Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Je nier verkopen, waarom niet?

Home

Marco Visscher

Marcel Zuijderland: "Jaren geleden zei ik nog: voor een miljoen doe ik het. Nu denk ik dat ik het voor twee ton zou doen; ik heb nu een hypotheek... " © HH
Interview

Een vergoeding voor het afstaan van organen is verboden. Volgens bio-ethicus Marcel Zuijderland moet dat veranderen.

Het was even spannend voor de Amersfoorter die deze maand voor de rechter stond nadat hij op Marktplaats een nier te koop had gezet voor 50.000 euro. De wet op orgaandonatie verbiedt dat. Kopen of verkopen van organen is strafbaar; alleen een vergoeding voor medische of reiskosten of voor gederfde inkomsten is toegestaan.

Dit alles om, zoals ethicus Frans Brom in deze krant zei, het individu te beschermen tegen 'financiële druk om zijn lichaam als handelswaar in te zetten'. De rechter sprak de nier-aanbieder vrij, omdat niet is bewezen dat de verdachte zijn nier echt wilde verkopen of dat hij alleen nieuwsgierig was naar de reacties, zoals hij aanvoerde.

Maar als hij wél had willen verkopen, wat dan nog?, vraagt Marcel Zuijderland zich af. Al jaren pleit de Amsterdamse bio-ethicus voor aanpassing van de wet, zodat dit handelsverbod wordt opgeheven. Want de vraag naar nieren is groot. Het tekort eraan valt op te lossen door een vergoeding voor de donor toe te staan.

Kunt u het zich voorstellen dat iemand een nier op Marktplaats te koop aanbiedt?
"Ja. We hebben vrije beschikking over ons eigen lichaam en als twee wilsbekwame individuen een afspraak maken om iets te doen waarbij ze wederzijds voordeel hebben, zie ik geen bezwaar."

Het mag niet van de Wet op orgaandonatie.
"De argumenten voor die wet zijn zwak. En ze houdt de wachtlijst in stand. In Nederland wachten zo'n 650 mensen op een nier. Het aantal donaties is daarvoor niet toereikend."

We kunnen toch iedereen verplichten een donorcodicil in te vullen?
"Dat lost het tekort nog niet op. Het aantal hersendode patiënten is enorm aan het afnemen. Dat komt doordat de verkeersveiligheid is toegenomen, waardoor er veel minder ongelukken zijn. Bovendien zijn er grote vorderingen in de neurochirurgie en intensive care, dus steeds meer mensen die een ongeluk krijgen, of een infarct, worden opgelapt.

Bovendien: bij nieren is een donatie bij leven beter. Dat is niet alleen vanwege de medische hectiek die ontstaat wanneer een potentiële donor is opgerakeld na een auto-ongeluk, maar ook omdat een nier van een levende donor twee keer langer meegaat dan eentje die post-mortem is gedoneerd.

De gemiddelde wachttijd op een geschikte nier is op dit moment vier jaar. Dat zijn jaren van langzame aftakeling. Een op de vier mensen die wachten op een niertransplantatie, komt te overlijden. Dialyse neemt slechts 15 procent van de nierfunctie over, en betekent een drastische afname van de kwaliteit van leven. Die mensen zouden zijn gered met een nier van een donor."

Lees verder na de advertentie
De gemiddelde wachttijd op een geschikte nier is op dit moment vier jaar. Dat zijn jaren van langzame aftakeling

Dus, zegt u: laten we onze nieren maar gaan verkopen op de markt.
"Nou, markt, markt..., zo zou ik het niet noemen. Dat roept nare associaties op. Alsof we dan ineens belanden in een neoliberale, onpersoonlijke samenleving. De term roept een schrikbeeld op, waarmee de wet in stand wordt gehouden."

Maar u vindt toch dat er mag worden betaald voor een nier?
"Ja, je kunt het zien als een beloning. We vinden het heel normaal dat een brandweerman een vergoeding krijgt voor het redden van mensen in nood door zijn leven te wagen. Dat toont de willekeur bij het toestaan van het een en het verbieden van het ander."

Dwingen we arme mensen dan niet om uit radeloosheid hun nier af te staan?
"Toen onze jongens naar Uruzgan moesten, kregen ze duizenden euro's als ze tekenden. Hoorde je toen iemand over dwang? Nee, we vinden het normaal om mensen die iets goeds doen te belonen voor het risico dat ze nemen."

