Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Ivo Opstelten: de kunst van het eindeloos keuvelen

Home

Nicole Besselink

"Van de buitenkant is dit het beeld van Opstelten: een ongrijpbare, tikje hooghartige politicus die voor de camera, maar ook in debat moeiteloos om de hete brij weet heen te draaien." © anp

Na vier en een half jaar eindigde maandag het ministerschap van Ivo Opstelten. De VVD'er stapt op na de 'bonnetjesaffaire' met drugshandelaar Cees H., met wie toenmalig officier van justitie Fred Teeven in 2000 een schikking trof van 4,7 miljoen gulden. Opstelten beweerde vorig jaar dat het om slechts 1,25 miljoen gulden ging. De minister was met zijn 71 jaar de nestor van het kabinet-Rutte. Trouw publiceerde in november een profiel van politiek redacteur Nicole Besselink over de 'ongrijpbare politicus die moeiteloos om de hete brij heen weet te draaien'.

Het is bijna een ritueel na afloop van de vrijdagse ministerraad. Met statige tred loopt Ivo Opstelten van de Trêveszaal door de hal van Algemene Zaken het Binnenhof op om terug te keren naar het ministerie. Spreken journalisten hem in de hal aan, dan gaat hij met zijn imposante lijf voor de pers staan, de benen stevig op de grond. Hij plaatst zijn handen bedachtzaam voor zijn buik in de welbekende Merkel- houding: de vingers van beide handen uiteengespreid en tegen elkaar geplaatst. 'Raute der Macht' noemen ze het handgebaar in Duitsland inmiddels. Ruit der macht.

Vervolgens zet Opstelten zijn diepe, deftige basstem op en gaat hij in op vragen over jihadgangers, verkeersboetes of het aangescherpte softdrugsbeleid bij de zuiderburen. Hij kijkt de journalisten recht in de ogen en herhaalt een paar keer een algemene boodschap. 'Duidelijk', 'glashelder' en 'absoluut' zijn daarbij zijn favoriete woorden. Af en toe balt hij zijn vuist in de lucht om, zoals hij het zelf zegt, zijn argumenten 'kracht bij te zetten'. Loopt hij daarna weg, dan kijken journalisten elkaar enigszins radeloos aan. "Hij antwoordt gewoon niet!" riep een doorgewinterde journaliste onlangs uit buiten gehoorsafstand. Alsof de minister het aanvoelde, hield hij even stil, om zich met een lichte grijns om te draaien: "Succes ermee."

'Dank u wel'
Van de buitenkant is dit het beeld van Opstelten: een ongrijpbare, tikje hooghartige politicus die voor de camera, maar ook in debat moeiteloos om de hete brij weet heen te draaien. Elke lastige vraag pareert hij met een indien nodig eindeloze woordenstroom, tot frustratie van menig Kamerlid. Voorzitter Anouchka van Miltenburg probeert hem tijdens debatten regelmatig af te remmen. "Dank u wel", zegt ze als Opstelten doorratelt. Als VVD-Kamerlid Ton Elias bij een commissievergadering de voorzittershamer in handen heeft, legt hij zijn hand vooraf even amicaal bij de minister op de rug. "Niet smeren. Half twee klaar."

Onvermurwbaar, zo wordt Opstelten ook wel gezien. Van het legaliseren van de wietteelt wil hij niets weten, ook al dringt regeringspartij PvdA aan op het toestaan van experimenten. Opsteltens compromis: gemeenten mogen hun plannen voor zulke proeven insturen, maar hij zegt er bij voorbaat bij dat er niets mee gaat gebeuren. "Hij zit er heel geharnast in", weet burgemeester Jan Hamming (PvdA) van Heusden. De PvdA'er was wethouder in Tilburg toen Opstelten er in 2009 en 2010 tijdelijk burgemeester was. "Met deze minister zal de softdrugsproblematiek nooit opgelost worden."

"Hij is niet makkelijk ergens vanaf te krijgen", is ook de ervaring van burgemeester Piet Bruinooge (CDA) van Alkmaar, die het vorig jaar met de minister aan de stok kreeg omdat deze de meldkamer in zijn stad wilde verhuizen naar Haarlem. Een tactiek verzinnen die hem op andere gedachten kan brengen? Bruinooge lacht. "Dat is me nog niet gelukt. Opstelten weet wat hij wil. Door de manier waarop hij iets zegt, is het bij wijze van spreken ook al bijna waar. Dat geeft hem een 1-0 voorsprong."

