Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

x

Johannes Panman wil nog één keer pionieren

home

LOUIS CORNELISSE

Wanneer Johannes Panman (53) precies vertrekt weet hij niet. Eerst vliegt hij nog een paar keer heen en weer naar Moskou om de overtocht van de koeien en aardappelen te regelen. Pas dan wordt Panman parttime geëmigreerde boer in Dmitrov, Rusland.

De Flevopolder ligt er onbewogen bij. Johannes Panman en zijn vrouw Rigt verruilen dit geordende land voor een bestaan in de verwaarloosde streek rond Dmitrov. De boerderij bij Lelystad laat Panman over aan zijn bedrijfsleider. Diens leven zal niet veel veranderen, want Panman is voorzitter van de Fries-Flevolandse Land- en Tuinbouworganisatie (FLTO) en die betaalde baan slokt hem volledig op. Op de boerderij is hij weinig.

De afspraak met Panman is gemaakt in een wegrestaurant bij Almere. De dag erop vliegt hij weer naar Rusland en er moeten meteen nog wat zaken worden geregeld. Een luxe auto draait het parkeerterrein op, gevolgd door een terreinwagen. De man van de jeep gaat naar de nabijgelegen plas staan kijken. Het zal wel iets met afscheid nemen te maken hebben. Dat kan mooie eerste zinnen voor het verhaal opleveren.

De man van de luxe auto komt in donker maatpak het restaurant binnen. “Johannes Panman”, zegt hij en steekt zijn schone, bijna gemanicuurde hand uit. “Ik ben echt boer, maar de laatste jaren heb ik vooral vergaderd. Vandaar.” Voor zijn vertrek gaat hij niet over het water of land staan staren. Met afscheid nemen heeft hij geen moeite.

“Toen we in 1975 van Boertange in de veenkoloniën hierheen verhuisden had ik ook geen probleem. Afstanden bestaan toch niet? Je bent zo in Groningen en datzelfde geldt voor Moskou. Drie uurtjes vliegen, wat is dat nou?”

In het begin was het in de Flevopolder improviseren geblazen. “We woonden in een caravan. Hadden geen water en elektriciteit. We deden veel samen met de buren. Kinderen van school halen, machines aanschaffen. Nu is alles geregeld en hoeft dat niet meer. Misschien wil ik daarom nog één keer pionieren.”

Panman vertelt in snel tempo hoe hij op het idee kwam te emigreren. Als FLTO-voorzitter zat hij in een delegatie naar Rusland. De plaatselijke gouverneur Gavrilov vertelde hem dat agrarische initiatieven welkom zijn. “Ik wist niet wat ik zag. Vruchtbare grond waar veel te weinig van afkomt en boerderijen die op instorten staan. En dat op een afstand van drie kwartier rijden van Moskou, waar in de schappen veel te duur buitenlands voedsel ligt. Het leek me mooi om jonge Nederlandse boeren te helpen om daar te beginnen.”

Dat liep anders. Panman liet Russische studenten van de landbouw hogeschool kennismaken met het Nederlandse boerenbedrijf en reisde zelf regelmatig naar Rusland. “Ik maakte daar kennis met een Russische muzikant die omgeschoold was tot boer en stage had gelopen in Nederland. Hij was klein begonnen met wat financiële steun, met Nederlandse koeien. Hij redde het. Toen dacht ik afgelopen oktober: waarom zou ik het zelf niet doen. De kinderen zijn de deur uit, het bedrijf hier loopt.”

Gouverneur Gavrilov was meteen enthousiast. Panmans vrouw voelde er eerst niets voor, maar toen ze het land zag, wilde ze ook wel een tweede sprong in het duister - 2500 kilometer verderop - meemaken. Panman: “Ik ben langs de grote banken gegaan, maar die hadden geen trek. Ze hebben het wel over investeren in Rusland, maar dan niet in de landbouw. Subsidies kon ik ook niet loskrijgen. Uiteindelijk kon ik de zes miljoen gulden die ik nodig heb, lenen. Ik heb het bedrag tegen 'politieke risico's' bij de Nederlandse Investeringsbank kunnen verzekeren.”

Panman heeft geen boerderij gekocht, want wat er in de omgeving van Dmitrov nog overeind staat, is niet geschikt. Hij zal een huis laten bouwen. “Er zijn me huizen aangeboden in de stad Dmitrov. Op het land zelf staat niets. In het oude sovjetsysteem ging de boer vanuit de stad naar zijn werk. Maar een boer moet óp zijn land zijn. Dag en nacht. Ik laat twee wooncabines overkomen. Die heb ik gekocht, want verhuurbedrijven zijn er niet happig op ze mee te geven naar Rusland.”

