iPad-onderwijs en/ of Homerus

home

Marc van Dijk

Een leerling van de Master Steve JobsSchool in Sneek toont zijn tablet. © ANP

In het Filosofisch Elftal analyseren twee denkers een actuele kwestie. Is de iPad-school een hoognodige innovatie of tast technologie in de klas de essentie van het onderwijs aan?

 
Het geloof in nieuwe technologie krijgt religieuze trekken

Ze worden iPad-school, Steve Jobs-school, of - naar de Nederlandse aanjager - 'Maurice de Hond-school' genoemd. Zeven zijn dit schooljaar begonnen. Officieel onder de noemer 'Onderwijs voor een nieuwe tijd'. Op veel andere scholen wordt al langer geëxperimenteerd met iPads en andere tablets. Voorstanders zien het als een noodzakelijke modernisering. Maar is dit wel een stap in de juiste richting?

Bart Jan Spruyt, publicist en historicus, sinds 2009 docent geschiedenis en maatschappijleer op een middelbare school: "Nog niet lang geleden is er een debat geweest over 'het nieuwe leren', de methode die leerlingen zelf hun les laat samenstellen. De commissie-Dijsselbloem heeft daar kritische noten over gekraakt. De veronderstelling dat een leerling vanuit zichzelf interesse heeft in noodzakelijke kennis, is onrealistisch gebleken. De leraar als 'coach', die niemand iets voorschrijft of oplegt, is desastreus voor goed onderwijs.

"De iPad-school is 'het nieuwe leren' in een nieuw jasje. Het antwoord op deze vraag is eigenlijk heel eenvoudig: onderwijs is en blijft een vorm van kennisoverdracht. Er is een curriculum. Er zijn dingen waarvan wij als samenleving vinden dat kinderen die moeten weten. Dingen die de leraar weet, en de leerling niet. Dat mag ouderwets klinken, maar het is en blijft de kern. Het sluit helemaal niet uit dat je interactieve werkvormen gebruikt, door leerlingen bijvoorbeeld zelf informatie te laten verzamelen. Maar dat kan alleen als scholieren enige voorkennis hebben over een onderwerp. Hoe zouden ze de informatie die ze vinden anders moeten beoordelen?"

Alicja Gescinska, filosoof en postdoctoraal onderzoeker aan de universiteit van Princeton: "Uiteraard is er een curriculum. Uiteraard is de kerntaak van het onderwijs het overdragen van essentiële kennis. Maar er zijn vele manieren om dit te doen, en ik denk dat de nieuwe en sociale media daar een belangrijke rol in kunnen spelen.

"Het moet pedagogisch omkaderd zijn. Ik heb de indruk dat de controverse om de 'iPad-scholen' eerder om die omkadering draait dan om het feit dat nieuwe en sociale media een belangrijke plaats in de leeromgeving krijgen. Het is niet het 'wat', maar het 'hoe' waar we niet uitkomen. Maar het heeft geen zin om techniek als iets vijandigs of kwaadaardigs te weren uit de klas, uit angst dat het onderwijs erdoor teloorgaat."

Lees verder na de advertentie

 
De iPad-proef leidde tot chaos. De leerlingen zaten de hele dag te facebooken en te mailen

Geïsoleerde eilandjes
Spruyt: "Ik ageer niet tegen techniek. Als leerlingen een e-reader krijgen in plaats van een stapel boeken, is dat best. Het gaat mij erom dat onder het mom van technologische innovatie de essentie van onderwijs wordt ondergraven. Onderwijs vraagt om discipline, een bepaalde structuur en gezamenlijk opgebrachte concentratie. Een les is een sociale gebeurtenis. Dat verwoest je door leerlingen te herscheppen tot geïsoleerde eilandjes, die achter hun tablet zitten en dingen mogen doen de ze zelf leuk vinden.

"Leerlingen zouden al op school moeten leren dat je niet altijd kunt doen waar je zin in hebt. Een zekere saaiheid of taaiheid is een wezenlijk onderdeel van het curriculum. Mogelijke alternatieven zijn bovendien niet gelijkwaardig: een filmpje kijken weegt niet op tegen een worsteling met een klassieke tekst."

