Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Inburgeren in Nederland? Zoek het lekker zelf uit!

home

Leonie Breebaart

Tamar de Waal: "Inburgeren van nieuwkomers is een collectieve verantwoordelijkheid". © Patrick Post
Interview

Wie voor zijn inburgeringsexamen zakt, kan geen Nederlander worden. Het klinkt logisch, maar volgens jurist-filosoof Tamar de Waal kweekt juist dit strenge beleid een onderklasse van kwetsbare vreemdelingen.

Ik ben helemaal vóór inburgeren, alleen doen we er amper iets aan

Tamar de Waal

Ik ben helemaal vóór inburgeren", zegt Tamar de Waal (1988). "Alleen doen we er amper iets aan. We zeggen al 25 jaar dat nieuwkomers de taal moeten leren en participeren, maar het beleid is opvallend schraal. De uitkomsten vallen tegen, de begeleiding valt tegen en als er een grote groep vluchtelingen binnenstroomt, zoals vorig jaar, moet minister Asscher weer met een ad-hoc oplossing komen. Hier driehonderd vrijwilligers, daar een extra project. Er zit geen lijn in. "

Hoewel haar proefschrift pas eind dit jaar verschijnt, laat De Waal in het debat nu al veel van zich horen. De resultaten van haar vierjarige onderzoek naar inburgeringsbeleid deelt ze in kranten en weekbladen, via blogs en in openbare debatten. Komend weekend treedt ze op bij het filosofische festival Brainwash.

Het onderwerp is dan ook chronisch actueel. Met de komst van vluchtelingen van buiten Europa groeit bij sommige Nederlanders de angst voor een onaangepaste onderklasse. Vorige week bevestigde een onderzoek van 'EenVandaag' dat de inburgering spaak loopt sinds die in 2013 is geprivatiseerd. Cursisten worden gelokt met laptops en andere cadeautjes, maar het onderwijs is vaak onder de maat. Vier van de vijf grote steden, waaronder Amsterdam en Den Haag, zeggen de regie terug te willen.

Lees verder na de advertentie
Van een gidsland dat beroemd was om zijn openheid, werd Nederland opeens een land dat inburgeraars afhoudt en veel sancties en boetes oplegt

Tamar de Waal

"Het klinkt misschien gek, maar toen ik me in 2012 ging verdiepen in het onderwerp, viel ik met mijn neus in de boter", zegt De Waal op een terras in de Amsterdamse binnenstad. Ze studeerde rechten en filosofie, klinkt met haar gedecideerde dictie en stortvloed aan parate kennis vooral als jurist, maar is wel geïntrigeerd door de omslag in het denken over nieuwkomers.

"Net nadat ik was begonnen, barstte het debat over vluchtelingen los én werd de inburgering geprivatiseerd. Van een gidsland dat beroemd was om zijn openheid, werd Nederland opeens een land dat inburgeraars afhoudt en veel sancties en boetes oplegt."

Even terug in de tijd, wanneer is Nederland überhaupt begonnen met inburgeren?
"Eigenlijk te laat. In 1979 werd al gewaarschuwd dat gastarbeiders niet meer terug zouden gaan en dat hun families hier ook zouden blijven. Maar de politiek reageerde pas in 1998: als migranten hier bleven, moesten ze inderdaad maar eens Nederlands leren. Toen kregen ze 500 uur taalles aangeboden. Dat gebeurde vanuit het ideaal dat iedereen gelijke kansen moest krijgen."

Vijf jaar later werd Rita Verdonk minister van vreemdelingenzaken en integratie.
"Met haar is het denken omgeklapt. Migranten moesten nu bewijzen geïntegreerd genoeg te zijn om het Nederlanderschap te verdienen. Naturalisatie was de kers op de taart. Dat idee is verder uitgebouwd, totdat inburgeren in 2013 volledig geprivatiseerd werd en de migrant zelf verantwoordelijk werd voor zijn inburgering.

"Om je diploma te halen moet je nu zes examens halen: Nederlands luisteren, spreken, lezen, schrijven, een test over de samenleving en eentje over de arbeidsmarkt. Lukt dat niet, dan kun je geen permanent verblijf krijgen en Nederlander worden. Je moet er ook zelf voor betalen - dat kost duizenden euro's - al kun je wel een lening afsluiten. Vluchtelingen krijgen die lening kwijtgescholden als ze hun inburgering op tijd halen."

