Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Joram van Klaveren: Ik ben mensen kwijtgeraakt, maar ik moest handelen naar mijn waarheid

Home

Arjan Visser

Joram van Klaveren © Werry Crone
Tien geboden

Joram van Klaveren (Amsterdam, 1979) was van 2010 tot 2017 lid van de Tweede Kamer. Gedurende zijn lidmaatschap van de PVV – tot 2014 – was hij woordvoerder islam en fel tegenstander van die godsdienst. Tijdens het schrijven van ‘Afvallige’, onlangs verschenen bij ’t Kennishuys, herzag hij zijn mening en bekeerde zich tot het islamitisch geloof.

I - Gij zult geen andere goden voor mijn aangezicht hebben

Lees verder na de advertentie

“Dit is het verhaal: ik wilde een anti-islamboek schrijven, maar kwam er al doende achter dat ik te lang naar de bevestiging van mijn eigen gelijk had gezocht, dat ik niet open had gestaan voor alle bronnen én dat de zoektocht naar de waarheid die ik als gereformeerde jongen was begonnen nergens anders dan op deze plek kon eindigen. Van alle vooroordelen over de islam die ik – sinds ik op 11 september 2001 aan mijn studie godsdienstwetenschappen was begonnen – had verzameld, bleef letterlijk niets meer over.

“Ik twijfelde al langer over het geloof waarin ik ben grootgebracht, met name de goddelijke drie-eenheid van Vader, Zoon en Heilige Geest vond ik onbestaanbaar. Eigenlijk werden al mijn christelijke vragen islamitisch beantwoord.

Het heeft wel even geduurd voordat ik mijn gereformeerde brilletje durfde af te zetten

“Een van de ideeën die me binnen de islam het meest aansprak is het concept van tawhid, wat letterlijk ‘één maken’ betekent. Ik heb God altijd gezien als de ultieme realiteit, het Al. Hoe neemt een mens de realiteit waar? Door één te maken. Als ik jou om een glas water vraag, combineer jij het idee van glas en het idee van water tot één begrip en snap je wat ik bedoel. Zo is het ook met God. God is alles, God is één.

“Zo’n vier maanden geleden heb ik me bekeerd tot de islam en kon, vol overtuiging, de sjahada, hét credo, uitspreken: ‘Er is maar één God, dat is Allah en Mohammed is zijn profeet’.”

II - Gij zult u geen gesneden beeld maken noch enige gestalte van wat boven in de hemel, noch van wat beneden op de aarde, noch van wat in de wateren onder de aarde is

“Anselmus van Canterbury, een bekende figuur in de christelijke traditie, heeft ooit gezegd: ‘God is iets, groter dan hetwelk niets gedacht kan worden’. Die opvatting gaat voor geen andere godsdienst meer op dan voor de islam. God is altijd groter, letterlijk: Allahu ­Akbar. Je mag geen afbeelding van Allah maken, nee je kúnt het niet eens omdat hij groter is dan je je kunt voorstellen, groter dan alles wat je om je heen ziet gebeuren. Het is dus geen beperking van het denken; het geeft juist enorm veel theologische vrijheid.

“Binnen de soennitische traditie is het zo dat er doorgaans ook geen afbeelding van Mohammed wordt gemaakt – binnen de sjiitische traditie overigens wel en ook in de Ottomaanse periode werd de profeet kunstzinnig in beeld gebracht – maar ik heb persoonlijk niet de behoefte om een afbeelding van ­Mohammed te maken. Ik ben ook nooit zo’n tekenaar geweest trouwens. Christenen hebben beelden en schilderijen van Jezus gemaakt; Jezus is zo expliciet gemaakt, zo beeldend aanwezig, dat het kan afleiden van de theologische kern.

“Dat is me sowieso steeds duidelijker geworden: er zijn binnen het christendom veel denominaties die zich niet meer houden aan de traditie zoals die in den beginne was. Met name evangelische stromingen kennen een zeer nauwe heilandsleer door voortdurend Johannes 3 vers 16 aan te halen: ‘Want alzo lief heeft God de wereld gehad, dat Hij Zijn eniggeboren Zoon gegeven heeft, opdat een iegelijk die in Hem gelooft, niet verderve, maar het eeuwige leven hebbe’.

