Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Jonge ondernemers in Nigeria: Vaarwel stropdas en airco, hallo platteland

Home

Ilona Eveleens

Bolanle ‘Dokter Vis’ Adebowale: ‘Ik zit goed met mijn meervallen’. © Ilona Eveleens
reportage

Nigeria wedde lang maar op één paard: de olie-industrie. De agrarische sector raakte in het slop. Maar nu de gouden tijden in de olie voorbij zijn, wagen jonge ondernemers de sprong naar het platteland. 

Meervallen duikelen over en onder elkaar in een grote cementen vijver als ze worden gevoerd. Ze slaan met hun staartvin en steken hun grote koppen met snorharen boven water. Het zijn flinke vissen, rond de drie kilo. “Dat zijn onze goudvissen”, zegt Bolanle Adebowale grinnikend. “Het zijn de vrouwtjes die tot honderdduizend eitjes per jaar kunnen produceren. Die kweken we op tot volwassen meervallen, daar zijn wij Nigerianen dol op. Een prachtige onderneming.”

Lees verder na de advertentie

Tot zijn grote plezier wordt hij Dokter Vis genoemd vanwege zijn kennis over meervallen. Nu adviseert Adebowale collega’s als er problemen zijn met hun meervallen, maar zo was het niet altijd. Na de middelbare school zocht Adebowale (48), net als de meeste van zijn leeftijdsgenoten, een baan in het centrum van Lagos, het zaken- en industriële centrum van Nigeria. Hij wilde deel uitmaken van de wereld van witte boorden, stropdassen en dikke auto’s met airconditioning. Hij werd chauffeur van de directeur van een groot bedrijf in medische apparatuur.

“Het was leuk, maar na verloop van tijd wilde ik iets anders. Ik wilde voor mezelf beginnen. Een vriend ging naar een cursus over het kweken van meervallen. Hij deed er niets mee maar ik vond het leerboek en bladerde erin. Ik werd direct gegrepen en de rest is geschiedenis”, vertelt hij op zijn kleine erf in Iyana Ipaja, zo’n 35 kilometer ten noordwesten van het centrum van Lagos. Er staan grote en kleinere plastic en cementen waterreservoirs met dekzeilen ter bescherming tegen de fel schijnende zon. De meervallen zijn gescheiden op leeftijd, anders zouden de grote vissen de kleintjes opvreten.

Hoogste tijd

Adebowale is blij eigen baas te zijn en aanmerkelijk beter te verdienen dan als chauffeur. Bovendien gelooft hij dat het de hoogste tijd is dat Nigeria met zijn 200 miljoen inwoners zichzelf weer voedt. Bij de onafhankelijkheid in 1960 was het land exporteur van agrarische producten zoals palmolie, pinda’s en cacao.

Bijna zestig jaar later wordt het meeste voedsel geïmporteerd. Het land geeft, volgens de laatste cijfers van de regering, jaarlijks zo’n 22 miljard euro uit aan de import van etenswaar.

Nigeria telt zo’n twintig miljoen runderen en vele malen meer geiten, schapen en kippen. Toch importeert het land het meeste vlees dat er wordt gegeten. Het heeft een ruim 850 kilometer lange kustlijn en veel kreken, rivieren, baaien en meren. Toch wordt zo’n drie miljoen ton diepgevroren vis geïmporteerd. Het land produceert zelf slechts een miljoen ton.

De voornaamste reden voor de verandering van voedselexporteur naar -importeur is olie. Nigeria is de grootste olieproducent en de grootste economie van Afrika. In 1957, een jaar nadat olie werd gevonden in het zuiden, was landbouw goed voor 65 procent van het bruto nationaal product. Nu is het een veelzeggende 21 procent. De agrarische sector raakte in de vergetelheid bij de regering en onder de bevolking ontstond het idee dat het een minderwaardige branche was. Iedereen wilde een baan in de olie.

Aantrekkelijk

Nigeria werd bijna volkomen afhankelijk van olie-inkomsten en mensen vertrokken van het platteland massaal naar de steden. Maar toen kwam 2014, het jaar waarin de olieprijzen drastisch kelderden.