De tweede wooncabine is bestemd voor Nederlander Jan Willem Bakker, een vrijgezelle veeboer van 23 jaar. Daarmee voeldoet de missie toch nog aan het oorspronkelijke plan om beginnende boeren in Rusland een kans te geven. Maar de ware reden is dat Panman meer een akkerbouwer is en niet zo gek veel verstand heeft van vee. “Hij was voor zijn studie in Rusland en zei tegen me: 'Ik wil hier blijven'. Dat kan nu dus.”

Panman is nog aan het uitzoeken hoe de rest van zijn spullen in Rusland moeten komen. Hij denkt erover de twintig ton aardappelen die hij meeneemt over het spoor te transporteren. “Anders moet je twintig vrachtwagens laten rijden. Ja, het moeten Hollandse aardappelen zijn. Ik wil de soorten Adora, Morene en Bimonda gaan zetten. We nemen ook vierhonderd Hollandse koeien mee. Dat heeft allemaal te maken met de hoge gezondheidseisen die hier worden gesteld. Zo loop je het minste risico. Ik denk dat de vaarzen met twaalf veewagens in konvooi naar Dmitrov gaan.”

De pioniers nemen ook een aardappelpootmachine en een shovel mee. “Voor de rest zullen we toch vooral Russische spullen kopen. Van een lokale monteur kun je niet verlangen dat hij een westerse tractor repareert. De onderdelen zijn een probleem. Ik wil de Russen ook niet voor het hoofd stoten. Ik ga niet rondrijden in een Jeep, maar in een Russische terreinwagen. Een Lada Niva. We gaan zo Russisch mogelijk doen.”

Panman kijkt op zijn horloge. Hij heeft nog een hoop te doen en de dag erop moet hij in Dmitrov beginnen met het selecteren van personeel. In totaal heeft het staatsbedrijf dat hij heeft overgenomen 4 000 hectare. Hij begint met 650 hectare ervan in gebruik te nemen. “Er werken nu 250 mensen, waarvan de meesten geen salaris meer krijgen. De boel is na de val het communisme en de daaropvolgende privatisering totaal ingestort. Veel arbeiders zijn apathisch, voelen niets voor het bedrijf. Ze waren aanwezig, maar deden niet veel. Ik denk dat ik er nu twintig nodig heb en als alle grond in productie is, hooguit tachtig.”

De bedrijfsleider van het voormalige staatsbedrijf helpt bij het werven van de arbeiders. Panman en zijn vrouw zijn nog niet goed genoeg thuis in de taal. “Ze krijgen ook allemaal een proeftijd en dan zie ik binnen een halve dag of ze geschikt zijn. Of ze echt wel met een tractor kunnen rijden of melken.”

De selecte groep die wordt aangenomen, kunnen spekkopers zijn. Zeker voor Russische begrippen. Panman is van plan ze twee keer zoveel te betalen als ze gewend zijn. Hij gaat ook prestatieloon invoeren. “Veel zal op z'n Russisch gaan. Veel drank met de feesten, akkoord, maar niet op mijn bedrijf. Een drinker gaat eruit. Ook degene die steelt, wat bij de coöperatie iedereen zo'n beetje deed, kan rekenen op ontslag op staande voet. Dat lijkt alsof ik negatieve verwachtingen heb. Dat is niet zo. Er kan veel veranderen, heb ik gezien. Toen ik de eerste keer naar Dmitrov reed, stonden er mannetjes met roestige tankjes waar een slangetje uitstak. Zo verkochten ze benzine. Nu staan er minstens zes ultramoderne tankstations.”

Van een cultuurshock zal geen sprake zijn, verwacht Panman aan het eind van het gesprek. In Moskou, dat drie kwartier rijden van Dmitrov afligt, zijn winkels die je in alle grote steden vindt. “Dior, Chanel, het is er allemaal. Dmitrov, dat net zo groot is als Lelystad, heeft ook bijna alles. We kunnen zelfs lid worden van de tennisclub, net als hier in de polder. Ons rooster voor de komende zeven jaar is drie weken Rusland en een week Flevoland. In 2005 ben ik zestig en dan hou ik op met pionieren.”

Panman sjeest weg. De jeepman tuurt met een verrekijker de lucht af. Voor dat soort fratsen heeft Panman op zijn vroegst pas over zeven jaar tijd.

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.

Deel dit artikel

Advertentie

Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang tot Trouw.nl.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.