Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Kan Halsema de Amsterdamse brandweerman temmen?

Home

Hans Marijnissen

Femke Halsema bij haar beëdiging als burgemeester van Amsterdam. © ANP

Met de vermeende doodsbedreigingen aan het adres van brandweercommandant Leen Schaap heeft burgemeester Femke Halsema haar eerste echte klus: kan zij het Amsterdamse korps wél temmen?

‘Onacceptabel’ noemt de kersverse burgemeester van Amsterdam de nieuwe ‘opstand’ onder Amsterdamse brandweerlieden. Die zouden geld hebben ingezameld om hun commandant Leen Schaap te laten doodrijden. Tenminste: Schaap heeft tot twee keer toe bij de politie aangifte gedaan van ‘bedreiging met de dood’. Dat de politie de zaak uiterst serieus neemt, blijkt uit de inzet van een Team Grootschalige Opsporing (TOG) dat alleen zware en complexe zaken onderzoekt.

Lees verder na de advertentie

Burgemeester Halsema die vanaf volgende week ook voorzitter is van de veiligheidsregio en daarmee de ‘baas’ van de brandweer wordt, heeft vandaag al aangekondigd dit ‘brede dossier met voorrang te behandelen’. Dat wordt dan meteen haar vuurproef. Het Amsterdamse korps staat bekend als een gesloten masculiene wereld van seksisme en racisme en waarin brandweerlieden vooral goed voor zichzelf zorgen. Halsema heeft zich als politica juist altijd geprofileerd als iemand die zulke uitwassen bestrijdt.

Een brandweerman werd de deur gewezen: hij had het stelselmatig over ‘zwarte apen’ en ‘kanker-Marokkanen’

Het disfunctioneren van de Amsterdamse brandweer is een langdurig en hardnekkig probleem, waarop menig bestuurder én commandant zijn tanden heeft stukgebeten. Omdat wijlen burgemeester Eberhard van der Laan er ook niet uitkwam, benoemde hij Leen Schaap als commandant: een geharnast politiecommissaris, voor de duvel niet bang en recht door zee. Die moest de oester van witte mannen openbreken, was de gedachte.

Gesloten machocultuur

Maar dat valt niet mee, is de afgelopen jaren gebleken. Het Amsterdamse korps is een zeer gesloten ouderwetse organisatie, waarin niemand het belang van hervormingen ziet. Het is juist omgedraaid: iedereen heeft er belang bij de twee 24-uursdiensten per week te handhaven, zodat de rest van de week vrij is en er ruimte is voor andere baantjes. Binnen die 24-uursdienst gebeurt er ook niet veel. Daarin mag maar 8 uur ‘gewerkt’ worden, de rest van de uren zijn gereserveerd voor ‘spoedmeldingen’. Maar die zijn er doorgaans niet. In de acht overgebleven werkuren wordt het materiaal schoongemaakt, boodschappen gedaan en gegeten, zodat er gemiddeld maar twee uur overblijven voor extra activiteiten.

Leen Schaap © ANP

Schaap, maar ook zijn voorgangers, wil af van die 24-uursdiensten en de brandweer in 8-urige ploegendiensten laten functioneren net als de politie. Dan komt er bijvoorbeeld tijd vrij voor preventie-activiteiten. De hardliners bij de brandweer zijn daar tegen. Ze verliezen niet alleen hun prachtige secundaire arbeidsvoorwaarden, maar méér preventie betekent ook mínder branden. En dat is niet in het belang van de brandweerman, redeneren zij.

In die gesloten machocultuur is door de jaren heen een hosselcultuur (Schaap spreekt zelfs van een ‘bajescode’) ontstaan waarin de caravan mee naar de kazerne wordt genomen, de winterbanden een plek krijgen en de boot wordt gestald. In die verveelde sfeer van ‘ouwe-jongens-krentenbrood’ ontstonden ook incidenten als de ‘dildorel’ waarbij brandweerlieden een vibrator in de la van een vrouwelijke medewerker achterlieten.

Plichtsverzuim 

Dat was een zogenaamde grap, maar de medewerkster was hevig ontdaan. Ook werd een brandweerman de deur gewezen die het in het witte korps stelselmatig over ‘zwarte apen’ en ‘kanker-Marokkanen’ had. De rechter oordeelde echter dat de man niet ontslagen mag worden omdat de commandant zijn beslissing onvoldoende had gemotiveerd.

De aangifte tegen wegens de doodsbedreigingen aan het adres van de commandant vormen een nieuwe escalatie. Halsema zal in haar optreden gehinderd worden door de ondernemingsraad van de brandweer die zich tot nu toe tegen elke hervorming verzet. Schaap spreekt in dit verband van een ‘gesloten cultuur en een arbeiderszelfbestuur’. Ook de vakbonden zijn niet enthousiast over Schaap. Daarmee is de brandweer een machtig korps, bijna onaantastbaar vanwege de vitale functie die het uitoefent: het beschermen van de stad tegen brand.

Toch kan Halsema de situatie niet laten voortbestaan. De rotte appels die aantoonbaar strafbare feiten plegen, maken zich volgens de rechtspositieregeling voor ambtenaren schuldig aan plichtsverzuim dat tot strafontslag kan leiden. De hervormingsgezinde brandweermannen kunnen juist ondersteund worden om zich aan te melden voor de zogenaamde ‘proeftuinkazerne’, een oud idee dat door de weerstand nooit is uitgevoerd maar er op 1 januari 2019 alsnog komt. In deze kazerne van de toekomst wordt er net als bij de politie in ploegendiensten van acht uur gewerkt en is juist preventie naast de bestrijding van branden het uitgangspunt. Als die opzet slaagt, kan dit model de nieuwe Amsterdamse praktijk worden.

Lees ook:

Kijken, wachten en dan toeslaan

Leen Schaap leidde eerder 25 jaar ontruimingen van kraakpanden in Amsterdam. Trouw volgde hem voor en tijdens de ontruiming van de Tabakspanden, het grootste en oudste krakersbolwerk van Amsterdam.

Deel dit artikel

Een brandweerman werd de deur gewezen: hij had het stelselmatig over ‘zwarte apen’ en ‘kanker-Marokkanen’