Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Journalist Klaas van Dijken vertelt hoe fout goud in onze sieraden en elektronica belandt

Home

Gabriella Codonesu

Klaas van Dijken, Lisa Dupuy en Adriane Ohanesian tijdens hun reis naar Congo © Horeb Bulambo
Interview

In Congo voeren gewapende groepen een bloedige strijd om de opbrengsten uit illegale goudmijnen. Journalist Klaas van Dijken volgde het illegale goud naar Oeganda, waar het doorverkocht wordt aan de internationale markt. ‘Hebben wij in het rijke westen iets te maken met de doden die in de jungle van Congo vallen? Het antwoord is ja.’

De illegale goudmijnen in Congo lijken voor veel mensen waarschijnlijk ver weg. Waarom moeten ze hier juist iets over weten?

Lees verder na de advertentie

“Er bestaat een soort cirkel van geweld in Congo: elke keer als er politieke onrust is, neemt het aantal illegale goudmijnen toe. Gewapende groepen proberen dan hun macht uit te breiden en onderhouden zichzelf met de opbrengsten uit goudmijnen. We wilden laten zien hoe dit goud vervolgens terechtkomt op de internationale markt.

Vaak hoor je over verre conflicten dezelfde vragen: Wat hebben wij ermee te maken? Waarom moeten we dit weten? Ik wilde laten zien dat het conflict in Congo juist alles met ons te maken heeft. Sterker nog, we houden het ongewild waarschijnlijk zelfs in stand. Weinig mensen weten dat het goud in onze sieraden en elektronica niet te traceren is. En dat het goud heel goed uit landen als Congo kan komen, zonder dat je het weet.”

Dingen beschrijven is een enorm belangrijke eerste stap. Dat is de belangrijkste taak van een journalist

Samen met Lisa Dupuy maak je onderdeel uit van het productiebedrijf Lighthouse Reports. Voor jullie onderzoek naar de weg die fout goud aflegt, werken jullie samen met Trouw. Waarom hebben jullie gekozen voor een samenwerking met deze krant?

“Ik schrijf en reis al zo’n tien jaar als freelancer voor Trouw. Vooral over de moeilijkere gebieden. Met mijn journalistiek productiebedrijf Lighthouse Reports werk ik aan grotere producties, zoals die over Congo. Voor die producties trekken we geregeld samen op met Trouw. Eerder hebben we bijvoorbeeld samen een project gemaakt over de teelt van basmatirijst in India, die de lokale bevolking ziek maakt.”

Je werk is niet geheel zonder risico. Vorig jaar ben je samen met Lisa en fotografe Adriane Ohanesian afgereisd naar Congo voor een reportage over illegale mijnbouw en werden jullie beschoten door een gewapende groep mannen. Hoe was dat?

“We waren in Congo om een groep rangers te volgen die natuurparken beschermen. De rangers die wij spraken, wilden ons hun succesverhaal laten zien: ze hadden een illegale goudmijn gesloten en de 1500 mensen die er goud wonnen, hadden ze verjaagd. De gesloten mijn bewaakten ze nu dag en nacht.

We verbleven in hun kamp dat vlakbij de goudmijn lag en zouden daar drie of vier dagen blijven. Op de tweede dag gebeurde het. Op het moment dat ik naar het kampvuur liep waarop ons eten stond te pruttelen, hoorde ik ineens knallen. Van het ene op het andere moment besef je dat je wordt overvallen. Gelukkig wisten we te ontkomen.”

Dacht je, nu ben ik er geweest?

“Op het moment dat het gebeurde niet. Ik dacht vooral: waarom heb ik dit niet gefilmd? Alle camera’s en opnameapparatuur lagen nog in het kamp, maar mijn telefoon zat in mijn broekzak. Toen we even later opnieuw beschoten werden, ben ik alsnog begonnen te filmen. Later toen we in veiligheid waren begrepen we dat vier rangers en een van onze dragers waren gedood.”

Onderstaande video is tijdens de schietpartij in de jungle van Congo gemaakt door Klaas van Dijken.

Heb je na die aanval nog getwijfeld of je wel door moest gaan?

“De gedachte om te stoppen is niet bij me opgekomen. Juist omdat we met eigen ogen hadden gezien hoe hard er gestreden wordt om goud. De mannen en jongens die tijdens deze aanval zijn omgekomen hebben ook allemaal een familie, een vrouw, kinderen. Dat gaf me meer motivatie om uit te zoeken wat er gebeurt met dat goud.”

