Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Is België eigenlijk wel zo katholiek?

Home

Leonoor Kuijk

België is katholiek, maar toch niet zo katholiek als in Nederland soms wordt gedacht. „Het land koestert het katholicisme vanwege de strijd tegen Willem van Oranje.”

Onder de titel ’Jésus Crise’ presenteerde de krant Le Soir afgelopen week een groot onderzoek over het geloof in België. De titel die de krant aan het onderzoek gaf, is al een indicatie dat het geloof nu ook weer niet zo vreselijk serieus wordt genomen. Waarschijnlijk zou geen krant in Nederland aan een dergelijk onderzoek de naam ’Jezus Crisis’ durven meegeven.

Zestig procent van de Belgen zegt katholiek te zijn. Dat was vijf jaar geleden nog 65 procent en 72 procent in 1980. Uit het onderzoek blijkt ook dat vergeleken met vijf jaar geleden beduidend minder mensen bereid zijn hun kinderen in hun geloof op te voeden. De ontkerkelijking kan niet beter worden geïllustreerd. Hij blijkt ook uit het beperkte kerkbezoek. Nog slechts 12 procent van de katholieken gaat elke zondag naar de mis. De meeste katholieken (43 procent) gaan alleen nog naar de kerk bij gelegenheden als huwelijken of een begrafenis.

Hoe valt dit te rijmen met al die Maria- en heiligenbeelden op het Belgische platteland, waar geregeld verse bloemen worden gebracht en mensen briefjes hangen of bidden voor goede examenuitslagen of de genezing van een naaste? De enquête geeft antwoord. De Belgen die verklaren katholiek te zijn, verlaten in toenemende mate een nuchtere geloofsbeleving. Meer dan vijf jaar geleden, geven zij aan dat zij heiligen aanbidden (45 procent in 2005, 50 procent nu) en dat zij geloven in wonderen (was 57 procent, nu 62), de verschijning van de Maagd Maria (was 49 procent, nu 59) en engelen (was ook 57 procent, nu 62).

Toch is dat maar één kant van het verhaal. De Belgische katholieken hebben ook een broertje dood aan de pauselijke adviezen over anticonceptie of homoseksuele relaties. Van de ondervraagden vindt 73 procent dat priesters moeten kunnen trouwen. De vraag of de paus onfeilbaar is, beantwoordde in 2005 42 procent met ’ja’, tegenover 25 procent nu.

België heeft euthanasie en abortus gelegaliseerd, erkende in 2003 als eerste land na Nederland het homohuwelijk. Danneels, de voorganger van aartsbisschop Léonard, werd door de kerk verweten dat hij de boel uit de hand liet lopen. Waarschijnlijk heeft de paus precies om die reden nu de conservatieve Léonard tot aartsbisschop van het bisdom Mechelen-Brussel aangewezen.

Maar of die meer kan uitrichten dan zijn voorganger is de vraag. Al in de negentiende eeuw was er een sterke anti-kerkelijke stroming in België. De scheiding tussen kerk en staat wordt in politieke en publieke debatten met klem verdedigd. Daarbij duikt voortdurend het Frans woord laïcité op. Soms wordt in de debatten over bijvoorbeeld het onderwijs of het dragen van de hoofddoek verondersteld dat – net als in Frankrijk – in de Belgische grondwet staat dat godsdienst tot de private sfeer behoort. Dat is niet juist. Sterker nog: in de Belgische grondwet staat dat de overheid de salarissen en pensioenen betaalt van de priesters en andere erkende bedienaren van erediensten.

Maar in de geesten van de meeste Belgen heeft de laïciteits-gedachte niettemin goed postgevat. Dat dit idee via de Franstalige Belgen is binnengeloodst, is niet alleen uit de taal te verklaren. Nog altijd is Vlaanderen katholieker dan Wallonië. Het was vooral in Vlaanderen dat tot de jaren zestig de priesters langs de deuren gingen om echtparen aan te moedigen meer kinderen te krijgen. In het geïndustrialiseerde Wallonië hadden de socialistische vakbonden toen al meer invloed dan de kerk.

Het belang van het katholicisme zal niet verdwijnen, denkt godsdienstsociologe Liliane Voyé. Maar dat heeft vooral een historische reden. Ze haalt de geschiedenis aan waarbij de Zuidelijke Nederlanden tijdens de Opstand de kant van Alva kozen. „Het land koestert het katholicisme omdat het geassocieerd wordt met het ontstaan van het land en de strijd tegen de protestant Willem van Oranje.” Andersom is het niet ondenkbaar dat om diezelfde historische reden in Nederland de rol van het katholicisme in België misschien wat wordt overschat.

Deel dit artikel