Jongerenwerk: Vergeet de meiden niet

home

Rob Pietersen

Aytun Aydin (links) en Zaitoon Shah. 'Veel meiden weten niet wat normaal is, ze vinden het lastig hun eigen grenzen te stellen', vindt Shah. © Jean-Piere Jans

Jongerenwerk is vaak gericht op rotzooi trappende jochies. Voor stille allochtone meisjes met problemen is veel minder aandacht.

Jongerenwerk is jongenswerk, alle hulp was de afgelopen jaren gericht op probleemjongens die achterstandswijken terroriseren. En dat komt, stelt Merel Baracs van het Amsterdamse Servicepunt Emancipatie (SPE), doordat de problemen van meiden te lang onzichtbaar zijn geweest. "Jongens rammen een bushokje in elkaar als ze boos zijn, meiden snijden zichzelf."

Veel allochtone Amsterdamse meiden kampen met psychosociale klachten, blijkt uit de Amsterdamse Vrouwenmonitor van het SPE. Marokkaanse en Turkse meiden scoren bovengemiddeld hoog op het gebied van depressies en eetstoornissen. In Turkse en Hindoestaanse kring komen ook nog veel zelfmoordpogingen voor. Dat komt door de druk vanuit de familie de eer hoog te houden, met soms uitwassen als eergeweld tot gevolg.

In de Antilliaanse en Surinaamse gemeenschap zijn er veel tienermoeders. Dat leidt tot veel problemen, zo erkent ook de Amsterdamse wethouder Andrée van Es (diversiteit, werk en inkomen): armoede, slechte huisvesting, schooluitval en moeite met de opvoeding van de kinderen.

De slechte positie van de allochtone meiden komt niet onverwacht, stelt Baracs. Hun lastige positie is echter veel te lang over het hoofd gezien. Jongens zorgden voor problemen, kregen alle aandacht: straatcoaches, buurtregisseurs, sportprojecten en huiswerkbegeleiding. Kritiek op die eenzijdige aandacht werd weggewuifd met 'de meiden doen het goed'.

Een grote groep doet het inderdaad goed, stelt de wethouder, maar die allochtone meiden met psychosociale klachten moeten natuurlijk worden geholpen. Wortels en culturele aspecten spelen een rol bij deze 'stille problematiek'. De eer van de familie hangt af van het gedrag van de dochters die zich soms gevangenen voelen tussen twee culturen: de collectieve cultuur van thuis en het individualisme op school, straat en werk. Waar de jongens vaak worden behandeld als prinsjes, voelen meiden zich overvraagd. Ze zien de vrijheid van hun broers, mogen zelf niks. En ze moeten zoveel. Ze moeten het goed doen op school, maar het huiswerk komt in de knel door al het huishoudelijk werk dat op hen ligt te wachten.

Op basis van de Vrouwenmonitor stelde Van Es de beleidsnota 'Vrouwenemancipatie in Amsterdam' op. De wethouder reserveerde 20.000 euro voor 'meidenprojecten' en vroeg SPE te kijken welke initiatieven voor steun in aanmerking kwamen.

SPE kreeg in 2009 van de gemeente de opdracht de pakweg honderd vrouwenorganisaties - veelal klein, lokaal en etnisch - te structureren en te versterken. "Deze organisaties hebben een belangrijke functie voor de stad. Zij bereiken de geïsoleerde vrouwen, nemen drempels weg, proberen ze op taalcursussen te krijgen. Deur na deur, stapje voor stapje. Iedereen weet dat we die clubs nodig hebben, omdat de grote welzijnsorganisaties die onderlaag niet bereiken."

SPE wil een netwerk samenstellen en krachten bundelen, zegt Baracs. "We streven naar samenwerking, al blijkt dat in de praktijk heel lastig: het zijn toch allemaal eilandjes, met gepassioneerde mensen die moeite hebben ideeën te delen, hun initiatief uit handen te geven."

Veel staat op de tocht, zegt Baracs, nu stadsdeelsubsidies worden stilgezet. "Je hoort zeggen: het is toch vrijwilligerswerk? Dat hoeft toch ook niet gesubsidieerd te worden? Maar vrijwilligers hebben ook een ruimte nodig om ergens bij elkaar te komen. Of als ze dat thuis doen, in ieder geval een vergoeding voor hun telefoon- en kopieerkosten. Vrouwenorganisaties weten vaak met kleine bedragen grote verschillen te maken."

Vijf initiatieven kregen vorige maand via SPE van de wethouder vierduizend euro om met hun projectideeën ter verbetering van de positie van allochtone meiden aan de slag te gaan. Het is niet veel, maar het is welkom, zegt Baracs. De vrouwenfederatie van de Turks-islamitische stichting Milli Görüs bijvoorbeeld, start het project Prachtmeiden, om 11- tot 18-jarigen en hun moeders voor te bereiden op mogelijke valkuilen in de samenleving. Onderwerpen die onder meer besproken gaan worden: loverboys en veilig internetten. Studio 52nd gaat met de subsidie een speelfilm maken waarin meisjes jongens spelen en andersom. Wat gebeurt er als de rollen worden omgekeerd? Zo leren ze naar hun gedrag ten opzichte van hun broertjes of zusjes te kijken, en de gevolgen daarvan voor de ander inzien.

Uit een inventarisatie van SPE bleek dat slechts drie van de honderd vrouwenorganisaties zich specifiek op meisjes en jonge vrouwen richten. "En het professionele meidenwerk is vrijwel helemaal verdwenen, jongerenwerk is jongenswerk", zegt Baracs.

Er zijn weliswaar jeugdhonken die gemengd zijn. Maar dat houdt dan vaak in dat meiden zich er niet welkom of veilig voelen. Baracs noemt het een interessante discussie: We zeggen: dit is Nederland: zo doen wij het hier. Ons buurtwerk is gemengd. "Maar wat doen we als we merken dat het in de praktijk zo niet werkt? Als meiden dan dus niet komen?" aldus Baracs, die ervoor pleit dat jongerenwerk voortaan ook weer meisjeswerk wordt.

'Wij kunnen de grote zus zijn'

INTERVIEW | Rob Pietersen

'Ik heb ooit een beleidsmedewerker horen zeggen: 'Ze hebben geen problemen, ze zien er zo mooi uit.' Maar die extra aandacht voor de buitenkant is bij allochtone meiden soms ook een teken dat ze hun binnenkant willen bedekken", zegt Aytun Aydin, een in Turkije geboren en in Brabant getogen Amsterdamse sociologe. "Maar let wel: het zijn geen zielige meisjes. Zo zien we ze niet, zo gaan we niet met ze om. Ze hebben hun eigen kracht, hun eigen talenten."

Aydin (39) is oprichtster van stichting Elance, een woordmix van elan en élégance. Elance, gevestigd in het Amsterdamse Bos en Lommer, kreeg vorige maand van de gemeente vierduizend euro voor een meiden-maatjesproject, waarin meiden van 12 tot 23 jaar worden ondersteund, meidenproblematiek wordt aangepakt en taboeonderwerpen bespreekbaar worden gemaakt.

Ze bespreken de taboes, maar noemen ze anders, vertelt Zaitoon Shah (23), projectleider van Elance. "Bij ons heten de thema's bijvoorbeeld 'Vriendschap en relaties, 'Blik op de toekomst' of 'Cultuur en ik'. Maar het gaat in die bijeenkomsten inderdaad over loverboys, seksueel en huiselijk geweld en homoseksualiteit. Het gaat bij ons niet om afkomst, cultuur, religie of geaardheid. Het gaat om respect, elkaar niet beoordelen of veroordelen."

De discussies zijn bijzonder, stelt Shah. "We hebben een diverse groep. Met Surinaamse en Antilliaanse tienermoeders die heel losjes omgaan met seks en Marokkaanse en Turkse meisjes die niks mogen. Twee uitersten. Maar de winst zit 'm er al in dat je het bespreekbaar maakt." Ze willen met Elance door muren gaan, benadrukt Aydin: "We varen straks, als we genoeg sponsors vinden, op de Gaypride met een boot met Turkse lesbische meiden."

Aydin zat in haar jeugd in Brabant, vijftien jaar geleden, zelf in een meidengroep. Toen ze sociologie in Amsterdam ging studeren, miste ze zoiets. "Ik vind het belangrijk dat meiden een platform en een plek hebben en de aandacht krijgen die ze verdienen en nodig hebben. In Brabant had ik veel baat bij workshops, theaterproducties en gesprekken met oudere dames over vrouwenzaken. Ervaringen delen, elkaar ontmoeten: dat moet je creëren. In Amsterdam kwam dat niet van de grond. Toen dacht ik: ik kan wel bedenken hoe ik het wil en hoe het moet. Maar dan is er maar één die het het beste kan uitvoeren en dat ben ik zelf."

Het eerste initiatief van Elance, dat nu bijna drie jaar bestaat, was de theaterproductie 'Sterren van West'. Meiden vertelden en speelden hun eigen verhalen. Aydin: "Dit zijn meiden die niet zichtbaar zijn, die hun gevoelens nergens kunnen uiten. Kunst is een mooi middel ze over de drempel te krijgen. Het ging over vriendjes, vrije partnerkeuze, seks, leven tussen twee culturen. Het zijn hun verhalen, maar het is toneel, niet echt, geacteerd. Zo kunnen ze toch hun emoties kwijt, hun vragen stellen, indirect hun problemen bespreekbaar maken en antwoorden krijgen."