De toenmalige minister van landbouw Akinwumi Adesina, nu president van de Afrikaanse Ontwikkelingsbank, had al eerder geprobeerd de agrarische sector nieuw leven in te blazen, zonder veel succes. Maar tijdens de oliecrisis bleken zijn innovatieve landbouw­ideeën en slogans om het agrarische leven een sexy en aantrekkelijk imago te geven wel degelijk aan te slaan. Vooral jonge mensen bleken bereid de gok te wagen.

De een begon groente te verbouwen op hydrocultuur in oude zeecontainers, een ander kweekte op grote schaal Afrikaanse reuzenslakken, een delicatesse in de regio. Adebowale ging in de vis. “De oproep van de regering om te helpen de agrarische sector weer op te bouwen is mooi, maar we moeten het wel zelf doen. We hoeven nauwelijks op steun te rekenen van de overheid”, vertelt hij terwijl een medewerker een spartelende meerval ter inspectie uit het water haalt.

De overheid zegt wel af en toe financiële steun te geven aan start-ups, maar niemand weet precies waar het geld terechtkomt. “Mogelijk verdonkeremaant iemand het, of geeft het aan een familielid of kennis”, zegt Dokter Vis schouderophalend. Nigeria is berucht om zijn corruptie en om verder te komen in het leven is het belangrijk wie je kent. “Een banklening is voor de meesten van ons geen haalbare kaart, omdat banken onderpanden eisen en de rente veel te hoog is. Microfinancieringsorganisaties willen dat je dezelfde week dat je de lening krijgt, begint met terugbetalen, met rente. Dat werkt niet voor start-ups.”

Auto verkopen

Adebowale haalt het zeil van een grote waterton waarin duizenden vislarfjes ronddartelen. “Zo begon ik, met de kleintjes, maar die moeten worden gevoerd en het water moet regelmatig worden verschoond. Er zit best veel werk aan.”

Om een startkapitaal bij elkaar te krijgen verkocht zijn auto en hield hij zijn andere baan nog aan. Met financiële hulp van een oom kon hij een stuk land kopen in Ogun, een deelstaat naast Lagos. “Ik kwam daar andere jonge mensen tegen die de agrarische sector wilden uitproberen. Ik was blijkbaar niet de enige.”

Naast financiële onzekerheid, brengt de trek naar de rurale deelstaten nog andere obstakels met zich mee voor de nieuwe ondernemers. Veel wegen op het platteland verkeren in beroerde staat. Ook is wegtransport riskant, want er liggen overvallers op de loer. En dan zijn er gebieden die onveilig zijn omdat boeren en herders bloedige gevechten leveren om land en water.

“Ik zit goed met mijn meervallen”, grinnikt Adebowale. “De grote vissen verkoop ik lokaal, die kunnen best een uurtje buiten het water leven. Mijn belangrijkste handel is in vislarven en die zijn makkelijk te vervoeren.”

Op zijn viskwekerij in Ogun verhuurt hij enkele visvijvers aan start-ups. Nieuwe ondernemers zijn vaak niet in staat een stuk land te kopen, maar kunnen wel een vijver huren om op die manier geld te verdienen dat ze later kunnen investeren in een eigen bedrijf.

Zeevis

“Ik doe dat omdat er meer viskwekerijen moeten komen. Het is toch te gek voor woorden dat slechts een kwart van de hier geconsumeerde vis uit Nigeria komt”, zegt Adebowale. Zijn bedrijfstak kent vier maanden per jaar waarin de druk om meervallen te produceren minder is. Dat is de tijd dat riviervissen volwassen zijn en gratis opgevist kunnen worden. Het blijft hem een raadsel waarom niet meer mensen in de zeevisvangst gaan. Nu zijn het voornamelijk buitenlandse trawlers die buiten de territoriale wateren van Nigeria vis uit de Atlantische Oceaan halen.

Adebowales vrienden reageerden eerst verbaast op zijn overstap van auto-met-airco naar werken onder de hete zon om zijn vissen te verzorgen. “Maar ze zien hoe goed het gaat, hoe tevreden ik ben. En ik ben in mijn kennissenkring lang niet meer de enige.”

