Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

In het kielzog van de oude walvisvaarders naar Groenland.

Home

door Haro Hielkema

Flakkerhuk, Modderbugt, Brandewijn eilandjes. De topokaart vanGroenland kent wonderlijke namen. Waaigat, Fortuynbay, BrielscheHaven - dat verzint een eskimo toch niet zelf? Klopt. Al dieexotische aanduidingen op de Groenlandse kusten zijn virtuelesporen van Hollandse ontdekkingsreizigers, handelslieden enwalvisvaarders. Ze prikkelen de nieuwsgierigheid. Wie waren zij?Wat deden zij daar? En wat vinden wij nu nog terug van dieNederlanders?

In juni van dit jaar wordt een historische reis in het kielzogvan de walvisvaarders naar Zuid- en West-Groenland georganiseerd.Een combinatie van Beluga expeditions, Oceanwide Expeditions, hetNederlands Scheepvaartmuseum in Amsterdam en het Arctisch Centrumin Groningen zorgt voor de uitvoering, archeoloog LouwrensHacquebord en bioloog Ko de Korte vormen de 'gidsen'. Twee jaargeleden werd op dezelfde manier met succes een publieksreis naarSpitsbergen gemaakt, nu wendt het expeditieschip Alexey Maryshevde steven naar Groenland.

Dat Nederlandse walvisvaarders in de 17de en 18de eeuw deNoordelijke IJszee rondom Spitsbergen opzochten, is wel algemeenbekend. De schoolplaten van Isings, de verhalen over ontberingenin ijzige omstandigheden en de recente archeologische expeditieshebben die episode in de geschiedenis aan de vergetelheidontrukt. Maar dat er ook Nederlanders rond Groenland actief zijngeweest in de walvisvaart en contacten onderhielden met de localebevolking, is nog een karig beschreven bladzij in degeschiedenis.

Toch was het logisch dat de jacht op walvissen zich bijna drieeeuwen geleden verplaatste van Spitsbergen naar Straat Davis,naar Zuid- en later naar West-Groenland. De concurrentie dreefde Hollanders ertoe nieuwe vangstgebieden te zoeken, om aan degroeiende vraag naar traan te kunnen voldoen. En zo verschenener Hollanders en Zeeuwen voor de kust van Zuidbaai en Diskobaai.Net als op Spitsbergen zorgde de Golfstroom daar voor zeervoedselrijk water. Ook breekt het ijs hier al vroeg in hetvoorjaar open. Niet zo vreemd dat de Groenlandse walvis zich hierin groten getale liet zien.

De Hollandse invloed rijkte verder dan de topografische namen.De walvisvaarders die vooral op zee hun werk deden, hadden ookcontact met de inwoners van Groenland. Ze gingen letterlijk metspiegeltjes en kraaltjes aan wal om die te ruilen voor productenals huiden en ivoor. De Groenlandse kralencultuur - onder meerte zien in de kostuums, de prachtige kettingen en het schoeiselvan de Inuit - is daaruit te herleiden. En op feestavonden vande eskimo's meent men zelfs iets van de Hollandse klompendans teherkennen. Er groeide een levendige handel, totdat de Denen erachter kwamen en de Hollanders uit hun kolonie verjoegen. Hetzwaartepunt van de walvisvaart lag in de Diskobaai en bij deHondeneilanden, waar de eskimo's 's zomers hun honden brengen dieze dan niet kunnen gebruiken.

Louwrens Hacquebord gaat als 'gids en verteller' mee naarWest-Groenland: onderweg verzorgt hij lezingen en licht dehistorische context van de plaatsen die bezocht worden toe. Alsarcheoloog en directeur van het Arctisch Centrum vertoeft hij albijna een leven lang in de invloedssfeer van de polen. Hij heeftjaren onderzoek gedaan op Spitsbergen, maar liet zijn voetsporenook achter in Canada, Groenland, Rusland en Siberië. “Alskenniscentrum voor de poolgebieden juichen wij het toe dat hetpubliek naar de Arctis wordt gebracht, al was het ook maar om hetbelang van poolonderzoek te kunnen laten zien. Deze vorm vantoerisme zorgt voor veel meer betrokkenheid onder de bevolking.En het is geen standaardverhaal dat wij gaan afdraaien. Op eenaantal plaatsen in Groenland ben ikzelf ook nog nooit geweest.Dat wordt dus toch een soort expeditie.“ Hij verheugt zich vooralop het Kingigtorssuaq-eilandje bij Upernavik waar runenstenen vande Noormannen zijn gevonden, maar ook op locaties die inlogboeken en verhalen van de Nederlanders voorkomen.

Hacquebord waarschuwt voor te hoge verwachtingen overzichtbare sporen van de walvisvaart. “Reken niet op al te veelarcheologische resten in West-Groenland. Bij de monding van deDiskobaai is een kerkhof van Nederlandse walvisvaarders. NabijRode Bay zijn nog wat resten van ketels waar traan werd gekookt,maar waarschijnlijk zijn die niet van de Nederlanders: die haddendaar geen tijd voor, maar probeerden in korte tijd zo veelmogelijk walvissen te vangen - tot eind juli spek afsnijden, invaten stoppen en als de weerga terug naar huis om niet vast teraken in het ijs.“

'Expeditieleider' Ko de Korte kijkt uit naar de tochten perzodiac langs gletsjers en imposante rotswanden en de zoektochtenmuskusossen, vogelkolonies en resten van oude culturen. “Maar ikben ook helemaal weg van de mensen. In de jaren zeventig heb ikdrie keer een half jaar voor mijn promotie-onderzoek doorgebrachtin Oost-Groenland. Eigenlijk was dat een derde Wereldland: jekwam mensen tegen dat waren nog animisten, met een enormbijgeloof. Waar wij nu naartoe gaan, worstelt men vooral met devraag hoe het verder moet met Groenland. En hoe ze zich staandehouden zonder bronnen van bestaan.“

Deel dit artikel