Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Kenia is vrijplaats voor dopinggebruiker

Home

ROB VELTHUIS

Controlesysteem blijkt zo lek als een mandje Bloedtesten zijn er praktisch niet uitvoerbaar

Door veel atletiekliefhebbers worden Afrikaanse wonderprestaties op de midden en lange loopafstanden beschouwd als puur, tot stand gekomen op basis van natuurlijk talent en gunstige plaatselijke omstandigheden. Nu blijkt dat Kenia een prachtige uitwijkplaats is om bloedcontroles te ontlopen, zijn twijfels gerezen.

In de regio met het grootste reservoir aan looptalent is geen dopinglaboratorium. Bloedtesten zijn er praktisch niet uitvoerbaar omdat het logistiek moeilijk is de monsters vanuit landelijke gebieden op tijd in een geaccrediteerd laboratorium te krijgen. Pas eind januari van dit jaar werden in Kenia voor het eerst onaangekondigde bloedcontroles gedaan door controleurs van de IAAF. Toen stond de alarmcode al op rood.

Voor de verantwoordelijken van het wereldwijde antidopingbeleid is het negeren van dit zwarte gat een onbegrijpelijke misser. Niet alleen is Kenia met Ethiopië het succesvolste land op de midden en lange afstanden. Het op hoogte gelegen Rift Valley, en met name het gebied in en rond Iten, is een trainingsparadijs. Niet alleen voor Afrikanen, ook voor westerlingen. Alle vooraanstaande atletiekmanagers, onder wie Nederlanders, hebben er hun trainingskampen.

Vlak voor de Olympische Spelen in Londen begonnen vorig jaar de eerste alarmbellen te rinkelen. Als in een dominospel begon de ene steen de volgende om te tikken, een proces dat tot grote argwaan jegens de Keniaanse atletiek leidde.

De atleet Mathew Kisorio werd op doping betrapt en deed in een onthullende reportage van een Duitse undercoverjournalist van de ARD een boekje open over gebruik door Keniaanse atleten. Keniaanse artsen zouden in ruil voor een deel van de prijzengelden hand-en-spandiensten aanbieden. Zijn bewering werd gesteund door verklaringen van anderen, zoals oud-voorzitter van Anti Doping Danmark Bent Saltin en de voormalige Keniaanse ster Moses Kiptanui (zie rechter kader).

Met verborgen camera's toonde ARD-verslaggever Hajo Seppelt, die zich voordeed als manager, hoe hij in Nairobi binnen een dag aan epo en andere middelen kon komen. De manager van de betreffende Healthy Shop zegt in de reportage veel Keniaanse en buitenlandse atleten tot zijn klantenkring te rekenen.

Sinds februari vorig jaar zijn negen Kenianen positief bevonden en voor twee jaar geschorst, van wie vijf in de afgelopen twee maanden. Dat is een opmerkelijke golf, in totaal zijn de afgelopen decennia 21 Kenianen wegens doping geschorst. Twee van de recente gevallen betroffen gebruik van epo, de aanmaker van rode bloedlichaampjes, dat het beste met bloedcontroles is aan te tonen. Een Keniaanse primeur is dat overigens niet. Pamela Chepchumba werd tijdens de WK cross van 2003 op epo betrapt.

Athletics Kenia bagatelliseerde aanvankelijk het probleem, de eerste berichtgeving zou vlak voor de Spelen een poging zijn de olympische ploeg te saboteren. Vervolgens werd de frustratie afgereageerd op de buitenlandse coaches en managers in Kenia. Voorzitter Isaiah Kiplagat riep alle coaches zonder licentie zelfs op het land te verlaten.

Kiplagat moest al snel inbinden na de kritiek van het gealarmeerde wereld antidopingagentschap Wada en de internationale atletiekfederatie IAAF. Het armzalige Keniaanse controlesysteem blijkt zo lek als een mandje. Waar de IAAF in 2011 3218 bloedmonsters afnam, gebeurde dat niet eenmaal binnen de landsgrenzen van Kenia.

Kenianen behoren op papier tot de meest gecontroleerde internationale atleten. Van de 550 atleten die binnen de testingpool hun whereabouts moeten opgeven zijn er maar liefst 75 Keniaan. Adequaat zijn de controles niet. Doorgaans worden zij slechts onaangekondigd buiten wedstrijden getest als zij in het buitenland verblijven. Trainingskampen hebben zij in Kenia.

Kenianen in de afgelegen gebieden opsporen blijkt een moeilijke opgave waaraan het eigen antidopingagentschap Kada zich door geldgebrek amper waagde.

Het opgeven van whereabouts is op het platteland bovendien niet te doen, weinig atleten hebben in de veelal primitieve kampen een computer onder handbereik. Vertegenwoordigers van Wada en IAAF deden wel urinecontroles in de trainingskampen.