© Werry Crone

“Dus alleen mensen die Jezus gekend hebben, en hem erkennen als hun persoonlijke verlosser, gaan naar de hemel? Daar werd in voorgaande eeuwen heel anders over gedacht. Bovendien: hoe zijn Adam, Abraham, Mozes en alle anderen die Jezus nooit gekend kúnnen hebben dan in de hemel terechtgekomen? Het is wonderlijk: in veel opzichten kent de islam meer overeenkomsten dan verschillen met het christendom, maar ik denk ook weleens dat veel moslims christelijker leven dan de christenen zelf.”

III - Gij zult de naam van de Here, uw God, niet ijdel gebruiken

“Ik draag de vrijheid van meningsuiting nog altijd een warm hart toe. Ook als je theologische discussies voert, moet je niet al te lange tenen hebben. Even voor de duidelijkheid: de Bond tegen Vloeken is een christelijke organisatie, geen islamitische. Voor ons staat die vrijheid echt centraal. In de Koran staat: ‘Wie wil, laat hem geloven, en wie dat wil, laat hem ongelovig zijn’.

“Tegelijkertijd vind ik natuurlijk ook dat we respectvol met elkaar moeten omgaan en daar heb ik mij, als woordvoerder islam bij de PVV, niet altijd aan gehouden. Samen met Geert Wilders heb ik ooit een sticker gemaakt waarop, in het Arabisch, de tekst stond: ‘De islam is een leugen, Mohammed is een boef en de koran is vergif’. Ik kan niet zeggen dat ik met erg veel trots op die actie terugkijk.”

Mijn vrouw zegt dat ik sinds mijn bekering veel zachter en liever ben geworden. Ik ben geduldiger, oordeel ­minder snel

IV - Gedenk de sabbatdag, dat gij die heiligt, zes dagen zult gij arbeiden en al uw werk doen; maar de zevende dag is de sabbat van de Here uw God, dan zult gij geen werk doen

“Door vijf keer per dag te bidden, word ik er niet alleen ’s zondags op gewezen dat er buiten deze werkelijkheid nog een werkelijkheid bestaat. Op vrijdagmiddag ga ik naar de moskee, daar bidden we met z’n allen en luisteren we naar de khutbah, een stichtelijk woord van de imam. Ik voel me nog weleens een vreemde eend in de bijt, ken uit mijn directe omgeving niemand die naar de moskee gaat, maar ik ben daar heel warm onthaald en ik zal zeker steeds meer mensen leren kennen.

“Ja, ik ben mensen kwijtgeraakt door deze stap te zetten. Ook binnen de familie heeft niet iedereen heel positief gereageerd. Dat begrijp ik wel, ik neem het niemand kwalijk, maar voor mij was er geen andere mogelijkheid; ik moest handelen naar mijn waarheid, soms is dat zonder al te veel compromissen en in mijn geval betekende dat dus dat ik me bekeerde.

“Vind je dat een gereformeerde beslissing? Wat grappig. Mijn opa zei net zoiets. Hij was het niet met mijn keuze voor de islam eens, maar vond wel dat ik, door me zo duidelijk uit te spreken, handelde in de geest van Calvijn.”

V - Eer uw vader en uw moeder

“Mijn opa is onlangs overleden. Hij is 92 geworden. Na de scheiding van mijn ­ouders – rond mijn veertiende – werd hij een soort tweede vader voor me. Ik had de gesprekken die ik met hem had ook graag met mijn eigen vader gevoerd, maar ik kan niet zeggen dat ik erg onder zijn afwezigheid heb geleden.

“De eerste helft van mijn jeugd is heel vrolijk en zorgeloos geweest. Ik ben de tweede van vier kinderen, geboren in Amsterdam-West, op mijn vierde verhuisd naar Zuidoost – toen ze nog dachten dat de Bijlmer een soort idyllische leefomgeving zou worden – en rond mijn pubertijd verhuisd naar Almere.

De vraag die mij het vaakst wordt gesteld: Hoe kun je moslim worden als uit naam van dat geloof de meest ver­schrik­ke­lij­ke moorden worden gepleegd?

