerste Koerd, die hierover een uitspraak deed, was de leider van de PKK, Abdoellah ücalan. Vlak na zijn dood zei hij dat hij de dood van üzal betreurde en dat hij wist dat üzal vermoord was. Veel Turken daarentegen moeten niets hebben van giftheorieën. En sommigen lachen erom.

Een studente natuurkunde: “Turgut üzal was de enige in de familie üzal die kwaliteiten had. De rest stelt niets voor. Volgens mij was het een ongeluk dat hij met die vrouw is getrouwd. Ze beweren dit soort dingen om aandacht te trekken.”

Deel dit artikel