Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Je haalt de kerk niet zomaar uit de refo

Home

Gerrit-Jan KleinJan

Kerkgangers zoals afgebeeld in 'Op weg naar Zoar', graphic novel van kunstenares Liesbeth Labeur, artiestennaam Sela. In haar kunst komen vaak thema's uit haar reformatorische opvoeding aan de orde.

Reformatorische christenen die hun kerk hebben verlaten, worstelen vaak met hun achtergrond. Contacten met 'andersdenkenden' hadden ze als kind amper. Sinds kort zijn er lotgenotendagen voor ex-refo's. 'Vanaf het moment dat je nadenkt gaat het over leven en dood.'

Als kind dacht Harm-Jan Zondag (27) wel eens na over een leven na de dood. Het was zonneklaar wat hem dan zou wachten: de hel. "Eeuwig pijn. Eeuwig vuur", herinnert hij zich in een kroeg in zijn woonplaats Utrecht. Zondag vertelt dat hij als kind door zijn ouders werd meegenomen naar de oud-gereformeerde gemeente, een kerkgenootschap dat als zeer orthodox bekendstaat. "Een beperkt aantal mensen was er uitverkoren en zou naar de hemel gaan. Dat was het kleine groepje dat je in het zwart naar het avondmaal zag schuifelen. Maar ook zij waren er vaak amper zeker van."

Op de middelbare school sloegen de twijfels toe. Zondag ging op onderzoek uit. Hij keek rond in evangelische kerken. Daarna noemde hij zich een tijdje agnost. Vijf jaar geleden stuitte hij op een boek van de atheïst Richard Dawkins. "Fuck, dacht ik, hij heeft gewoon gelijk. Als je rationeel nadenkt, blijft er van het geloof niets over." Tegenwoordig bezoekt Zondag vrijwel ieder weekend een technofeest.

De kerkdeur heeft hij achter zich dichtgetrokken, maar over zijn christelijke opvoeding praat hij nog graag. Zondag is niet de enige.

Lotgenotendag
Binnenkort is er een 'lotgenotendag' voor ex-refo's. Op een landgoed bij het Gelderse Hattem komen ze op zaterdag 15 december bij elkaar om achter gesloten deuren te praten over wat hun opvoeding nog doet met hun levens. Er is vraag naar de gesprekssessies. De eerste bijeenkomst begin november (à raison van 62,50 euro) was binnen de kortste keren volgeboekt.

Reintje Joke Stomphorst (50) is de vrouw achter het evenement. Ze is eigenaar van Zayit, een praktijk voor persoonlijke begeleiding van voormalige refo's. Stomphorst, zelf ook opgegroeid in een reformatorische familie, is tegenwoordig parttime predikante in de Protestantse Kerk in Nederland (PKN). Naast een academische studie theologie voltooide ze een hbo-opleiding groepswerk.

"In mijn werk loop ik regelmatig ex-refo's tegen het lijf", zegt ze. "Ook al doen ze soms niets meer met het geloof, het valt me op dat ze toch graag over hun achtergrond praten." Vooral bij uitvaarten merkt ze dat. "'Nou, dat ging bij ons wel anders', krijg je dan te horen." Vaak is het een aanleiding voor een langdurig gesprek. "Het zit ze echt hoog."

Veiligheid
Anneke Kooij (44) groeide op in een reformatorisch gezin in Huizen, waar ze nog steeds woont. De kerk, de oud-gereformeerde gemeente ('gesticht door mijn grootvader'), bood veiligheid. "Je kende alle gezinnen. Je vriendjes en vriendinnetjes, ooms en tantes gingen ook naar die kerk. Het lijkt een beetje op de Amish in Amerika."

Naarmate ze ouder werd ging het kerkelijke korset knellen. Niet alleen bij Anneke Kooij, ook bij haar elf broers en zussen. "Niemand is in de kerk van onze opvoeding gebleven. We zijn allemaal uitgewaaierd." Soms stemt het haar melancholisch dat de eenheid van het gezin doorbroken is. "Vroeger was de sfeer: je spreekt dezelfde taal. We hadden aan een half woord genoeg."

