Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Kiesraad kraakt referendumwet

Home

Maaike van Houten

Jan Roos stapt uit zijn roze limousine. © Anp

De Kiesraad is bijzonder kritisch over de nieuwe referendumwet. De 'onvolkomenheden en weeffouten' moeten er zo snel mogelijk uit.

Met zijn roze limousine maakte Jan Roos er een stunt van, maar eigenaardig was het wel dat GeenPeil de ruim 400.000 digitale formulieren voor het referendum over Oekraïne eerst allemaal moest uitprinten en met de auto naar Heerlen brengen, waar ze werden gescand en verder digitaal verwerkt.

"Omslachtig, niet erg klantvriendelijk en niet efficiënt", zegt de Kiesraad nu over de manier waarop het indienen van het verzoek om een referendum wettelijk is georganiseerd. Zelf werd de Kiesraad ook bedolven onder kritiek. Of ze gek waren geworden, of we nog in de tijd van de postkoets leven, dat soort verwijten kreeg de adviseur van de regering naar zijn hoofd geslingerd. Medewerkers konden alleen maar zeggen dat zij de wet niet hebben bedacht - dat hadden PvdA, D66 en GroenLinks gedaan.

Van de Kiesraad moet dit voortaan dus anders. Mensen die een referendum willen organiseren, moeten de handtekeningen - minimaal 300.000 - gewoon per computer kunnen aanleveren. En dat niet alleen omdat het zo vreselijk onhandig is, dat printen van de verzoeken, indienen en weer omzetten in elektronische bestanden. Maar óók omdat de formulieren digitaal veel beter te controleren zijn, licht een woordvoerster van de Kiesraad toe.

Lees verder na de advertentie
440.000 papieren met handtekeningen bracht Jan Roos naar de Kiesraad in Heerlen. Omslachtig, aldus de Kiesraad. © Anp

Steekproef
Omdat het ondoenlijk was alle 427.939 door Jan Roos aangeleverde formulieren door de machine te halen, is een steekproef gedaan. Er is gekeken of de naam past bij het opgegeven adres en de geboortedatum. Maar of de 'natte' handtekening klopt, valt niet te controleren. "Er is geen register, dus je kunt ze nergens naast leggen. Je kunt alleen constateren dat er een handtekening op het formulier staat", zegt de woordvoerster.

Elektronische aanlevering is eenvoudiger en efficiënter, en door een combinatie met DigiD is er ook een betrouwbaar identificatiemiddel voor handen, schrijft de Kiesraad. Moeilijk hoeft dat gebruik van DigiD niet te zijn, veel mensen hebben er al ervaring mee, stelt de raad, die ook opmerkt dat het altijd mogelijk moet blijven op papier een verzoek om een referendum te doen. Of er toch weer een drempel wordt opgeworpen door het verplichte gebruik van DigiD moet de praktijk uitwijzen, aldus de Kiesraad. Maar op voorhand vindt ze dit geen reden ook een volgende keer elektronische aanlevering uit te sluiten.

Opkomstdrempel
Ook op andere punten sluit de Kiesraad aan bij de kritiek die er voor, tijdens en na dit eerste raadgevende referendum was. Zo was er veel te doen over de opkomstdrempel, pas als dertig procent van de kiesgerechtigden naar de stembus ging was het referendum geldig. De Kiesraad constateert dat dit mensen die voor het verdrag met Oekraïne waren, voor een dilemma plaatsten. Stemmen, of thuisblijven, in de hoop dat de drempel niet wordt gehaald? De politiek moet over de opkomstdrempel beslissen, schrijft de raad, maar dit onbedoelde effect ervan is wel 'ongewenst'.

Tekst loopt door onder de afbeelding.

Er is geen register, dus je kunt ze nergens naast leggen. Je kunt alleen constateren dat er een handtekening op het formulier staat

Kiesraad

De vraag van het referendum. © Anp

Vrijheid beteugelen
De Kiesraad adviseert het kabinet ook de vrijheid van gemeenten te beteugelen om het referendum naar eigen inzicht in te richten. Er waren zo'n duizend minder stembureaus open dan bij reguliere verkiezingen. De initiatiefnemers van het referendum spanden hierover een aantal rechtszaken tegen gemeenten aan, zonder veel succes. De rechter bepaalde ook dat minister Plasterk van binnenlandse zaken gemeenten niet hoefde voor te schrijven op hoeveel plekken de kiezers konden stemmen. De Kiesraad vindt dat het kabinet juist wel met 'handvatten' moet komen, met richtlijnen voor het aantal kiezers per stembureau en de afstand tot het bureau. Want de Kiesraad vindt het 'ongewenst dat kiezers in de ene gemeente substantieel meer moeite moeten doen hun stem in persoon uit te brengen dan in een andere'.    

Tot slot zijn de stembiljetten voor verbetering vatbaar, vindt de Kiesraad. Ze waren niet duidelijk genoeg, en sommige kiezers ergerden zich aan de doorschijnendheid. Volgens de Kiesraad was het stipje wat rood gekleurd moest worden, te klein. En ze werden ook nog eens verschillend gevouwen en vormgegeven. Ook hier moet uniformering uitkomst bieden, zodat verschillen tussen gemeenten worden voorkomen. Of daar een hokje 'blanco' op moet komen te staan? Daar laat de Kiesraad zich niet over uit, maar een discussie daarover is volgens de raad wel wenselijk.

Deel dit artikel

Er is geen register, dus je kunt ze nergens naast leggen. Je kunt alleen constateren dat er een handtekening op het formulier staat

Kiesraad