Nogal een overgang, inderdaad: de migrant is zelf verantwoordelijk. Aan de andere kant: de nieuwkomer mag toch wel iets terugdoen voor het recht hier te wonen, te stemmen, enzovoorts?
"De gedachte is natuurlijk dat migranten beter hun best doen als ze zelf in actie moeten komen. Alleen blijkt dat in de praktijk niet zo te werken. Uit onderzoek naar inburgeringsbeleid sinds 2013 blijkt dat nog niet de helft van de nieuwkomers die examens heeft gehaald. Bij vluchtelingen is dat nog geen dertig procent.

Dat is geen onwil, mensen wíllen inburgeren. Maar het is een kwetsbare groep. Vaak hebben ze te lang op zo'n cursus moeten wachten. Vaak zijn ze getraumatiseerd. Ze missen een sociaal netwerk, weten niet wat van hen verwacht wordt, ze krijgen alle informatie in het Nederlands. En dus zijn sommigen na drie jaar nog niet eens begónnen met het zoeken van een taalcursus. Het beleid van zelfredzaamheid werkt bij deze groep niet."

Dat is geen onwil, mensen wíllen inburgeren. Maar het is een kwetsbare groep, het beleid van zelf­red­zaam­heid werkt bij deze groep niet

Tamar de Waal

Tamar de Waal © Patrick Post
We doen of vluchtelingen weggestuurd kunnen worden. Maar dat is een illusie. Die mensen blijven in Nederland

Tamar de Waal

Trouw-columniste Kirsten van den Hul beschreef vorige week al hoe ingewikkeld inburgeren kan zijn, zelfs voor haar hoogopgeleide partner. Van inburgeren.nl werd hij doorverwezen naar blikopwerk.nl en dan moest hij nóg een wirwar van aanbieders door voordat hij een cursus had gevonden.
"Lodewijk Asscher, sociaal-democraat, heeft dat beleid geërfd van het kabinet Rutte I. Op zich past dat helemaal niet bij de visie van emancipatie en verheffing waar de PvdA voor zou moeten knokken. Bovendien raakt dit beleid de kwetsbaarsten het hardst: getraumatiseerde vluchtelingen, vrouwen in achterstandsposities en analfabeten."

Maar het oude linkse beleid van verheffing en emancipatie werkte ook niet, toch?
"Dat is moeilijk te zeggen! Het beleid van 1998 werd toegepast op een groep die twintig jaar eerder had moeten inburgeren. En een paar jaar later was het weer afgeschaft. Daar ligt ook een structureel probleem. Het beleid is zo snel en vaak veranderd, dat de uitkomsten nooit bekeken zijn en er nooit van de fouten is geleerd. En dus maken we dezelfde fouten.

"Tóen dachten we dat gastarbeiders teruggingen, nu doen we of vluchtelingen die hun examens niet halen, weggestuurd kunnen worden. Maar dat is een illusie. Die mensen blijven in Nederland. En terecht: ze verblijven hier op humanitaire gronden."

Hoe zit het met onze buurlanden? Hebben die de zakelijke Hollandse methode ook omarmd?
"Deels wel. Er was behoefte aan een nieuwe visie en die leverde Nederland. Inburgering werd opgezet als contract: de migrant levert integratie en de staat levert gelijke rechten. Dat klonk strenger en voorwaardelijker. Maar nergens is de eigen verantwoordelijkheid zó radicaal doorgevoerd als hier, waar je gewoon wordt doorverwezen naar inburgeren.nl. En dat was het dan."

Hoe moet het dan wel?
"Ik ben meer voor het Canadese model dat gebaseerd is op actief opnemen en snel leidt tot gelijk burgerschap. De vluchtelingen die nu ons land binnenkomen zullen over drie of vijf jaar Nederlander zijn. Geef ze dan ook die kans. Een Syriër van veertig jaar oud, moet hier nog een baan kunnen vinden. Dat zorgt er ook voor dat zijn kinderen zich echt Nederlands kunnen voelen."