Lees verder na de advertentie
Elke lastige vraag pareert hij met een indien nodig eindeloze woordenstroom

© Lennart Gäbel

Herhalen
Opvallend is hoe anders het beeld van Opstelten is bij hen die intensief met hem werken. Ja, klinkt het binnen zijn werkkring, hij heeft veel woorden nodig om iets te zeggen, maar zo is hij nou eenmaal. Bij het Leidse studentencorps Minerva werd hem in de jaren zestig al de kunst van het eindeloos keuvelen bijgebracht. Daarna was hij decennialang burgemeester, een functie waarbij het vooral gaat om toespraken, verbindende gesprekken en borrelpraat. Met bondig formuleren en fel debatteren heeft hij in zijn carrière al met al weinig ervaring opgedaan - volksvertegenwoordiger was hij nooit.

En oké, je moet je argumenten soms nog eens duidelijk herhalen om hem op andere gedachten te brengen, maar helemaal doof voor tegenspraak is hij nou ook weer niet. Aldus onder meer Dick Schoof, die als Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid dagelijks contact heeft met Opstelten. "Uiteindelijk doe ik natuurlijk wat hij zegt, maar hij wil juist dat ik tegengas geef. Van mensen die kritiekloos meebewegen moet hij niets hebben."

Kijk ook eens wat verder, klinkt het in Opsteltens directe werkkring. Zonder grote kleerscheuren leidt hij al vier jaar het monster- ministerie van veiligheid en justitie. Meer dan honderdduizend mensen stuurt hij aan, die zich bezighouden met dossiers van jeugdzorg tot terrorismebestrijding, van asielzaken tot hennepteelt. Geen van de huidige ministers moest vorig jaar zo vaak op het Binnenhof aanschuiven bij overleggen, debatten en vragenuurtjes als Opstelten - en dan heeft hij ook nog een drukbezette staatssecretaris onder zich.

"Ik sta daar wel van te kijken", vertelt Schoof op zijn werkkamer, die net als de kamer van Opstelten in de nieuwe kantoortoren van het ministerie van veiligheid en justitie te vinden is. "Hij heeft heel veel energie. Ik was laatst met hem op dienstreis in Washington. Dan slaapt hij in het vliegtuig terug naar Nederland, gaat even naar huis om te douchen en daarna zit hij weer op kantoor."

Way of living
Eigenlijk is Opstelten altijd aan het werk, concludeert Schoof. "Laatst belde hij me zaterdagavond om elf uur. 'Schikt het?' vraagt hij dan. Dan heeft hij iemand gesproken bij een of ander concert. Concerten, diners, musea, het heeft bij hem bijna allemaal een werkcontext. Zelfs als hij zaterdagochtend gaat roeien, zitten er weer mensen bij hem in de boot die er op een of andere manier toe doen. Het is zijn way of living. Zijn hele leven bestaat uit permanent netwerken en daarbinnen heeft hij een baan."

Uiteindelijk doe ik natuurlijk wat hij zegt, maar hij wil juist dat ik tegengas geef. Van mensen die kritiekloos meebewegen moet hij niets hebben

© anp

Dat die baan nu het ministerschap is, is min of meer toeval. In het stadhuis aan de Rotterdamse Coolsingel, daar had de carrière van Opstelten vijf jaar geleden moeten eindigen. Hij was 65 jaar toen hij afzwaaide en de cirkel leek rond. Na op 28-jarige leeftijd als jongste burgemeester van het land te zijn benoemd in Dalen, volgden posten in Doorn, Delfzijl en Utrecht. Om in 1999 terug te keren op zijn geboortenest aan de Maas, de stad waar hij nog altijd woont.

Toch had hij nog geen jaar na zijn pensioen de ambtsketen alweer om z'n nek hangen, dit keer tijdelijk in Tilburg. Het deed het partijvoorzitterschap van de VVD erbij, zag zijn partij onder Mark Rutte in 2010 omhoog schieten naar 31 zetels, smeedde de coalitie van VVD, CDA en gedoger PVV, om pardoes als vertrouweling van de premier op het beeldbepalende ministerie van veiligheid en justitie te belanden. Nu de PvdA erbij is gekomen, is de toon iets gematigder, maar veiligheid staat nog steeds weloverwogen vóór justitie.

Grote lijnen
Dat Opstelten met dit strakke beleid van repressie, handhaving en zero tolerance prima uit de voeten kan, illustreert hoe hij er politiek in staat. Hij is geen man van de diepgravende ideologische overpeinzingen, maar een simpele liberaal voor wie een veilige samenleving prioriteit heeft en privacy van ondergeschikt belang is. Een camera meer of minder boven de weg? Prima toch als er zo een paar rondrijdende criminelen kunnen worden gepakt? Alle reisgegevens van Nederlanders opslaan? Zo kunnen jihadgangers die naar Syrië en Irak willen vertrekken toch mooi worden tegengehouden?