Begin februari is op initiatief van de Keniaanse overheid een onafhankelijke commissie gevormd, die de problemen moet onderzoeken en een adequaat antidopingprogramma moet opzetten. Zes officials worden opgeleid tot dopingcontroleur en er is een fonds gevormd voor de financiering van controles.

De belangrijkste maatregel zal de komst van een hematologisch testlaboratorium zijn. Het gaat daarbij om een in Japan ontworpen mobiel dopinglab dat permanent in Kenia zal worden gestationeerd. De IAAF hoopt dat voor het einde van dit jaar te kunnen realiseren.

Hardlopen is snelste weg uit armoede
De voormalige Afrikaanse juniorenkampioen Mathew Kisorio liep in 2011 de halve marathon in 58,46, de op drie na snelste tijd in de historie. Vorig jaar liet hij zich door een arts verleiden tot het gebruik van verboden middelen, waarna hij tijdens een bloedcontrole werd betrapt.

Vlak voor de Olympische Spelen verklaarde hij in een documentaire op de Duitse zender ARD dat doping in Kenia veel voorkomt. Op zijn verklaring volgden verontwaardiging en ontkenning, maar zij vormde wel de aanleiding tot actie.

"Nadat ik als tiende was geëindigd in de marathon van Boston, bood een arts mij een injectie aan om mijn uithoudingsvermogen te verbeteren", aldus Kisorio. "Ik heb hem gevraagd of het doping was, maar hij zei dat de stof slechts drie tot vier dagen in mijn bloed te vinden zou zijn. Ik heb het gedaan omdat ik niet de enige was. Ik weet dat veel medische middelen worden gebruikt, die worden direct in het bloed geïnjecteerd en geven het lichaam meer zuurstof. De dokters vragen daarvoor een deel van je prijzengeld."

Kisorio werd in zijn verklaring gesteund door Moses Kiptanui, als drievoudig wereldkampioen steeplechase een van de succesvolste atleten uit de Keniaanse historie. "Het is duidelijk dat er een groot aantal atleten gebruikt", zei hij vorige maand tegen de BBC. Hij wijst erop dat atletiekresultaten in Kenia de snelste weg vormen uit de armoede. "Zij willen hoe dan ook geld verdienen, op de eerlijke manier of op de andere manier."

Eén op zeven met verdachte bloedwaarden
Bloeddoping in de atletiek is veel wijder verspreid dan controles uitwijzen. Uit academisch onderzoek van de internationale atletiekfederatie IAAF en een Zwitsers dopinglaboratorium blijkt dat veertien procent van de atleten abnormale bloedwaarden vertoont. Dat is één op zeven.

Het onderzoek is uitgevoerd met de resultaten van het controleprogramma waarmee de IAAF sinds 2001 de bloedprofielen van topatleten in kaart brengt. Op basis van 7289 bloedtesten op 2737 atleten, uitgevoerd tussen 2001 en 2009, is onderzoek gedaan naar bloedprofielen. Dat leidde in 2009 tot de invoering van het biologische paspoort, in navolging van de wielerunie UCI.

Deze maand werd bekendgemaakt dat recent op basis van die paspoorten bij 36 atleten verdachte bloedwaarden zijn vastgesteld. In zeventien gevallen is een procedure tot vervolging in gang gezet, negentien andere zaken zijn al afgedaan met een straf.

Vorig jaar hield Kenia de olympische selectiewedstrijden in het Amerikaanse Eugene, waar de IAAF op de atleten bloedtesten liet uitvoeren. Drie van hen werden op basis van die controles geschorst wegens het gebruik van verboden middelen of methodes. Een van hen was klokkeluider Mathew Kisorio.

Vorig jaar onthulde de Deense dopingexpert Bengt Saltin dat hij tussen 2008 en 2010 afwijkende bloedwaarden bij Keniaanse lopers had vastgesteld die slechts met manipulatie waren te verklaren. De IAAF zei niets van dat onderzoek te weten. "Wij hebben aangetoond dat de bloedwaarden van Kenianen die in Europa aan de start komen veel hoger zijn dan in de jaren ervoor", aldus de wetenschapper. "Een dergelijk fenomeen was eerder nog niet waargenomen. Het staat voor mij buiten kijf dat het hier gaat om een of andere vorm van bloedmanipulatie."

Eind januari werden voor het eerst bloedcontroles op Keniaanse bodem gedaan.

Het ging om veertig atleten, onder wie wereldrecordhouder en olympisch kampioen 800 meter David Rudisha, de sensatie van afgelopen jaren. De proeven zullen worden vergeleken met hun eerder vastgestelde profielen.

Volgens de internationale atletiekfederatie hebben 150 Kenianen een biologisch paspoort.

Deel dit artikel