U kunt zich toch wel voorstellen dat iemand in acute geldnood ineens een uitweg ziet, zonder de consequenties goed te kunnen inschatten?
"Dat is geen argument tegen een vergoeding, maar tegen onvrijwillige donatie. Dat probleem kun je ondervangen door een periode van enkele maanden in te voeren tussen aanmelding en ingreep. Je kunt ook gespreid gaan betalen, zodat de donor niet ineens tienduizenden euro's op z'n rekening heeft. Of je rekent af via de belasting of een levenslange gratis ziektekostenverzekering. Allemaal manieren om het minder aantrekkelijk te maken om uit acute nood je organen te koop te zetten.

Mensen zijn huiverig voor een vergoeding. Uit een proefschrift van Leonieke Kranenburg uit 2007 blijkt dat de helft tegen is. De rest is verdeeld: een kwart weet het niet en een kwart vindt het een goed idee. Van de respondenten zou 5 procent in overweging nemen een nier tegen vergoeding te doneren. Een halve procent zei dat 'zeer waarschijnlijk' te gaan doen. Ze hadden de keuze uit twee vergoedingen: 25.000 euro of gratis ziektekostenverzekering voor de rest van je leven. De meesten kozen voor het laatste. Kennelijk vinden we het prettig en eerlijk om niet in geld te worden beloond.

Trouwens, als je uitgaat van tien miljoen Nederlanders tussen 20 en 60 jaar, heb je bij een halve procent al 50.000 nieren te pakken. Dan is er geen tekort meer."

Een half jaar geleden sprak u op een bijeenkomst van het Mises Instituut voor een zaal vol voorstanders van de vrije markt. Toen sprak u wel degelijk over een organenmarkt en orgaanhandel. De beloning formuleerde u in euro's.
"Klopt."

Toen onze jongens naar Uruzgan moesten, kregen ze duizenden euro's als ze tekenden. Hoorde je toen iemand over dwang?

© HH

U lijkt uw verhaal te hebben aangepast.
"Weet u, er is in de samenleving veel morele weerzin om winst te maken door je nier te verkopen. De meeste mensen willen daar niet aan. Ik denk dat we daar ook niet aan móeten. Om draagvlak te krijgen, moet je de vergoeding afstemmen op de heersende morele overtuigingen. Dan is het verstandig te kijken naar andere beloningsvormen, die de bezwaren zullen verzachten."

Uw principiële, ultraliberale standpunten bent u niet verloren?
"Integendeel. Ons zelfbeschikkingsrecht en de vrijheid om een transactie af te spreken zijn nog altijd principes die staan als een huis. Sterker, als iemand in armoede zijn nier te koop wil zetten, vind ik het bijna misdadig om hem dat te onthouden, want je ontneemt iemand de mogelijkheid om vooruit te komen."

U ziet in dat zo'n redenering weinig steun krijgt?
"We hebben wetgeving die moet worden veranderd en wetgevers luisteren alleen naar de publieke opinie. Het publiek wil niet dat we onze organen in de etalage te koop zetten. Dan moet je pragmatisch zijn, anders wordt het alleen maar geschreeuw aan de zijlijn."

Is dat hoe u terugblikt op uw eerdere deelname aan het publieke debat hierover?
"Nee, maar ik was wel wat rebelser. In debatten en panels waaraan ik heb deelgenomen, heb ik geleerd de scherpe kantjes wat bij te slijpen."

U hoorde te vaak dat er hordes Indiërs in de rij zouden staan om hun nier te laten weghalen?
"Inderdaad. En dat is geen fraai beeld. Dat moeten we er niet bij halen. Laten we eerst eens kijken hoe we in Nederland de wet kunnen veranderen, en daarna wellicht in Europees verband. Als we dat hebben gedaan, hoeven we niet eens naar India te gaan voor onze nieren.

Ik kan het niet helpen dat ik dat heel wrang vind voor de mensen in India, want je ontneemt ze de mogelijkheid om geld te verdienen. Maar we hebben in de Nederlandse context behoefte aan een transplantatiesysteem dat verantwoord omgaat met zowel de donor als de ontvanger. Dat vereist een sterk overheidsapparaat met goede controle, medische screening vooraf en goede zorg bij eventuele complicaties. Het vereist een systeem waarbij niet veel geld wordt afgeroomd voor de tussenpersonen. Dat soort zekerheden heb je niet overal in de wereld."

