Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Insectenspeeksel helpt in strijd tegen virusziektes

Home

Monica Wesseling

Een mug © Thinkstock

Dat muggen mensen ziek kunnen maken, denk aan malaria, is algemeen bekend. Maar ook dierenziektes kunnen door muggen en knutten worden verspreid. Vogelbescherming Nederland vroeg begin deze week om meldingen van dode merels. Elk jaar sterft wel de helft van de 2 miljoen merels in Nederland, maar Vogelbescherming wil weten of in Nederland het zogeheten usutuvirus opduikt, dat onder andere in Duitsland al een ware slachting heeft aangericht onder merels. Vogels sterven twee tot drie dagen na besmetting aan de ziekte. Pas in de zomer van 2013 verwacht de Vogelbescherming een echte uitbraak, aangezien er nu niet veel muggen meer zijn, terwijl muggen het virus overbrengen.

Met enige regelmaat wordt ons land, net als het verre en nabije buitenland, opgeschrikt door een uitbraak van veeziekten die via muggen of knutten worden verspreid. Na de perikelen met blauwtong in 2006 en 2007 zorgde onlangs het Schmallenbergvirus voor honderden misvormde lammeren en kalveren.

Gevallen van zoönose, infectieziekten die van dier op mens overdraagbaar zijn, kennen we in Nederland. denk aan Q-koorts, een ziekte die veroorzaakt wordt door een bacterie. Maar zoönose veroorzaakt door virussen komen in Nederland relatief weinig voor. Het voor merels zo dodelijke usutuvirus kan bij mensen slechts hoogst zelden schade aanrichten, al is het verwant aan het virus dat gele koorts en knokkelkoorts veroorzaakt. In het buitenland zijn wel voorbeelden van virale zoönose. Zo vielen in Turkije doden door het Krim-Congo-virus, terwijl het Westnijl-virus en het Sin Nombre hanta-virus dit jaar in Amerika al voor meer dan honderd doden zorgde.

Deze drie ziektes kunnen door knutten, muggen of - in veel mindere mate - teken worden overgebracht. Ook door toenemende mobiliteit en handel neemt volgens virologe Chantal Reusken van het RIVM de kans op introductie van (nieuwe) virusziekten toe.

Knuttenvallen
Preventie en bestrijding begint met het signaleren van de aanwezigheid van de overbrengers, zoals muggen en knutten die dragers van het virus zijn, met een moeilijk woord vectoren. Daarom is in 2009 al het Centrum Monitoring Vectoren (CMV) opgericht, als onderdeel van de nieuwe Voedsel- en Warenautoriteit (nVWA). Verspreid over Nederland staan in stedelijke en groene gebieden honderden muggenvallen en ruim tien knuttenvallen opgesteld.

Entomoloog Ernst-Jan Scholte van het monitoringscentrum: "Met alleen maar signaleren welke muggen of knutten er zijn, ben je er niet. Je moet weten of ze ziekteverwekkers bij zich dragen. Probleem is dat de virussen die door muggen en knutten verspreid worden alleen in levende gastheren stabiel zijn, maar muggen en knutten sterven in een val binnen enkele uren. Elke dag de vallen controleren om zo 'levende' virussen te bemachtigen is logistiek ingewikkeld en daarmee te duur."

Insectenkaartjes
Een paar entomologen uit Australië brachten de oplossing: speeksel! Muggen en knutten brengen, als ze steken of bijten, een beetje speeksel in bij het slachtoffer om de stolling van bloed te vertragen. Dat doen ze ook als ze uit bloemen nectar opnemen. Scholte: "Die eigenschap kun je gebruiken. Bied de insecten op een kaartje honing aan, en je hebt het speeksel,waarin de virussen aantoonbaar zijn."

Na wat aanloopproblemen hangen nu verspreid over Nederland bij de vallen tientallen muggenspeekselkaartjes. Het knuttenonderzoek is nog bescheiden, maar wordt opgeschaald. "Het early-warning-system is er", constateert Scholte.

RIVM-virologe Reusken verwacht er veel van. Zodra een virus wordt gevonden, wordt in de omgeving van de val nader onderzoek ingezet. Het muggen- en knuttenspeekselonderzoek is onderdeel van een groter signaleringssysteem. Ook huisartsen, dierenartsen, de Gezondheidsdienst voor dieren, Veterinaire Inspectie en RIVM houden een vinger aan de pols.

Ook met een waarschuwingssysteem zijn ziekteuitbraken volgens Reusken nooit te voorkomen. "We zijn alerter. De kans dat we door een virusziekte worden overvallen, wordt zo wel steeds kleiner."

Deel dit artikel