Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

x

J.W. Schulte Nordholt 1920 - 1995

home

JAN KUIJK

Er zullen, staat er, aan uw rechterzij duizenden vallen. Paradise lost. Maar tot u, zegt de kalme psalmist, zal het niet genaken. En zo leven wij ook, als waren wij veilig onder de rook van geruststellende woorden...

Dit zijn een paar regels uit het gedicht 'Karin is dood', waarin Jan Willem Schulte Nordholt verslag doet hoe hij de grijsomrande kaart met het doodsbericht van Karin kreeg, 'die ooit in een onvergankelijke staat optrad in mijn timide eerste poëzie'.

Een paar maanden geleden hoorde ik het hem voor de radio voorlezen, maar halverwege brak zijn stem. Hij snikte. Er was bij hem 'geen vraag naar het mysterie van dood en tijd, enkel verbijsterende woede'.

Gistermiddag is onverwacht voor hem 'de rook van de geruststellende woorden' opgetrokken. De 'verbijsterende woede', die ik nu ook voel, moet uitgesteld worden om een vriend te herdenken - een man die voor de wetenschap veel heeft betekend als historicus en leermeester (ook van koningin Beatrix toen zij zich op een staatsbezoek aan de Verenigde Staten voorbereidde), voor de letterkunde als dichter, voor de kerk als medewerker aan de nieuwe psalmberijming en dichter en vertaler voor het liedboek voor de kerken en niet in de laatste plaats voor onze krant als een enthousiast en altijd geïnspireerd medewerker met een verbluffende veelzijdigheid.

Bij zijn afscheid als hoogleraar in de geschiedenis en cultuur van Noord-Amerika in Leiden wees prof. H. L. Wesseling er al op dat die officiële leeropdracht een hoogst merkwaardige was en dat Schulte Nordholt een van de weinigen is die deze opdracht zonder blozen heeft kunnen aannemen: een goed historicus en een fenomenaal kenner van de literatuur en de beeldende kunst. De weg naar de Amerikaanse geschiedenis is Schulte Nordholt overigens langs een omweg gegaan. Hij was aan de Universiteit van Amsterdam gepromoveerd als oud-historicus bij David Cohen, voor wiens tragisch lot in de oorlog als voorzitter van de Joodse Raad hij een open oog had en over wie hij tegen alle verguizing in vol begrip in onze krant geschreven heeft.

Het was zijn bewogenheid met het lot van de Amerikaanse negerslaven die hem echter al gauw op het spoor van de Amerikaanse geschiedenis bracht. Zijn boek over de Amerikaanse slavernij gaf hij een aan de Bijbel ontleende titel mee: 'Het volk dat in duisternis wandelt' en zijn reeds als kind gewekte belangstelling voor Abraham Lincoln - de van zoveel idealisme en realisme vervulde Amerikaanse president - legde hij vast in een bewonderenswaardige biografie.

Het lijkt me kenmerkend voor Wim Schulte Nordholt dat hij in de geschiedenis vooral gefascineerd was door figuren die door idealisme gedreven waren en daaraan tenslotte toch ondergingen. Lincoln, die vlak voor het einde van de Amerikaanse burgeroorlog vermoord werd en twintig jaar later Woodrow Wilson, de Amerikaanse president die Amerika zijn beslissende rol in de eerste wereldoorlog liet spelen om de wereld 'safe for democracy' te maken, maar die tenslotte toch door het congres in Washington gefnuikt werd en daaraan ten onderging.

Hij had meer grote vrienden in het verleden. Dichters als Albert Verwey bijvoorbeeld, maar vooral ook Guido Gezelle die hem zeer vertrouwd was. Van alle onderscheidingen die hij droeg was hij misschien nog wel het meest gesteld op zijn lidmaatschap van een of ander Belgisch genootschap van Gezelle-vrienden. Wat daar precies mee aan de hand was, is mij nooit duidelijk geworden maar hij sprak er altijd zeer vergenoegd over en het was elke keer weer een feest voor hem daar naar toe te gaan.

Hij had ook vele vrienden in het heden over wie hij steeds hartelijk en met kleurrijke details sprak, met wie hij op reis ging of wie hij liet onderdompelen in zijn briljante conversatie. Het was een feest om bij hem te zitten en hem aan te horen. We zullen het voortaan zonder dat alles moeten stellen, want: dodelijk is het bestaan. Maar zijn liederen, zoals die in het kerkboek zijn opgenomen, zullen nog lang het eigendom van vele duizenden mensen in het land zijn. Dat moet hem, denk ik, altijd de grootste voldoening hebben gegeven.

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.

Deel dit artikel

Advertentie

Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang tot Trouw.nl.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.