Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Kees Verwey 1900 - 1995

Home

ROBBERT ROOS

AMSTERDAM - Het oeuvre van Kees Verwey is een monument in de geschiedenis van de twintigste eeuwse Nederlandse schilderkunst. De zondag op 95-jarige leeftijd in Haarlem overleden kunstenaar was een echt schilderdier. Het atelier was zijn domein en inspiratiebron.

Kees Verwey werd op 20 april 1900 geboren in Amsterdam in een artistieke familie, waarvan ook de dichter Albert Verwey en de architect H.P. Berlage (beiden ooms) deel uitmaakten. Zijn opleiding kreeg Verwey van de Haarlemse academicus Henri Boot. Van hem leerde hij vooral goed observeren. 'Kijken is beleven en om de beleving is het mij te doen', zei de kunstenaar ooit.

Godfried Bomans schreef over het werk van de schilder: “Het is een samengaan van mystiek met het alledaagse, dat doorschouwen van steeds verdere mogelijkheden in de gewone dingen, het nooit aflatend en steeds dieper bekijken der ons omringende voorwerpen, schil na schil tot bijna aan de kern.”

Het oeuvre van Verwey is grofweg in drie series in te delen: portretten, stillevens en monumentale atelierinterieurs. De toonzetting is geworteld in de vorige eeuw, maar er zijn ook twintigste eeuwse invloeden te zien. Verwey experimenteerde met modernistische stromingen als het kubisme en constructivisme, maar het experiment diende vooral om zijn figuratieve stijl aan te scherpen en de grenzen daarvan te verleggen. Met name in de stillevens zijn de kubistische elementen duidelijk zichtbaar.

Belangrijker echter, is de invloed van de Haagse School en het impressionisme op het werk van Verwey. Het in een losse, maar trefzekere verftoets weergeven van een sferisch tafereel heeft Verwey zich volledig eigen gemaakt. Tegenwoordig doen zijn onderwerpkeuze en schilderstijl nogal gedateerd aan, maar de krachtige techniek is altijd vitaal gebleven. Verwey ontleent zijn schildersvermogen aan het in 'vlekken' opbouwen van de compositie. De voorwerpen doemen hierdoor als het ware uit de verfstreken op. Ze zijn niet zozeer concreet als wel gesuggereerd.

De traditionalist Verwey - hij stond met één been in de negentiende eeuw vonden sommigen - maakte naam met zijn aquarellen van bloemstillevens (een grote inspiratiebron voor amateurschilders) en met zijn portretten. Een bijzondere reeks portretten ontstond aan het begin van de jaren vijftig, met Anthony Kok (filosoof en essayist van 'De Stijl') als onderwerp. Verwey voelde zich zo aangesproken door het gedachtengoed van Kok dat hij de verschillende aspecten van diens persoonlijkheid in portretten vastlegde. De serie was voor hem een onderzoek naar de uitersten van het kunstenaarschap. 'Eén groot experiment', zo keek Verwey er in interviews op terug. Ook de beeldhouwster Charlotte van Pallandt, met wie Verwey goed bevriend was, stond meermalen model, evenals Jeanne Tilbusscher, zijn echtgenote sinds 1951.

Verwey's atelier bevond zich in hartje Haarlem in een groot zeventiende eeuws pand. Hier ontstonden de monumentale atelierstukken uit de jaren zeventig. “Op mijn atelier wordt nooit stof afgenomen. Dat vinden vooral de dames, de Hollandse huisvrouwen, maar gek. Bij Boot lag ook alles onder het stof. (...) Je krijgt meer binding als je de boel laat staan', zei hij in een interview.

Onterven

Belangrijke tentoonstellingen had Verwey eind jaren zeventig in het Stedelijk Museum in Amsterdam, in 1985, 1990 en 1993 in Haarlem, in 1989 in het Dordrechts Museum en in 1990 in het Haags Gemeentemuseum. In 1993 werd Kees Verwey door de Gemeente Haarlem geëerd met een naar hem vernoemde expositieruimte op de Grote Markt in Haarlem. Het gebouw was er niet zonder slag of stoot gekomen. In 1984 had Verwey zijn oeuvre aan de Gemeente Haarlem gelegateerd, maar wel met de eis dat er een fatsoenlijk onderkomen voor gevonden moest worden. Het toenmalige Frans Halsmuseum had er niet de ruimte voor. De gemeente draalde en in 1989 besloot Verwey de stad weer te onterven. De immense collectie (duizenden schilderijen, aquarellen en tekeningen) werd vervolgens ondergebracht in de Stichting Kees Verwey (met de kunstenaar als voorzitter).

Uiteindelijk lukte het de stichting om een onderkomen voor het werk te vinden. De voormalige herensociëteit 'Trou moet Blijcken' werd met financiële steun van Kees Verwey zelf door voormalig stadsarchitect Wiek Röling omgebouwd tot een statige expositieruimte, die onder de hoede van het Frans Halsmuseum en dus de gemeente werd gebracht. En zo heeft Haarlem via een omweg toch de collectie werken in bezit gekregen, zij het als langdurig bruikleen van de Stichting Kees Verwey.

Ieder jaar wordt in de Verweyhal in een grote tentoonstelling één facet uit het brede oeuvre van de kunstenaar belicht. Zo loopt nu tot 27 augustus een expositie waarin Verwey's portretten worden gecombineerd met gebeeldhouwde portretten van Charlotte van Pallandt, die twee jaar ouder dan Verwey is. Ter gelegenheid van het overlijden van Kees Verwey heeft het Frans Halsmuseum één wand in de expositie leeggeruimd en er zelfportretten opgehangen.

De schilder wordt morgen op de begraafplaats Driehuis/Westerveld begraven.

Wilt u de reacties op dit artikel lezen? Registreer u hier voor een proefperiode van twee maanden.

Het plaatsen van reacties is voorbehouden aan de betalende abonnees van Trouw. Kijk hier voor een overzicht van onze abonnementen.

Het bekijken en plaatsen van reacties is voorbehouden aan onze betalende abonnees. Kijk hier voor een overzicht van onze abonnementen.

Als betalend abonnee kunt u een reactie plaatsen op dit artikel. Deze is alleen zichtbaar voor andere (proef)abonnees.

Om uw reactie te kunnen plaatsen, hebben we uw naam nodig. Ga naar Mijn profiel


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie