Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Jan Boon (1930-2018) hield van een groots en meeslepend leven

Home

Dana Ploeger

Jan Boon en zijn gezin met zijn tweede vrouw Paula in de jaren tachtig. © -
naschrift

De kleurrijke Jan Boon gaf zijn leven graag zelf vorm. Daarin was hij origineel en creatief. Zo bouwde hij na zijn pensioen een compleet jeugdtheater.

Een staande ovatie, daarmee begon de uitvaart van Jan Boon. Hij zou dat waarschijnlijk zelf prachtig gevonden hebben. Jan ervoer bij zijn vele amateurtoneelstukken het applaus als ultiem slotstuk. Daar deed hij het allemaal voor. Dat was het antwoord op zijn zoektocht naar erkenning, naar gezien worden. 

Lees verder na de advertentie

De theatrale Jan trok de aandacht graag naar zich toe met zijn krachtige stem en boeiende verhalen. Dat deed hij niet op een vervelende manier, maar met humor en speelsheid. Jan was niet iemand van de kleine gebaren; hij hield van een groots en meeslepend leven, dat hij graag zelf vormgaf.

Zijn ideaal blijft zijn hele leven: wees jezelf en spreek van binnenuit

Zoektocht naar erkenning

Jans zoektocht naar erkenning begint in zijn jeugd. Johannes Maria Boon krijgt als oudste zoon in een rooms-katholiek gezin met vijftien kinderen niet vanzelfsprekend alle aandacht. Daar moet hij zijn best voor doen. Toch is Jan gewenst; zijn moeder Bep Boon-Vermunt versiert het kleed op de commode met: ‘Welkom Jan’. Ze is er zeker van dat ze een zoon krijgt. 

In huize Boon heerst veel gezelligheid: muziek maken, bridgen – Jan leert het al op zijn elfde – en veel uitbeelden en raadspelletjes. Vader Martin Boon heeft enkele treffende acts, waar de kinderen keer op keer dubbel om liggen. Verder is vader weinig thuis, hij werkt hard in zijn eierenzaak ’t Wondertje, speelt ’s avonds amateurtoneel en is actief in enkele besturen in Hoogland. Jan bewondert zijn vader en helpt hem graag. Daarnaast trekt hij veel op met zijn broers Han en Kees. Met zijn drieën slapen ze in één bed en ook naar de fratersschool in Amersfoort gaan ze op één fiets: Kees voorop, Jan op de trappers en Han achterop.

In mei 1940 worden in Hoogland 178 boerderijen en huizen in brand gestoken om plaats te maken voor de Nederlandse troepen, zo ook het huis van de familie Boon. Na een korte evacuatie naar Edam woont het gezin de hele oorlog in Amersfoort. 

Jan gaat naar het elitaire Ignatiuscollege in Amsterdam door toedoen van een dame van stand, die zich bekommert om het grote gezin. Jan krijgt difterie, moet opnieuw leren lopen door alle gewrichtspijnen en mist door de oorlog veel lessen. In 1948 zakt hij voor zijn gymnasiumexamen. Hij is het studeren meer dan zat en gaat werken in het familiebedrijf. Dat wil hij ook graag, per slot van rekening hoort hij al zijn hele leven: ‘Onze Jan komt in de zaak.’

Zes jaar verzamelt, sorteert en verkoopt hij braaf eieren, maar het eentonige werk bevalt hem niet. Als hij de boeiende verhalen over het jeugdwerk van zijn broer Kees hoort, wil Jan dat ook. Vader protesteert hevig vloekend, maar moeder sust: ‘Laat die jongen toch gaan.’ Jan heeft zijn vader nog nooit horen vloeken en vertrekt met stevig schuldgevoel naar het jeugdkamp in Steenwijkerwold waar hij aan de slag kan als begeleider. Nog geen week later ontvangt hij een briefkaart van thuis met daarop het bericht: ’t Wondertje is afgebrand. Opnieuw staat alles in de as. Jan wil meteen naar huis, maar vader oppert dat hij eerst het kamp maar moet afmaken.

Huwelijk

In 1958 trouwt hij geheel volgens de wens van zijn ouders met Corrie, een vriendin van de familie. Hij valt op haar creatieve en spontane uitstraling en ze voelt erg vertrouwd. Na vijf jaar worden zijn dochter Katherine en daarna zoon Martijn geboren, Jan geniet van zijn jonge gezin. Toch houdt het huwelijk geen stand; een aantal jaar later wordt Jan verliefd op Paula Voorn die hij ontmoet bij een gesprekstraining. Hij valt als een blok voor haar openheid en krachtige mening.

Als hun relatie na een half jaar uitkomt, kiest Jan voor Paula. Ze trouwen in 1970 en krijgen samen vier kinderen: Bas, Aafje, Janneke en Pieter. Het gezin woont in Beek-Ubbergen en eens in de maand komen zijn oudste twee kinderen op bezoek. Jan haalt ze op van het station en rijdt dan direct met een grote roestvrijstalen pan naar de grenspost om bij de snackbar frietjes te halen. 

Jan Boon in de jaren zeventig. © -

Toch mist hij een groot deel van hun opvoeding. Dat is vooral aan hemzelf te wijten, erkent hij later in zijn leven als het contact met hen is hersteld. Jan is meer een vader van jonge kinderen: lekker sjouwen in het bos, gein uithalen en weinig kritiek krijgen. Met Sinterklaas gaat hij helemaal los en maakt spectaculaire surprises. Nog weer later is hij een heerlijke, humoristische opa voor zijn kleinkinderen.