Zijn twee kinderen wil hij de best mogelijke opleidingen geven. Maar of het nu academici worden of handwerkslieden maakt hem niets uit. “Nigeria was te lang afhankelijk van de olie. Je wedt niet op één paard. Geen enkele sector is te min om een steviger economie op te bouwen.”

‘We moeten onze goede grond benutten’

© Ilona Eveleens

Perpetual-Love Uduma (29) verwerkt aardamandelen

“Ik heb massacommunicatie gestudeerd en werkte bij een bank. Maar ik had van kinds af aan al interesse in voedsel en kruiden. Ik raakte geïnteresseerd in gezonde voeding en stuitte op aardamandelen, waarvan je melk kunt maken. Een gezond, calciumrijk en glutenvrij alternatief voor koeienmelk.

“We hebben in Nigeria zoveel verschillende klimaatzones, overvloedige regen en vruchtbare grond. Die moeten we benutten. Aardamandelen verschaffen boeren twee inkomens. Het vee eet de grashalmen en de ondergrondse amandelen gebruik ik.

“Vooral jonge mensen hebben interesse in gezond voedsel. We vergeten soms wat voor landbouwproducten we tot onze beschikking hebben, zoals de aardamandelen. Ik ga ze weer op de kaart zetten.

“Mijn vrienden en collega’s begrepen er niets van dat een hoogvlieger in het bankwezen als ik in de verwerking van landbouwproducten stapte. Maar een paar jaar later zien ze dat ik goed verdien, een blij mens ben en veel plezier heb in wat ik doe.”

‘Voor die files in Lagos had ik geen tijd meer’

© Ilona Eveleens

Ayo Koiki (37) produceert sheaboter

“Ik ben econoom en heb jaren in de zakenwereld gewerkt. Dat is in Lagos een slopend leven. Niet alleen is de zakenwereld veeleisend maar woon-werkverkeer is krankzinnig door de enorme files. Daar heb ik geen tijd voor, zeker niet nu ik moeder ben geworden.

“Nu produceer ik de sheaboter, waar ik al lang fan van ben. Ik heb veel buitenlandse vrienden en als ik ze iets typisch West-Afrikaans wilde geven, kwam ik altijd op sheaboter uit. Fantastische huidverzorging met medicinale waarde.

“Ik besloot de noten te kopen en te verwerken tot pure, ongeraffineerde sheaboter die ik aan een paar winkels verkoop. Ik ben bezig met het verwerven van een klein deel van een grote fabrieksruimte voor start-ups, om meer te kunnen produceren.

“We hebben niet alleen jonge en energieke mensen nodig die de agrarische sector ingaan. Verwerkende industrieën zijn nodig om van al die gewassen bruikbare producten te maken. Anders liggen straks veel van die landbouwproducten te verrotten op het land.”

Nigeriaanse presidentsverkiezingen: twee veteranen strijden om de macht

Twintig jaar geleden keerde de democratie terug in Nigeria. Zaterdag kiest het land opnieuw een president. Er is een hele reeks kandidaten, maar de strijd gaat tussen de zittende president Muhammadu Buhari en Atiku Abubakar. Bij de verkiezingen vier jaar geleden domineerde Buhari het noorden en het zuidwesten van Nigeria, met zijn 200 miljoen inwoners het meest bevolkingsrijke land in Afrika, en versloeg hij zijn rivaal uit het zuiden. Maar zijn huidige tegenkandidaat Abubakar is net als hij een noorderling en wint aan populariteit in gebieden waar voorheen Buhari op de meeste stemmen kon rekenen. Volgens analisten is niet te voorspellen wie van de twee mannen (beiden boven de zeventig) wint.

Hoewel het erom spant, is er onder de bevolking weinig enthousiasme voor de verkiezingen. Buhari, in de jaren tachtig al eens twee jaar staatshoofd na een militaire coup, beloofde vier jaar geleden de enorme corruptie in het land aan te pakken en de kwijnende economie op te krikken. Daar is weinig van terechtgekomen. Abubakar was van 1999 tot 2007 vicepresident en wordt in die rol in verband gebracht met corruptie, maar daar is hij nooit voor veroordeeld.

Deel dit artikel