“Ik herinner me vooral dat we speelden in de bouw, voetbalden en met van die buizen pijltjes bliezen. En ja, mijn ouders kregen steeds vaker ruzie – dat ontging mij natuurlijk niet. Op een dag besloten ze uit elkaar te gaan en dat leek mij een goed idee. Het was logisch. Niet iets waar ik lang over nadacht. De wereld om je heen gebeurt en ik was daarin met mijn eigen dingetjes bezig.

“Mijn vader verhuisde tijdelijk naar familie in Botswana, dus het contact verwaterde. Ik heb altijd gevonden dat hij het initiatief moest nemen, maar kennelijk had hij er geen behoefte meer aan om zijn kinderen nog te zien. Hij werd ernstig ziek en stierf toen ik 23 jaar was. Als je vraagt of ik hem heb geëerd, zeg ik ja, zeker, ik heb me altijd netjes gedragen, niet echt gerebelleerd, mijn ouders nooit tegen de haren in willen strijken.

“De band met mijn moeder, en ook onderling, met mijn broers en mijn ­zusje, werd door het vertrek van mijn vader alleen maar sterker. Ik heb veel bewondering voor de manier waarop mijn moeder ons heeft verzorgd en opgevoed. Dat ik haar nu teleurstel door me tot de islam te bekeren, vind ik best moeilijk. Ik heb mijn moeder in het proces willen betrekken door haar steeds delen van mijn boek, ‘Afvallige’, te laten lezen, maar ik denk dat ze het zichzelf nog niet helemaal heeft toegeëigend. Hoe onbegrijpelijk ze mijn bekering ook vindt, de liefde en het respect voor elkaar zijn er niet minder door geworden.”

© Werry Crone

VI - Gij zult niet doodslaan

“Weet je welke vraag mij het vaakst wordt gesteld? Hoe kun je moslim worden als uit naam van dat geloof de meest verschrikkelijke moorden worden gepleegd? Waarna doorgaans de gruweldaden van IS worden opgesomd. Ik heb daar een goed antwoord op: ‘De weerlegging van ISIS’, door Sheik Muhammed Al-Yaqoubi. Dit boek kan ik echt iedereen aanraden. Al-Yaqoubi legt heel concreet uit dat extremisten, moslims die terreuraanslagen plegen, er een perverse interpretatie van de traditionele leer op nahouden. Gij zult niet doden, nee, en mensen die anderen om het leven brengen, dienen volgens het recht hier op aarde berecht te worden. Wat in het hiernamaals met moordenaars gebeurt, weet ik niet. Dat is niet aan mij.”

VII - Gij zult niet echtbreken

“Het gezegde ‘twee geloven op één kussen, daar slaapt de duivel tussen’, slaat op een huwelijk tussen protestanten en katholieken. Er is niemand die tegen mij zegt dat ik als moslim niet met mijn christelijke vrouw mag ­samenzijn. Ze heeft mij gesteund tijdens dit hele proces, ik ben erg blij met haar. Ik kan niet verlangen dat zij met mij mee verandert. Ik vind het niet problematisch dat we over religie niet hetzelfde denken. Mijn ideeën over het huwelijk zijn onveranderd gebleven en ik ben niet anders over vrouwen gaan denken. Sterker nog: mijn vrouw zegt dat ik sinds mijn bekering veel zachter en liever ben geworden. Ik ben geduldiger, oordeel ­minder snel.

“De vrouw, met name de moeder, neemt binnen de islam een zeer belangrijke plaats in. Een metgezel van Mohammed vroeg eens aan de profeet: ‘Wie is de belangrijkste persoon in mijn leven?’ Mohammed antwoordde: ‘Je moeder’. ‘En daarna?’, vroeg de metgezel. ‘Je moeder.’ ‘En daarna?’ ‘Je moeder.’ Pas daarna, zei Mohammed, komen de mensen die dicht bij je staan.”

Het klinkt misschien een beetje vroom, maar ik kan niet anders zeggen dan dat ik het gevoel heb eindelijk thuis te zijn gekomen

VIII - Gij zult niet stelen

“Niet nemen, maar geven. Sinds mijn bekering voel ik me meer geactiveerd om het goede te doen. Zakat, het geven van aalmoezen, is een van de vijf zuilen, misschien nog wel een van de makkelijkste geboden om te volgen.