Zelf was Kooij lange tijd zeer actief in evangelische kerken. Nu noemt ze zich 'interkerkelijk georiënteerd'. "Ik heb wel eens het gevoel alsof ik nergens bij hoor. Nu leer ik Hebreeuws. Ik ontdek nu pas écht wat er in de Bijbel staat."

Zoektocht
Inderdaad, zegt Stomphorst, wat veel mensen met een reformatorische achtergrond verenigt, is de zoektocht naar 'de waarheid'. Niet zo vreemd, meent Harm-Jan Zondag: "Vanaf het moment dat je kunt nadenken word je als kind geconfronteerd met heftige vraagstukken over leven en dood." Reintje Joke Stomphorst legt uit dat bij reformatorische christenen het hele leven is doortrokken van het geloof. "Contacten met 'andersdenkenden' zijn er amper. Als je eruit stapt, moet je je echt opnieuw zien te verhouden tot zo'n beetje alles in het leven. Dan is het: waar sta ik zélf?"

Meestal gaat dat goed, erkent Stomphorst. "Maar als er een crisis is in het leven, je echtgenoot sterft bijvoorbeeld, of er is een scheiding, dan speelt de achtergrond weer op." Dat komt, denkt Stomphorst, omdat reformatorische christenen één manier hebben geleerd om op levensvragen te reageren. "Bij een sterfgeval komt dan weer naar boven dat het leven een voorbereiding is op het sterven en het hiernamaals."

Hoe beklemmend ze de kerkleer soms ook vond, Kooij kampt niet met frustraties. "Ik ben door mijn opvoeding juist op zoek gegaan naar de waarheid", zegt ze. Op haar twintigste las ze een tekst van de negentiende-eeuwse Engelse prediker Charles Spurgeon. "Toen werd God echt concreet." Sindsdien draagt ze haar geloof naar eigen zeggen 'vrijmoedig' uit.

Beperkend
Boosheid steekt af en toe wel de kop op bij Harm-Jan Zondag. "Laatst was ik eens in een kerkdienst, er werd een neefje gedoopt. Ik merk dat ik er dan toch wel weer tegen aan ga schoppen. Maar dat was eerst veel meer." Na een korte stilte: "Als klein kind word je in een systeem gestopt. Het creëert angst, het beperkt je om vrij na te denken. Je weet als kind niet hoe beperkend het is. Daar kan ik me over opwinden."

Het valt Stomphorst op dat voormalige refo's het leven dikwijls ernstig nemen. "Het arbeidsethos is hoog. Vaak zijn ze ook wat geremd." Ze glimlacht: "Er is me eens gezegd: 'Je kunt de refo wel uit de kerk halen, maar de kerk niet uit de refo'."

In het café in Utrecht demonstreert Zondag wat die uitspraak in de praktijk betekent. Geduldig legt hij uit dat hij 'een doorwrochte basis' heeft onder zijn ongeloof. "Ik ben niet gestopt met geloven om vervolgens alles te kunnen doen wat voorheen niet mocht, ook al geniet ik daar nu met volle teugen van. Ik ben vooral gestopt omdat het niet waar bleek te zijn. Het idee van een persoonlijke God die alles heeft gemaakt en een mening heeft over wat wij hier uitspoken is wat mij betreft onzinnig en moest dus overboord gezet worden."

Inderdaad, knikt Zondag, deze radicaliteit heeft hij overgehouden aan zijn opvoeding. "Waarschijnlijk blijf ik ten diepste denken als een refo: iets is waar, of het is niet waar. Als het niet waar is, is het waardeloos en kan het weg."

Lees verder na de advertentie

 
Ik ben door mijn opvoeding juist op zoek gegaan naar de waarheid

 
Waarschijnlijk blijf ik ten diepste denken als een refo: iets is waar, of het is niet waar

Deel dit artikel