Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Kijken naar kunst helpt patiënt met hersenletsel te revalideren

Home

Sytske van Aalsum

'Slaapzaal in het ziekenhuis van Arles' van Vincent van Gogh, is een van de schilderijen die bij het VTS-behandelprogramma wordt gebruikt.

Revalideren door naar kunst te kijken. Het gebeurt in revalidatiecentrum Reade in Amsterdam. De kliniek is de eerste in de wereld die mensen met niet-aangeboren hersenletsel via een foto of schilderij op weg helpt naar herstel.

Hoe kun je kunst introduceren in de behandelmethode van een revalidatiekliniek? Het was een vraag waar neuropsycholoog en kunstzinnig therapeut René ter Horst, werkzaam bij het Amsterdamse revalidatiecentrum Reade, al een tijdje mee rondliep. Het antwoord lag onverwacht klaar op het vliegveld van New York. Daar raakte hij zes jaar geleden, op terugreis naar Nederland, in gesprek met een Nederlandse die in een Amerikaans museum met de VTS-methode werkte.

Bij Visual Thinking Strategies kijken kinderen in een groep naar een kunstwerk en vertellen ze elkaar aan de hand van concrete vragen wat ze zien. De succesvolle methode, die inmiddels veel wordt toegepast in het Amerikaanse onderwijs, stimuleert het kritisch-analytisch denken, geeft kinderen zelfvertrouwen, verbetert de taalontwikkeling én leert sociale vaardigheden aan, zo blijkt uit onderzoek.

Ter Horst was meteen enthousiast en vroeg zich af of zijn Amsterdamse patiënten met niet-aangeboren hersenletsel ook iets aan de methode zouden kunnen hebben. Hij volgde VTS-trainingen in de Verenigde Staten en betrok logopediste Margot Vermeulen bij het opzetten van de VTS-methode in hun revalidatiecentrum. Zo werd Reade het eerste revalidatiecentrum ter wereld waar VTS is opgenomen in het behandelprogramma voor mensen met niet-aangeboren hersenletsel.

Ter Horst deed samen met collega Suzanne Kruiper onderzoek naar het effect van VTS, en hun eerste bevindingen zijn positief. De resultaten worden officieel naar buiten gebracht op een internationaal symposium volgende maand in Amsterdam (zie kader), maar Ter Horst en Vermeulen willen wel alvast een tipje van de sluier oplichten. Namelijk, dat VTS ook werkt voor mensen met niet-aangeboren hersenletsel. "Het voornaamste is dat ze kritisch-analytisch leren denken. Na de training kunnen ze beter onderbouwen wat ze waarnemen", vertelt Ter Horst.

De patiënten met wie hij en Vermeulen werken, zijn grofweg te verdelen in drie groepen: mensen met een trauma, bijvoorbeeld door een verkeersongeluk; mensen met een CVA, een beroerte of infarct; en mensen met een hersentumor. Ter Horst: "Bij deze patiënten is of de rem eraf, ze zijn heel associatief, of hun gedachten zitten op een waakvlam, ze vinden het moeilijk om ideeën te krijgen of gedachten te genereren."

"We zetten deze twee groepen patiënten tien sessies lang bij elkaar en leren ze waarnemen. Hoe? Door ze naar een schilderij of een foto te laten kijken. Vervolgens stel je een aantal vragen als: 'Wat gebeurt hier? Waaraan zie je dat? Wat zie je nog meer?' Daarmee leer je ze kritisch-analytisch te denken, hun aandacht te focussen. Al kijkend word je niet op de berg gebracht, je komt zelf op de berg", legt Ter Horst uit.

Dat ze daar profijt van hebben, leerde hem een oud-revalidant, een vrouw, die vertelde dat ze door de therapie het boodschappen doen een stuk gemakkelijker vond gaan. "Ze vertelde dat ze had geleerd dat ze haar gedachten beter kon ordenen in de winkel. Ze had beter overzicht in wat ze wel en niet moest kopen. Anderen komen later enthousiast vertellen dat ze op eigen initiatief naar een museum zijn gegaan of een kunstboek hebben gekocht."