Gescinska: "Dat klopt, maar het is oneigenlijk om de waarde van nieuwe bronnen, zoals Wikipedia of een inleidende documentaire, te trivialiseren. Ik heb zelf meer opgestoken van historische documentaires dan van mijn geschiedenislessen. Toen ik later aan de universiteit een werkje over de Algerijnse oorlog moest schrijven, moest ik uiteraard heel wat tekst verwerken, maar ik was tenminste al met het thema vertrouwd.

"De nieuwe en sociale media zijn net zo oppervlakkig of diepzinnig als hun gebruikers. Bovendien: die media zijn geen vervanging van het gewone leven, maar een segment ervan. En dat wordt alleen nog maar sterker. Alle politici die ertoe doen zitten op Twitter. En de paus ook. Maar niemand van hen denkt: zo, nu hoef ik niet meer onder de mensen te komen en in dialoog te treden. Nee, ze gebruiken die media binnen een werkelijke sociale relatie.

Essentie van onderwijs
Gescinska: "De angst voor het verval van de beschaving bij de introductie van nieuwe technieken is van alle tijden. Toen de balpen de kroontjespen verjoeg, scheen dat ook het begin van het einde te zijn."

Spruyt: "Dat fenomeen is mij bekend, maar dit is wezenlijk anders. Deze vorm van leren gaat in tegen de essentie van onderwijs, en veroorzaakt dus een reële breuk met het verleden.

"Van een collega op het Erasmiaans College te Rotterdam hoorde ik dat de eerste resultaten na een iPad-experiment op die school ronduit bedroevend waren. Het leidde tot chaos in de klas, leerlingen zaten de hele dag te facebooken en te mailen. En ze dachten nooit eens uit zichzelf: nu gaan we een uurtje Homerus lezen. Vreemd hè? De school heeft de tablets weer de deur uit gedaan.

"Dat dergelijke signalen geen serieuze aandacht krijgen, vind ik ronduit eng. De vernieuwing moet en zal; het krijgt religieuze trekken. Dat blijkt ook uit de benaming 'Onderwijs voor een nieuwe tijd'. Daaruit spreekt een heilig, haast utopisch geloof in technologische vooruitgang en het ontstaan van een betere wereld.

Blind vooruitgangsoptimisme
Spruyt: "Natuurlijk veranderen leermiddelen en omgangsvormen, maar de essentie mag je niet aantasten. De toewijding, de kennisoverdracht, de gedisciplineerde sociale interactie. Die dreigt te worden geofferd aan de zegeningen van de technologische revolutie. De schade zal groter zijn dan de winst. Tenzij we het geen bezwaar vinden dat dit de definitieve doorbraak is van de middelmaat als standaard."

Gescinska: "Ik sta zelf heel sceptisch tegenover blind vooruitgangsoptimisme. Maar ik vrees dat de schade nog groter zal zijn als we de technologische vernieuwingen die de buitenwereld maken tot wat die is, buiten de klaslokalen willen houden. Als de buitenwereld zo snel verandert, is het onverantwoord om het onderwijs daar niet enigszins op te laten preluderen.

"Beweren dat toewijding en sociale interactie teniet worden gedaan door de technologie, is me te pessimistisch. De mens laat zich niet zo makkelijk in zijn essentie aantasten. Als ik naar mezelf kijk: ben ik nu door Facebook en de iPad verder van mijn medemens en van mezelf verwijderd? Welnee. Integendeel: een gedoseerd gebruik ervan prikkelt mijn geest. Ik laat trouwens ook af en toe mijn zoontje van nog geen twee jaar op mijn iPad prutsen, en ik vind het ongelofelijk wat hij daarmee al kan. Hij traint zijn fijne motoriek en heeft leren puzzelen."

Trouw.nl is vernieuwd. Ter kennismaking mag u nu gratis onze artikelen lezen.

Deel dit artikel

Advertentie