Shah zag de voorstelling, werd enthousiast en leidt nu het meiden-maatjesproject. "Ik ben dochter van een Pakistaanse vader en Nederlandse moeder, ik weet als geen ander hoe het is tussen twee culturen te leven. Bij ons thuis kon veel, ik voel me bevoorrecht. Ik wil iets terugdoen. Met dit project kunnen we heel individuele begeleiding bieden. Langdurig. Zo kunnen we van dichtbij de groei van meiden begeleiden en volgen, ze vertrouwen geven, de grote zus zijn. Onze maatjes zijn maar een paar jaar ouder dan de meiden. Zo kunnen zij zich makkelijk met hen identificeren. Ze denken: Dat is een kleine stap. Dat is voor mij ook bereikbaar."

Jongerenwerk is, na de vorige bezuinigingsronde zo'n tien jaar geleden jongenswerk geworden, klaagt Aydin. "Ja, er zijn buurthuizen, meiden kunnen daar ook terecht. Maar het is zó overgeorganiseerd. Er is bijvoorbeeld meideninloop op vrijdag van 5 tot 6. Dat werkt niet. Je kunt de problemen waar je tegen aanloopt, niet uitstellen tot dat ene uurtje in de week", aldus Shah.

Zo krijg je de onzichtbare problematiek van de 'slaapkamermeisjes', zo noemt Shah ze: meiden die thuis zitten, van alles moeten maar weinig mogen, daaronder gebukt gaan, en soms geen andere uitweg meer zien dan zich uithongeren of een zelfmoordpoging.

Deze meiden blijven in die eigen gemeenschap hangen, zegt Aydin. "Om je te ontwikkelen moet je een stapje naar links of naar rechts, naar voor of naar achter. Dan moet je bewegen. Andere mensen ontmoeten, spreken, uitgedaagd worden. Daar hebben we onze maatjes-rolmodellen voor."

Die rolmodellen zijn stagiaires van de Hogeschool van Amsterdam, studentes maatschappelijk werk en dienstverlening of sociaal juridische dienstverlening. "We hebben sollicitatiegesprekken gevoerd. We willen alleen de echt gemotiveerde maatjes die onze meiden een stapje verder willen hebben, iets extra's te bieden hebben", aldus Shah.

De koppeltjes krijgen hun eigen budget, om leuke dingen te gaan doen. Aydin: "Want vergeet niet: dit is de kolenkitbuurt, een van de armste wijken van Nederland. Naast alle andere problemen die jongeren overal hebben, speelt hier ook nog het probleem van de armoede."

De vierduizend euro die via SPE is binnengesleept, gebruikt Elance als extra ondersteuning, begeleiding en cursussen van de stagiaires. Je zou als 18-jarige eerstejaars studente maar te maken krijgen met heftige problemen, met een meisje dat thuis knallende ruzie heeft en met haar wat jaloerse gewelddadige vriend, die een loverboy blijkt te zijn. Shah: "De stagiaires zitten vaak ook in een fase waarin ze zichzelf nog ontwikkelen, hun weg zoeken in het leven tussen twee culturen, hun grenzen leren ontdekken."

Als de problematiek te heftig is, wordt natuurlijk niet geschroomd professionele hulp in te schakelen, zeggen Aytun en Shah.

Maar positief daarover zijn ze niet. Shah: "Kijk. De problemen van jongens zijn zichtbaar. Meiden verstoppen die van hen in hun slaapkamer, of achter mooie kleren. Maar als ze dan toch om hulp vragen, worden ze van het kastje naar de muur gestuurd, steeds maar weer doorverwezen." Aydin: "Het gaat al die instanties om budgetten, niemand bekommert zich om de meiden."

"Pas zat ik in een gesprek met een meisje dat elke vijf minuten werd gebeld door haar vriendje", vertelt Aydin. "Dat meisje vond het eigenlijk wel lief dat hij zo bezorgd informeerde waar ze was. 'Dat is niet lief, dat is niet normaal, hij stalkt je' zei ik. Jongeren weten vaak niet wat normaal is, ze zijn het spoor bijster."

"Meteen seks de eerste keer? Dan zeggen ze: iedereen doet dat. Veel meiden weten niet wat normaal is, ze vinden het lastig hun eigen grenzen te stellen", zegt ook Shah.

Elance ondersteunt dit jaar vijftig tot zestig van die ploeterende meiden. Shah: "Niet met tien keer gratis sporten, door ze in aanraking te laten komen met hockey of ballet. Niet het oppervlakkige, een keer meenemen naar het theater en dan zeggen: we hebben wat van je wereld verbreed. Maar echt."

Lees verder na de advertentie

Trouw.nl is vernieuwd. Ter kennismaking mag u nu gratis onze artikelen lezen.

Deel dit artikel

Advertentie