Betekent dit dat iedereen geschikt is voor VTS, ook degenen die nog nooit naar kunst hebben omgekeken? Ja, zegt fotografe Janneke van Leeuwen, die ooit neuropsychologie studeerde en stage liep bij Reade voordat ze naar de Rietveldacademie ging. Momenteel is haar fotografie, internationaal geëxposeerd, te zien in de gangen van Reade. Want Van Leeuwen, inmiddels werkend en wonend in Londen, heeft het contact met haar oud-stagebegeleider Ter Horst nooit verloren en is ook enthousiast geraakt over VTS. "Het maakt niet uit of iemand een kunstachtergrond heeft. Het mooie aan VTS is dat de methode mensen benadert vanuit hun eigen beleving en die ook stimuleert."

Logopediste Vermeulen: "Patiënten vullen elkaar aan en vragen: 'Waaraan zie je dat het zus of zo is?'" Zij begeleidt inmiddels ook afasiepatiënten met VTS. "Die mensen hebben heel helder in hun hoofd wat ze willen zeggen, maar het komt er niet uit. Ze zijn op zoek naar woorden en door VTS veroveren ze hun woordenschat weer terug."

Niet alle patiënten met niet-aangeboren hersenletsel zijn geschikt voor VTS, is de ervaring. Ter Horst: "Mensen moeten in een groep kunnen functioneren, afspraken nakomen, op tijd komen en in staat zijn om te luisteren naar anderen." Vermeulen: "Afasiepatiënten moeten nog wel enigszins uit hun woorden kunnen komen."

Toch verdient wat hen betreft de VTS-methode navolging in andere revalidatiecentra. Revalideren door kunst, het is wat René ter Horst altijd al graag wilde. "Als je een herseninfarct krijgt, word je van de rails afgegooid. Met kunst probeer je binnen zo'n instelling van veel leed, licht en verademing te brengen." Janneke van Leeuwen: "Door fotografie te exposeren in een revalidatiecentrum breng je de kunst terug naar het midden van het leven. Mensen die zulke zware klappen hebben gekregen, kunnen toch van kunst genieten."

Musea werken mee

Revalidatiecentrum Reade in Amsterdam organiseert op 27 september het eerste Europese congres over Visual Thinking Strategies (VTS), 'Pedagogische en therapeutische effecten van VTS'. Reade organiseert dit samen met het Rijksmuseum, Amsterdam Museum en de Hermitage. Deze drie musea hebben zich onlangs verenigd in een werkgroep die bekijkt hoe de VTS-methode ook in deze Amsterdamse musea een plekje kan krijgen. Van 28 tot en met 30 september geeft het Amerikaanse VTS-team onder leiding van Philip Yenawine workshops die gericht zijn op mensen uit het onderwijs, de gezondheidszorg en de museumwereld. Meer informatie: www.reade.nl/vtssymposium.

Eigen interpretatie

Neuropsycholoog René ter Horst en logopediste Margot Vermeulen gebruiken onder meer het schilderij 'Slaapzaal in het ziekenhuis van Arles' van Vincent van Gogh bij hun VTS-behandelprogramma voor patiënten met niet-aangeboren hersenletsel in revalidatiecentrum Reade in Amsterdam. Volgens de VTS-methode stelt de begeleider steeds een aantal fundamentele vragen bij, in dit geval, een schilderij. De antwoorden die de patiënten geven zijn nooit fout, want gebaseerd op hun eigen interpretatie. Toch doorlopen de patiënten die Ter Horst dit schilderij liet zien, uiteindelijk allemaal dezelfde fase: "Eerst was het een ziekenhuis, vervolgens een daklozenopvang en uiteindelijk een psychiatrisch ziekenhuis."

Deel dit artikel