Het Canadese model klinkt mooi, maar is dat niet een land met veel meer geld en ruimte?
"Canada is zeker een ander land en dat vraagt om ander beleid, maar rijk is Nederland ook. Het ligt er maar aan waar je je geld aan uitgeeft. En hier ging het bedrag voor inburgering van 330 miljoen naar nul euro."

Wel een gigantische besparing. En misschien wil de burger niet zoveel uitgeven aan vluchtelingen. Daar moet je in een democratie toch ook rekening mee houden?
"Ik geloof niet dat kiezers gevraagd is of ze willen bezuinigen op inburgeren. Ze hebben zeker niet gevraagd om de gevolgen. Kijk, ik begrijp heel goed dat mensen discussie willen over hoeveel vluchtelingen we binnenlaten, maar áls we ze binnenlaten moeten we ze begeleiden. Leer ze de taal, leer ze over onze wetgeving, over onze geschiedenis. Dat is iets anders dan het testen van allerlei triviale regeltjes.

"Op dit moment krijgen inburgeraars de vraag 'Wat doe je als de buurvrouw een kind krijgt: stuur je een kaartje, bel je aan of doe je niks?' Het enige goede antwoord is dan: je stuurt een kaartje. Dat moet je goed hebben om bepaalde rechten te krijgen. Alsof heel Nederland in zo'n geval een kaartje stuurt!"

Kijk, ik begrijp heel goed dat mensen discussie willen over hoeveel vluchtelingen we binnenlaten, maar áls we ze binnenlaten moeten we ze begeleiden

Tamar de Waal

Mark Rutte © anp
Inburgeren is natuurlijk maar een eerste puzzelstukje om een migratiestroom goed op te nemen

Tamar de Waal

U lijkt nogal overtuigd van uw standpunt. Als we die inburgering verstandig aanpakken, komt het wel goed met de integratie. Is er niets dat u aan het wankelen brengt?
"Goeie vraag", antwoordt De Waal en laat de woordenvloed even stilvallen. "Wat me wel bezighoudt is de vooronderstelling dat je vanzelf democratischer gaat denken, als je maar lang genoeg in een liberaal-democratische rechtsstaat leeft. Want dat is de gedachte: als jouw vrijheid gerespecteerd wordt, zul je anderen ook hun vrijheid gunnen.

"Maar kunnen we daar altijd op vertrouwen? De groeiende tweedeling in Europa, de radicalisering aan beide kanten, stelt me niet gerust. Ik geloof echt dat er veel te winnen valt, als we nieuwkomers beter opnemen, maar inburgeren is natuurlijk maar een eerste puzzelstukje om een migratiestroom goed op te nemen."

Wat kunnen politici doen, denkt u?
"Ze moeten voor die inclusieve samenleving blijven vechten. Dat is hun taak. Ik begrijp wel dat er veel te doen is over het 'pleur op' van Mark Rutte, want hij meet met twee maten. Kijk, ik kan van alles zeggen, ik kan mensen beledigen, maar omdat mijn familie hier al generaties woont, zal niemand tegen mij zeggen: 'Pleur op'. Maar als je opa toevallig is geboren in Turkije, krijg je dat wel te horen. Dat is vreemd. En als een premier zoiets zegt, is dat schadelijk."

Net zo schadelijk als het privatiseren van de inburgering?
"Als de premier écht wil dat nieuwkomers inburgeren, moet hij dat ook beschouwen als een taak van de overheid. Als een collectieve verantwoordelijkheid."

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie
Ik ben helemaal vóór inburgeren, alleen doen we er amper iets aan

Tamar de Waal

Van een gidsland dat beroemd was om zijn openheid, werd Nederland opeens een land dat inburgeraars afhoudt en veel sancties en boetes oplegt

Tamar de Waal

Dat is geen onwil, mensen wíllen inburgeren. Maar het is een kwetsbare groep, het beleid van zelf­red­zaam­heid werkt bij deze groep niet

Tamar de Waal

We doen of vluchtelingen weggestuurd kunnen worden. Maar dat is een illusie. Die mensen blijven in Nederland

Tamar de Waal

Kijk, ik begrijp heel goed dat mensen discussie willen over hoeveel vluchtelingen we binnenlaten, maar áls we ze binnenlaten moeten we ze begeleiden

Tamar de Waal

Inburgeren is natuurlijk maar een eerste puzzelstukje om een migratiestroom goed op te nemen

Tamar de Waal