Investeer in wetenschap ondanks recessie

home

Hans Clevers en Robbert Dijkgraaf | vertrekkend en aantredend president van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW)

Wetenschappelijk onderzoek is een voorwaarde voor het succes van topsectoren. © ANP
Opinie

Nederland is, als het om wetenschap gaat, een wereldtopper. Elke in wetenschap geïnvesteerde euro levert vrijwel direct rendement op. Investeren we niet, dan verdwijnen toponderzoekers over de grens.

Na het sneven van de onderhandelingen in het Catshuis hebben vijf politieke partijen een daadkracht tentoongespreid die indruk maakte. Doet dit goede voorbeeld goed volgen?

De casus van het Lenteakkoord stemt hoopvol. We blijken het dus te kunnen: boven politieke verschillen uitstijgen en de krachten bundelen als het echt nodig is. Wat zou het mooi zijn als de over-hun-eigen-schaduwspringers van dienst in de aanloop naar de verkiezingen en tijdens de kabinetsformatie opnieuw zouden willen samenspannen in het landsbelang: voor onderwijs, onderzoek en innovatie.

Het veilig stellen van welvaart en welzijn voor de generaties na ons, vergt visie, moed en rasse daden. Het vergt meer dan hervormingen op het gebied van sociale zekerheid en woningmarkt. Willen we ons land niet zien wegglijden in onbeduidendheid, dan moeten we werk maken van kennis.

Heel ingewikkeld of kostbaar is dat niet. Het gaat in essentie om het slimmer en intensiever doen wat we nu al doen en waar we goed in zijn: mensen opleiden, kennis ontwikkelen en oplossingen verzinnen.

Het kabinet-Rutte heeft voor kennisland Nederland waardevol beleid in de steigers gezet. Er was en is alle aanleiding voor het maken van keuzes en het stellen van prioriteiten in onze omgang met onderwijs, onderzoek en innovatie. Dit beleid verdient het om te worden voortgezet, maar dan wel met enkele wezenlijke aanpassingen.

Allereerst mag het kennisbeleid - waaronder we verstaan de steun aan diverse topsectoren en de profileringsoperatie in onderwijs en onderzoek - niet ten koste gaan van de toekomst. Uiteraard, zou je zeggen, maar zo liggen de kaarten nu niet.

Het op toepassing gerichte topsectorenbeleid zal op de korte termijn zijn economische vruchten afwerpen. Tot het moment komt dat de stroom ontdekkingen zal zijn opgedroogd. En dat is onvermijdelijk als er geen ruimte wordt ingericht voor fundamenteel wetenschappelijk onderzoek binnen de topsectoren en voor toponderzoek daarbuiten.

We weten weliswaar waar op dit moment onze kracht ligt, maar we hebben geen notie van wat de topsectoren van de toekomst zijn. Kijk naar De Nederlandse Wetenschapsagenda die de KNAW vorig jaar uitbracht: 49 ijzersterke uitdagingen voor doorbraken en innovaties op de middellange termijn waarin Nederland een vooraanstaande rol kan spelen en die ook een groot beroep doen op de geesteswetenschappen en sociale wetenschappen.

Vervolgens mag het kennisbeleid niet leiden tot rompslomp en bureaucratie: roep geen nieuwe instituties en regelingen in het leven. Maak gebruik van bestaande, goed functionerende autonome organisaties als NWO en TNO, alsook van bewezen programma's en regelingen. En maak daarbij ruim baan voor talent en excellentie.

Ten slotte moet het kennisbeleid naadloos aansluiten op het Europees beleid, dat steeds belangrijker wordt. Aansluiting bij de thema's en de werkwijze van het ambitieuze programma Horizon2020 levert ons land alleen maar winst op. Winst voor onze onderzoekers omdat ze buitengemeen goed zijn in het veroveren van Europese subsidies; winst voor de samenleving doordat grote maatschappelijke kwesties op Europese schaal de aandacht krijgen die ze verdienen.

Iedere euro die Nederland investeert in Europees onderzoek levert vrijwel direct rendement op. Laten we deze kans liggen, dan verdwijnen toponderzoekers over onze landsgrenzen.

De rode draad door het al bestaande, het in de grondverf gezette en het nog te ontwikkelen kennisbeleid moet de erkenning zijn van de aard en de kracht van wetenschappelijk onderzoek. Doorbraken en innovaties komen niet op bestelling - niet voor bedrijven en niet voor de overheid. De grootste en ingrijpendste vernieuwingen - zie bedrijven als Google en Apple - komen uit het volledig vrije onderzoek, mits gedaan door de allerbeste wetenschappers. Daarvan hebben we er gelukkig nog heel veel in ons land.

Wetenschappelijk onderzoek is niet alleen een noodzakelijke voorwaarde voor het succes van huidige en toekomstige topsectoren, het is de enige vruchtbare bodem voor economische en maatschappelijke ambities op de middellange en de lange termijn. Op de keper beschouwd is wetenschap zelf de topsector bij uitstek: in geen andere sector bevindt Nederland zich zo overtuigend aan de wereldtop, in geen andere sector presteren Nederlanders zó goed.

Regeren is vooruitzien. Visionaire kabinetten, zoals die in Duitsland, Zwitserland, en de Scandinavische landen, waagden het om zelfs in tijden van recessie te investeren. Dit tegendraadse beleid heeft hen in de huidige turbulentie een stevige positie gegeven.

Als zo'n investering in ons land ook voor het volgende kabinet een brug te ver zou blijven, laten we dan afspreken dat we de groeiende achterstand op de gidslanden ongedaan maken zodra dat budgettair enigszins mogelijk is. Het is de eenvoudigste manier om zeker te stellen dat ook onze kinderen en hun kinderen het straks goed zullen hebben.

Trouw.nl is vernieuwd. Ter kennismaking mag u nu gratis onze artikelen lezen.

Deel dit artikel

Advertentie