Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Jenaplan: ontstaan en kenmerken

home

Hoe is het jenaplanonderwijs ontstaan? En wat zijn precies de kenmerken in en rond de klas?

Kinderen van groep 3 op de openbare Jenaplan basisschool de Imenhof knippen en lezen de krant. ( Jorgen Caris, Trouw)

Oorsprong

Jenaplanonderwijs is een vorm van vernieuwingsonderwijs, net als bijvoorbeeld daltononderwijs, montessorionderwijs of vrije scholen. Dit onderwijs is gebaseerd op de ideeën van professor Peter Petersen, afkomstig uit het Duitse Jena. Hij ontwikkelde in zijn woonplaats een vernieuwende visie op onderwijs. Zijn ideeën werden midden jaren vijftig geïntroduceerd in Nederland.

Begin 2010 waren er in Nederland ongeveer 220 jenaplanscholen, met zo’n 45.000 leerlingen. Het gaat vooral om basisscholen; binnen het voortgezet onderwijs zijn slechts 10 jenaplanscholen.

De naam jenaplanschool is niet beschermd. Toch zijn de meeste jenaplanscholen lid van de Nederlandse Jenaplanvereniging (NJPV). Zij onderschrijven de basisprincipes van jenaplanonderwijs.

Kenmerken

Respect voor onderlinge verschillen

Kinderen verschillen, bijvoorbeeld in levensbeschouwing, achtergrond, capaciteiten en eigenschappen. Jenaplanscholen beschouwen dat als een kans. De leerlingen leren om op een rechtvaardige en respectvolle manier met de onderlinge verschillen om te gaan. Want: elk kind is uniek en elk kind heeft het recht om zijn eigen identiteit te ontwikkelen.

Stamgroepen

(heterogene groepen, stamgroepen zijn opgebouwd uit 2- of 3 leerjaren).

De meeste jenaplanscholen kennen een onderbouw, middenbouw en bovenbouw. In elke stamgroep zitten leerlingen van verschillende leeftijden en met een verschillend ontwikkelingsniveau bij elkaar. Het lijkt in die zin op een gezin of op de samenleving.

In de stamgroep verandert de positie van kinderen elk jaar. Soms behoort een kind tot de jongsten van de klas, soms tot de middelsten en soms tot de oudste. Dit biedt mogelijkheden om van elkaar te leren en voor elkaar te zorgen.

Zelfstandigheid

Leerlingen van een jenaplanschool leren van jongs af aan om zelfstandig te spelen en te leren. Ze hebben – binnen grenzen - de vrijheid om te bepalen wat ze op welk moment willen doen. Het is echter geen ‘vrijheid blijheid’. De leerlingen hebben bijvoorbeeld een weektaak, waarin staat wat ze in een week in ieder geval af moeten hebben.

Initiatiefrijke leerlingen

Kinderen worden gestimuleerd om veel initiatieven te nemen, om over allerlei zaken mee te praten en mee te denken. Ze worden serieus genomen, er wordt naar hun ideeën geluisterd en de stamgroepleider (vergelijkbaar met een leerkracht in regulier onderwijs) neemt hun ideeën en inbreng zoveel mogelijk mee.

Wereldoriëntatie: het hart van het onderwijs

Het vak wereldoriëntatie is het hart van het onderwijs. Uitgangspunt is dat de leerlingen binnen en buiten de school kunnen leren. Zij gaan daarom vaak op pad; ze gaan dingen zelf ervaren, ontdekken en onderzoeken. De buitenwereld komt ook de school in, bijvoorbeeld als er mensen iets komen vertellen of demonstreren. Door deze benadering wordt de wereld van de leerlingen steeds groter en leren zij om een mening te vormen en de wereld om hen heen te leren kennen.

De leerlingen werken vaak aan (thematische) projecten. Hierbij komen vaak vakken geïntegreerd aan bod. Dan zijn bijvoorbeeld taal- of rekenactiviteiten gekoppeld aan een wereldoriënterend thema.

Aandacht voor totale ontwikkeling van het kind

Jenaplanscholen besteden niet alleen aandacht aan schoolse kennis en vaardigheden, zoals lezen, schrijven en rekenen. Het gaat om de ontwikkeling van kinderen in de ruimste zin van het woord. Dat betekent bijvoorbeeld ook dat de leerlingen geen traditioneel rapport met cijfers krijgen. Jenaplanscholen gebruiken rapportages, waarin aandacht is voor de totale ontwikkeling van het kind.

Dat neemt niet weg dat jenaplanscholen wel gewoon goed en degelijk onderwijs aanbieden. Ook jenaplanscholen voldoen aan de wettelijke kerndoelen. Op het gebied van lezen, schrijven en rekenen/wiskunde doen jenaplanscholen het even goed als traditionele scholen.

Gebruik van ritmisch weekplan

Jenaplanscholen gebruiken niet een rooster, zoals traditionele scholen. Vrijwel alle activiteiten vinden flexibel plaats, waarbij werk en ontspanning elkaar afwisselen. Jenaplanscholen onderscheiden vier kernelementen, die elke dag aan bod komen. We spreken over een ritmisch dag- of weekplan.

De vier kernactiviteiten die jenaplanscholen onderscheiden:

Gesprek

Gesprekken zijn een manier om elkaar te informeren en te begrijpen. De dag start meestal met een ‘kringgesprek, bijvoorbeeld een boeken-, actualiteiten-, discussie of weekendkring.

Spel

Het gaat om allerlei activiteiten waarbij de leerlingen door middel van ‘spel’ aan het leren zijn. Het gaat om ‘gewone’ leerspellen (zoals Twentyfour of Sudoku), maar bijvoorbeeld ook om drama, rollenspellen of buitenspelen. Door samen te spelen, leren kinderen om rekening met elkaar te houden. Het is een manier om creatief bezig te zijn en de fantasie te gebruiken en te ontwikkelen.

Werk

Bij werk gaat het om alle schoolse vakken, zoals rekenen, taal, wereldoriëntatie of creatieve vakken. De leerlingen werken aan aantrekkelijke aan uitdagende opdrachten, waaruit de leerlingen vaak zélf mogen kiezen.

Kinderen werken individueel, in tweetallen of in kleine groepjes. Er zijn ook instructiemomenten, bijvoorbeeld voor een jaar- of niveaugroep.

Viering

De viering is bedoeld om met de hele school de week te openen of af te sluiten of om stil te staan bij bijzondere momenten, zoals de introductie van een nieuw, schoolbreed project, kerst of ramadan. üf om aan elkaar te laten zien wat ze hebben geleerd die week.

Actieve rol voor ouders

Op jenaplanscholen spelen ouders vaak een actieve rol, op allerlei niveaus. Dus bij bijvoorbeeld buitenschoolse en onderwijsinhoudelijke activiteiten.

Zie ook:

Voor welk kind is jenaplan geschikt?

Wat vraagt jenaplan van een leraar?

Meer weten? Kijk op de site van de CED-Groep.

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.

Deel dit artikel

Advertentie

Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang tot Trouw.nl.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.