“Ik kan nog geen volledige invulling aan mijn godsdienst geven. Ja, ik houd me aan de ramadan, al begin ik van al dat gepraat nu wel een beetje dorst te krijgen, maar ik doe het met de beste intenties en ik hoop dat het steeds beter gaat.”

IX - Gij zult geen valse getuigenissen spreken tegen uw naaste

“Los van het feit dat iedereen weleens liegt, heb ik in politieke zin dingen verkondigd waar ik nu niet meer achter sta en die je, als zodanig, onwaarheden zou kunnen noemen.

“Het heeft wel even geduurd voordat ik mijn gereformeerde brilletje durfde af te zetten. Een dwaalleer? Nee, zo’n woord zal ik niet snel gebruiken. Ik waardeer het christendom nog steeds enorm, maar het is mijns inziens wel een religie die verschillende theologische hiaten kent. Zelfs sommige hedendaagse nieuwtestamentici zeggen dat de boodschap van Christus zoals-ie ­heden ten dage wordt verkondigd níet de boodschap is zoals die in bijbelse tijden bestond. In theologische zin zou ik het christendom onvolkomen willen noemen.

“De Waarheid, dus met een hoofdletter W, zit voor mij in de islam. Dat was overigens helemaal geen prettige ontdekking. Ik kwam erachter dat de strekking van mijn boek niet klopte – dat ik er dus naast had gezeten – dat ik mijn politieke leven waarin alles erop gericht was de islam te bestrijden verkeerd had ingericht, dat ik mensen nodeloos had geschoffeerd, en dat een deel van wie ik ben, de traditie waarin ik ben opgegroeid, terzijde moest worden geschoven.

“Inmiddels heb ik mijn rust gevonden. Het klinkt misschien een beetje vroom, maar ik kan niet anders zeggen dan dat ik het gevoel heb eindelijk thuis te zijn gekomen.”

X - Gij zult niet begeren uws naasten huis; gij zult niet begeren uws naasten vrouw, noch zijn dienstknecht, noch zijn dienstmaagd, noch zijn rund, noch zijn ezel, noch iets dat van uw naaste is

“Het gaat mij met die lastige G-klanken nooit meer lukken om vloeiend Arabisch te spreken, maar dat wil niet zeggen dat ik jaloers ben op mensen die het wel kunnen. Ik kan er altijd nog naar streven.

“Ik wil zoveel mogelijk leren over mijn godsdienst, voor mezelf, maar ook om vragen van anderen te kunnen beantwoorden. Evangeliseren? Nee, er is geen dwang tot godsdienst. In de islam spreken we van dawah, dat is een uitnodiging tot bekering. Ook als je er niet op ingaat: de uitnodiging staat.

“Ik heb zeker geen eigenbelang. ­Oude vrienden van de PVV beweerden dat ik van een of andere Saudische sjeik een zak geld had gehad, dat ik een mol van de AIVD was en dat ik Afvallige ­alleen maar als een soort pr-stunt had geschreven. Nou, als je weet hoeveel er in het boekenvak wordt verdiend, moet je wel echt gek zijn om te geloven dat ik daarvoor mijn halve familie tegen me in het harnas heb willen jagen.

“Nee. Het is niks van dat alles. Er is, oprecht, maar één reden: ik geloof dat de islam mijn godsdienst is. Dit is de manier waarop ik God het best kan aanbidden – en is dat niet het religieuze doel van iedere gelovige?”

Arjan Visser interviewt iedere twee weken iemand aan de hand van de Tien Geboden. Eerdere afleveringen leest u op trouw.nl/tiengeboden.

Deel dit artikel

Het heeft wel even geduurd voordat ik mijn gereformeerde brilletje durfde af te zetten

Mijn vrouw zegt dat ik sinds mijn bekering veel zachter en liever ben geworden. Ik ben geduldiger, oordeel ­minder snel

De vraag die mij het vaakst wordt gesteld: Hoe kun je moslim worden als uit naam van dat geloof de meest ver­schrik­ke­lij­ke moorden worden gepleegd?

Het klinkt misschien een beetje vroom, maar ik kan niet anders zeggen dan dat ik het gevoel heb eindelijk thuis te zijn gekomen