Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Jiddisch werd hartstocht Zangeres Lipovsky vond haar eigen stem in herleefde cultuur

Home

CAROLINE MOERLAND

Shura Lipovsky, 'Moments of Jewish life', Syncoop Records, Schiedam. Serie Jiddische muziek, Vredenburg Utrecht, dinsdag 18 en woensdag 19 januari: Shura Lipovsky, Zalmen Mlotek en Jeff Warschauer.

Echter zo gauw zij zich weer bezig hield met Jiddische muziek ging het haar voor de wind. Ze vond twee Amerikaanse specialisten op het gebied van Klezmer, Zalman Mlotek en Jeff Warschauer, bereid om met haar een cd op te nemen.

Klezmer is Oost-europese Joodse instrumentale muziek, die vooral op bruiloften werd gespeeld. De term komt van het Hebreeuws klej-zemer, wat zanginstrument betekent.

Samen met Mlotek en Warschauer stond Lipovsky op podia in Amerika en Europa. Dinsdag en woensdag zijn ze te horen in Muziekcentrum Vredenburg in Utrecht.

Shura Lipovsky stamt uit een Joods-Russische familie. Het gezin Lipovsky sprak geen Jiddisch, maar Shura maakte kennis met de taal via Chana Milner. Die hield zich na de oorlog in Nederland bezig met het Jiddische lied en kwam regelmatig bij het gezin Lipovsky thuis. Milner's bundeltjes lagen ook op de piano; zij zong er vaak uit.

Omdat ze al jong begonnen was met optreden, onder meer in de synagoge van de liberaal-Joodse gemeente in Den Haag, was een opleiding aan het Rotterdams conservatorium een voor de hand liggende keus. Lipovsky studeerde zang bij Margreet Honig en begon niet veel later met een cursus Jiddisch bij Mira Rafalowich. Ook volgde ze een zomercursus in deze mengtaal van onder meer Duits en Hebreeuws aan de Universiteit van Oxford.

“Ik wilde overal naar toe waar ik het maar kon leren.” Ze sloeg een aanbod om naar New York te gaan dan ook niet af. “Op een gegeven moment zat ik in Oxford op mijn kamer te zingen. Een Amerikaans meisje klopte op mijn deur. Ze zei dat ik bij haar in New York moest komen logeren, omdat ik daar pas echt mijn hart op zou kunnen halen aan Jiddische cultuur.”

Volgens Shura Lipovsky zijn dergelijke toevallige ontmoetingen bepalend geweest voor haar carriere. Twee docenten die les gaven tijdens het Klez Camp in New York, zijn nu haar muzikale begeleiders. Haar eerste ontmoeting met pianist Zalman Mlotek zal zij nooit vergeten. “Ik ging naar hem toe en zei hem dat ik een Jiddische zangeres was. Hij vroeg me: 'Hoe lang heeft het Jiddische lied je hart al?' 'Vanaf het moment dat ik geboren ben,' antwoorde ik. Toen stapte hij meteen naar het hoofd van de cursus en zei: 'Deze zangeres moet een solo krijgen, want ze is goed.' ”

Samen met Zalman Mlotek en Jeff Warschauer, die gitaar, mandoline en banjo speelt, begon zij in 1992 in de Verenigde Staten met het opnemen van een cd. Het drietal nam samen met zes andere muzikanten diverse liedjes op. De cd 'Moments of Jewish life', die in 1993 uitkwam, bevat niet alleen Jiddische muziek. Ze zingt ook liederen in het Hebreeuws en in het Ladino, een mengeling van Hebreeuws en Spaans.

Zelf schrijft ze geen muziek. “Ik ben te geinteresseerd in wat al bestaat.” 'Moments of Jewish life' bevat onder meer anonieme liefdesliedjes, chassidische melodieen, een stukje uit het Hooglied op muziek gezet en een gedicht van de PoolsJiddische dichter Mordechaj Gebirtig op een melodie van Chana Milner.

“Het bijzondere aan Jiddische liederen is dat ze als het ware het muzikaal-historische archief van het dagelijks leven van de Joodse Oosteuropese bevolking vormen. Ze gaan over allerlei dagelijkse zaken, maar bijvoorbeeld ook over het leven in de concentratiekampen. De melodie is niet bepalend voor het Jiddische lied. Het klinkt vaak wel Oosteuropees, maar je hebt ook Broadway muziek met Jiddische teksten.”

Het is de bedoeling dat de cd internationaal verkocht gaat worden. Maar de revival van de Jiddische muziek, die in de jaren zeventig begon in de Verenigde Staten, is vooral daar en in mindere mate in Europa aangeslagen. Alhoewel in Duitsland en Polen, juist die landen waar Joden massaal werden omgebracht, Jiddische muziek redelijk populair is.

Het trio had eerst wel moeite met de optredens in Polen en Duitsland. “Alle familie van Zalman's vader is in de oorlog omgekomen. Hij is panisch voor Duitsers. Tijdens de Jiddische Berliner Kulturtage kwamen zo'n 1500 mensen naar ons kijken. Zelfs na drieeneenhalf uur ademloos luisteren naar Joodse muziek, had het publiek nog niet genoeg. Zalman was diep onder de indruk.”

“Je hoort zo veel over neo-nazisme in Duitsland, maar ik vind het belangrijk ook het positieve te beklemtonen. Ik heb in Duitsland verschillende mensen ontmoet die heel hard knokken voor rechtvaardigheid. Op mijn manier, via culturele uitwisseling, hoop ik bij te kunnen dragen aan het opheffen van vooroordelen. Ik geloof dat je met muziek de grenzen van de politiek en van het woord kunt overstijgen.”

Als voorbeeld noemt ze het lied Shnirele Perele, wat snoer met parels betekent. Het gaat over de hoop op betere tijden: meshiekh vet kumen hayntiks yor, de messias zal komen dit jaar. “Dit lied slaat altijd aan. Dat komt, denk ik, omdat mensen horen hoeveel het voor mij betekent. Maar ook omdat het een profetische kracht heeft.”

Lipovsky ervaart in Duitsland en Oost-Europa dat de mensen daar in toenemende mate beseffen wat er aan Joodse cultuur verloren is gegaan. “Ze willen datgene wat is weggeslagen, opnieuw leren kennen. Soms verontschuldigen zij zich zelfs. Toen ik in Duitsland optrad, kwam een vrouw naar me toe om te vragen of ik haar wilde vergeven. Haar man was officier geweest in de oorlog.”

De workshops chassidische verhalen, dans en muziek, die zij geeft, lopen in Duitsland ook heel goed. Het chassidisme is een stroming binnen het Jodendom, die begon bij de achttiende eeuwse rebbe Baal Shem Tov. Het chassidisme wil God eren met vreugde, met zang en dans.

Zij denkt dat het de spriritualiteit is die mensen aanspreekt. “Als beiden zich hebben losgemaakt van de regels en het alleen nog maar over spirituele zaken gaat, dan kan een Bhoeddist heel goed met een Jood praten.”

Deel dit artikel