In een gymzaal bouwt hij een heus theater voor zijn kindertheater Quispel

Sensitivity

Jan gaat in zijn leven meermaals op zoek naar zijn eigen drijfveren. In de jaren zestig wordt hij geraakt door sensitivitytrainingen waar hij zichzelf goed leert kennen. Zijn ideaal blijft zijn hele leven: ‘Wees jezelf en spreek van binnenuit’, zo schrijft hij in zijn memoires. Hij voelt zich sterk verwant met zijn sterrenbeeld ram: passievol, eigengereid, energiek, koppig en impulsief. Altijd tegen iets vechtend. 

De aantrekkelijke kanten van Paula blijken gaandeweg een behoorlijke uitdaging voor Jan. Zij is een van de weinigen die hem weerwoord geeft. Een terugkerend thema in hun ruzies is zijn alcoholgebruik. Zelf ervaart Jan dat niet als probleem, hij ziet het als onderdeel van zijn vrije leven. Toch stapt hij in 1979 naar de Anonieme Alcoholisten, hij raakt nooit meer een druppel aan en begeleidt zeventien jaar andere alcoholisten. Op hun 25-jarig huwelijksfeest voeren Paula en Jan een toneelstukje op: vol gekibbel, maar als altijd gevolgd door een passievolle verzoening.

Zijn werkzame leven speelt zich af in het jeugddomein. Hij werkt als maatschappelijk werker in diverse steden, voor de Raad voor de Kinderbescherming en als docent bij de Sociale Academie in Den Haag. Daarna werkt hij nog bij de afdeling Jeugdzielzorg van het bisdom Rotterdam en geeft les op mbo De Meerberg in Berg en Dal. Van het contact en de gesprekken met jongeren geniet hij het meest. Toch ligt zijn echte passie bij zijn hobby’s: fotograferen, amateurtoneelspel en klankbeelden maken. Met twee dia-projectoren en professionele geluidsbanden maakt Jan avondvullende klankbeelden. Kosten noch moeite worden gespaard.

Kindertheater

Als hij met vervroegd pensioen gaat, is het hek van de dam. Jan is vooral met zijn projecten bezig en het gezinsleven krijgt minder aandacht. Wie hem zoekt, vindt hem op zijn zolderkamer of in De Geest, het voormalige gymgebouw waar hij met pallets en oude bioscoopstoelen een heus theater bouwt voor zijn kindertheater Quispel. Zijn grootste prestatie. 

Hij produceert er succesvolle jeugdstukken als ‘Wam de Wolf en de 7 geitjes’, ‘Sam Sam en de mollen’ en ‘Het meisje met de groene haren’. Uitverkochte zalen, staande ovaties. Jan geniet en denkt op die momenten aan zijn overleden vader­­: als vader dit toch gezien kon hebben!

Hij kan het toneelspelen niet laten en doet op zijn 75ste mee aan ‘Supersenioren’ van omroep Max

Bij Theater Quispel is hij compleet in zijn element tot hij in 2003 tijdens een repetitie een hersenbloeding krijgt. Het theater sluit, Jan wordt afhankelijker en zit veel thuis op zolder aan zijn levensverhaal te werken. Hij kijkt enorm uit naar bezoekjes van zijn kinderen. Tijdens die jaren verlegt hij langzaam zijn aandacht naar de ander. Contact met Jan wordt waarachtiger en hij is meer betrokken. Hij stelt vragen, is filosofisch en altijd op zoek naar diepgang.

Jij hier?

Toch kan hij het toneelspelen niet laten en doet als 75-jarige mee aan het tv-programma ‘Supersenioren’ voor omroep Max, waarin amateurspelers op leeftijd een toneelstuk in elkaar draaien. Hij krijgt meteen mot met regisseur Ursul de Geer. Twee regisseurs, dat werkt niet. Nog weer later speelt Jan de sterren van de hemel in het stuk ‘Kaaljakkers’. Dat hij die avond van actrice Juul Vrijdag complimenten en bloemen krijgt, vertelt hij aan iedereen die het maar horen wil – meerdere malen. Een collage met lovende recensies en foto’s hangt tot op het laatst boven zijn bed.

Paula blijft Jan al die jaren trouw. Ook als hij door zijn dementie dag en nacht verzorging nodig heeft. Tot ze hem huilend vertelt dat het echt niet meer gaat. Samen zoeken ze een plekje in een verpleeghuis. Jan mag beslissen. Het wordt De Veste in Nijmegen, omdat iemand bij binnenkomst roept: ‘Hé Jan Boon, jij hier?’ Jan voelt zich direct gezien. In de laatste twee jaar blijft hij optimistisch, als altijd. Op heldere momenten mijmert hij over een toneelstuk, nu over zijn eigen dood. Zo’n laatste voorstelling lijkt hem een bevredigend slot van zijn avontuurlijke, bij vlagen tumultueuze leven. Het blijft bij een luchtspiegeling.

Johannes Maria Boon is geboren op 10 april 1930 in Hoogland en overleed op 18 november in Nijmegen.

Tip?

Trouw beschrijft het leven van onlangs overleden heel gewone of bekende mensen. Heeft u zelf een tip voor Naschrift? Mail ons via naschrift@trouw.nl. Lees meer naschriften op trouw.nl/naschrift.

Deel dit artikel

Zijn ideaal blijft zijn hele leven: wees jezelf en spreek van binnenuit

In een gymzaal bouwt hij een heus theater voor zijn kindertheater Quispel

Hij kan het toneelspelen niet laten en doet op zijn 75ste mee aan ‘Supersenioren’ van omroep Max