We hebben in de Nederlandse context behoefte aan een trans­plan­ta­tie­sys­teem dat verantwoord omgaat met zowel de donor als de ontvanger

Sterker, vandaag bestaat er illegale orgaanhandel uit landen als India.
"Klopt. De Wereldgezondheidsorganisatie veronderstelt dat 5 tot 10 procent van de orgaantransplantaties tot stand komt via illegale transacties. Dat is nóg een argument om een vergoeding toe te staan: een systeem van betaalde orgaandonatie via een gereguleerd protocol ontmoedigt de zwarte markt waar zoveel misstanden zijn."

Over wat voor ingreep hebben we het eigenlijk?
"Om de nier eruit te halen, maken ze een sneetje van 8 tot 10 centimeter aan de zijkant van je buik of ze doen een kijkoperatie met vier kleine gaatjes en dan een sneetje van ongeveer 5 centimeter bij het schaambeen. Het is een heftige ingreep, maar niet eentje die enorme littekens achterlaat. Er is een kans van 1 op 500 op complicaties als bloedingen, blaasontsteking, trombose. En een kleine kans, van drie op de 10.000, dat je komt te overlijden bij het afstaan van een nier."

U doet er laconiek over, maar is dat ook niet gewoon een te groot risico om zomaar de vrije markt op los te laten?
"Ach, er zijn beroepen met een veel hogere kans op overlijden - denk aan de houtkap, visserij, politie, het leger. Maar niemand peinst erover die mensen dat werk te verbieden."

Toen er in de Verenigde Staten geld werd uitgeloofd voor het geven van bloed, hoefde het niet meer zo nodig voor al die mensen die jarenlang vrijwillig bloed hadden gegeven. Bestaat datzelfde risico bij potentiële nierdonoren?
"Dat lijkt me onwaarschijnlijk vanwege een belangrijk verschil: bij bloed doneer je altijd anoniem, bij niertransplantaties gaat het veelal om verwante of bevriende donoren."

Maar slaan we het altruïsme niet lam?
"Je kunt op een andere manier aan het altruïsme tegemoetkomen. Als je anoniem wilt doneren - en dat is maar een heel kleine groep, hoor - dan kun je bijvoorbeeld kiezen naar welk goed doel je vergoeding gaat."

Voor welke bedrag zou u uw nier doneren?
"Jaren geleden zei ik nog: voor een miljoen doe ik het. Nu denk ik dat ik het voor twee ton zou doen; ik heb nu een hypotheek... Ach, weet u, altruïstisch zou ik het niet doen, maar nu ik tegenwoordig een vorm van vergoeding voorsta die niet in geld is uit te drukken, houd ik toch ook daarvoor de deur open. Het is een echt heel goede daad, waar je iemand mee kunt redden."

Stel, wij zijn broers en ik beland op de wachtlijst voor een nier.
"Als er een systeem van betaalde orgaandonatie was, zou ik je vragen om eerst op de markt te kijken. Als daar niets tussen zit, zou je 'm alsnog van mij krijgen."

Waarom niet belangeloos doneren?
"Bedenk dat er bij donaties van verwanten sprake is van een zekere mate van emotionele dwang en psychologische belasting. Ik zou mijn broer niet willen opzadelen met de last dat hij schuldig naar mij zit te kijken als hij een snufje zout op zijn aardappelen doet. Of wanneer hij mijn nier zou afstoten. De weg naar een transplantatiecentrum heeft volgens mij altijd de voorkeur."

Er zijn beroepen met een veel hogere kans op overlijden. Maar niemand peinst erover die mensen dat werk te verbieden

Deel dit artikel

De gemiddelde wachttijd op een geschikte nier is op dit moment vier jaar. Dat zijn jaren van langzame aftakeling

Toen onze jongens naar Uruzgan moesten, kregen ze duizenden euro's als ze tekenden. Hoorde je toen iemand over dwang?

We hebben in de Nederlandse context behoefte aan een trans­plan­ta­tie­sys­teem dat verantwoord omgaat met zowel de donor als de ontvanger

Er zijn beroepen met een veel hogere kans op overlijden. Maar niemand peinst erover die mensen dat werk te verbieden