Een kamp nabij een mijn in de jungle van Congo, op de achtergrond Klaas van Dijken. © Horeb Bulambo

Nadat jullie in Congo lieten zien wat de strijd om goud daar aanricht, zijn jullie deze keer naar Oeganda afgereisd. Waarom viel de keuze juist op dit land?

“Er zijn verschillende rapporten verschenen waarin staat dat veel goud uit Congo in Oegada belandt. We besloten naar Oeganda te gaan om smokkelaars en handelaren te vragen hoe dat werkt.

Eén goudhandelaar die we in Congo spraken, wist het heel goed uit te leggen: bijna al het goud uit Congo wordt gesmokkeld naar Oeganda. Daar kopen handelaren die legaal werken het goud op en die zorgen ervoor dat het goud de juiste papieren krijgt. Zo kunnen ze het legaal exporteren.”

Adriane Ohanesian in een boot © Klaas van Dijken

Je hebt veel mensen kunnen spreken voor jullie onderzoek, ook veel smokkelaars. Was het moeilijk om die mensen te vinden en te kunnen spreken?

“Toevallig ging het deze keer vrij makkelijk. Dat was omdat ik een Oegandese journalist kende met wie ik jaren geleden een keer had samengewerkt. Ik wist dat hij een heel goed netwerk heeft in Oeganda en hij heeft me in contact gebracht met een aantal smokkelaars. Veel smokkelaars zijn uiteindelijk niet komen opdagen, of zeiden op het laatste moment dat ze toch liever niet met ons wilden spreken. Maar in principe was één telefoontje naar een oud contact genoeg om dit onderzoek op te zetten.”

Was het soms niet frustrerend dat je zelf niets aan de situatie kon doen en hem alleen kan beschrijven?

“Nee want dingen beschrijven is een enorm belangrijke eerste stap. Dat is de belangrijkste taak van een journalist. Natuurlijk zou ik soms veel meer willen doen. Maar dat is niet waar mijn expertise ligt. Je kunt nou eenmaal niet alles doen. Maar ik denk dat dit al enorm belangrijk is om te doen.”

Lisa Dupuy, Adriane Ohanesian en de rangers van het Okapi Wildlife Reserve © Klaas van Dijken

Wat hoop je dat er gebeurt nu deze informatie aan het licht is?

“De gewapende groepen onderhouden zichzelf met goud. Dat is onderzocht en aangetoond. Wat ik hoop is dat organisaties en bedrijven iets met deze informatie gaan doen. Er zijn wel vaker initiatieven om conflictgoud tegen te gaan, maar dat komt er meestal op neer dat er helemaal geen goud meer uit Congo wordt gekocht. Dan gooi je een beetje het kind met het badwater weg, want veel mensen leven van de goudverkoop. Er moet vooral een wil zijn bij overheden en bedrijven om dit op een goeie manier op te lossen. Wat die oplossing precies is, is aan hen om uit te zoeken.”

Weet u nog wat waar is?

Dag en nacht verzamelen honderden journalisten nieuws. Ze checken en duiden de feiten, en berichten daarover in een begrijpelijke taal. Zij bepalen de waarde van de krant, uw krant. Daar staan wij bij stil in de 'week van de krant'.

Dankzij het vertrouwen dat u in ons hebt, kunnen wij verder gaan met wat we het liefst doen: u dag in, dag uit volledig en juist informeren.

Steun onze kwaliteitsjournalistiek met een abonnement.

Lees ook:

Over lijken voor illegaal goud in Congo

In het eerste deel van het tweeluik over fout goud in Congo komen smokkelaars aan het woord. "Ook als je grotere hoeveelheden de grens over wilt brengen zijn daar manieren voor. Dit is Afrika." Deel twee staat binnenkort in Trouw.

De dodelijke strijd om goud in Congo

Over de aanval van juli 2017 schreef Klaas van Dijken deze reportage. "Het parkwachterskamp is gevuld met geschreeuw, gegil en paniek. We duiken en rennen gebukt tussen de tenten van oranje en blauw plastic door. Weg moeten we, weg van de aanvallers." 

Achter de schermen bij Trouw

Lees meer interviews over hoe de verhalen van Trouw tot stand komen in ons dossier.

Deel dit artikel

Dingen beschrijven is een enorm belangrijke eerste stap. Dat is de belangrijkste taak van een journalist