"Hij is een man van de grote lijnen", zegt Schoof. "Hij ziet een belangrijk onderscheid tussen wie politiek en professioneel verantwoordelijk is. De details, daar gaat de professional over. Die moet de ruimte hebben om zijn werk te doen. Als het gaat over de aanpak van cybercrime zal hij als eerste erkennen niet alle details te kennen, maar hij snapt dondersgoed dat het belangrijk is. De politieke en maatschappelijke relevantie kan hij duiden."

Die opvatting leidt wel tot irritatie bij Kamerleden. Zij willen de minister tijdens debatten juist doorzagen op details, maar krijgen vooral algemeenheden van hem terug. "Respect voor de justitiewoordvoerders die dagelijks moeten proberen Opstelten tot heldere antwoorden te bewegen", twitterde D66-leider Alexander Pechtold begin september tijdens het debat over de aanpak van jihadisme. In dat optreden raakte Opstelten verstrikt in zijn eigen woorden, wat hem op negatieve recensies kwam te staan. Hand in hand daarmee ging de vraag of de prille zeventiger het allemaal nog wel kan bijbenen.

Humor
Met zulke kritiek springt Opstelten op geheel eigen wijze om. Na de eerstvolgende ministerraad stapt hij op het Binnenhof spontaan op een groepje jongeren af. "Vinden jullie mij te oud?" Nee, klinkt het beleefd in koor. Opstelten steekt zijn handen geopend voor zich uit en maakt een triomfantelijk buiginkje. Zie je wel, zie je hem denken, zeventig is niet te oud.

Hij is geen man van de diepgravende ideologische over­pein­zin­gen, maar een simpele liberaal voor wie een veilige samenleving prioriteit heeft

Hij mag dan veeleisend en ongeduldig zijn en chagrijnig tot boos als hij voor verrassingen komt te staan, met zijn humor zorgt hij naar verluidt voor een prettige sfeer op zijn ministerie. Zit Opstelten op maandagochtend met zijn team om tafel, dan kan hij na wat voetbalgeouwehoer met staatssecretaris en Ajax-fan Fred Teeven zomaar vragen of er nog iemand jarig is. De eigenlijke vraag: Is er taart? Hij zou weleens iemand hebben aangewezen die dan maar fictief jarig moest zijn. Dan kwam er tenminste gebak op tafel.

"De VVD heeft altijd beter ontwikkelde humor gehad dan de PvdA", zegt burgemeester Jan Hamming van Heusden. Na hun gezamenlijke tijd in Tilburg houdt hij er nog altijd goede contacten op na met Opstelten. Toen de sociaal-democraat twee jaar geleden tot burgemeester werd benoemd, kreeg hij een handgeschreven briefje met felicitaties van de minister. Inmiddels heeft Hamming Opstelten uitgenodigd voor de uitvoering van de Matthäus Passion volgend jaar in zijn gemeente.

Schouder aan schouder
Die goede contacten speelden mee toen Hamming in juli met een Brabantse collega publiekelijk klaagde over de beperkte politiecapaciteit om drugscriminaliteit te bestrijden. Opstelten ging meteen op bezoek om ze te vertellen dat er - vooralsnog, zou later blijken - geen extra agenten bijkomen. Gek genoeg had Hamming daar vrede mee. Sterker: hij ging zelfs in op Opsteltens verzoek om gezamenlijk, 'schouder aan schouder', voor de aanwezige camera's duidelijk te maken dat ze de problemen eensgezind te lijf gaan.

Hoe Opstelten dat voor elkaar krijgt? "Een goed bestuurder kan goed judoën", zegt Hamming. "Die kan mensen klemzetten of meenemen in zijn beweging. Als je door een sympathiek iemand wordt meegenomen, ben je eerder bereid om mee te werken." Niet voor niets wordt Opstelten ook wel getypeerd als een 'gentle arm twister'. Waar er politici zijn die tegen schenen schoppen als de ander even niet oplet, weet Opstelten diegene op charmante wijze mee te nemen in zijn beweging. Een gave waar het kabinet nu afscheid van zal moeten nemen.

De VVD heeft altijd beter ontwikkelde humor gehad dan de PvdA



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie
Elke lastige vraag pareert hij met een indien nodig eindeloze woordenstroom

Uiteindelijk doe ik natuurlijk wat hij zegt, maar hij wil juist dat ik tegengas geef. Van mensen die kritiekloos meebewegen moet hij niets hebben

Hij is geen man van de diepgravende ideologische over­pein­zin­gen, maar een simpele liberaal voor wie een veilige samenleving prioriteit heeft

De VVD heeft altijd beter ontwikkelde humor gehad dan de PvdA